Gera, officieel: Stadt Gera, eventueel met het toevoegsel Hochschulstadt, is een stad in het oosten van de Duitse deelstaat Thüringen. De stad ligt aan de Weiße Elster in het Thüringer Vogtland. Gera telt inwoners () en is daarmee de derde stad van Thüringen. Bestuurlijk heeft Gera de status van kreisfreie Stadt.
Bestuurlijke indeling
Gera is onderverdeeld in twaalf gemeentedelen, statistische districten, die uit samen 27 stadsdelen bestaan. Daarvan hebben er 24 de status van Ortschaft met een eigen plaatselijk bestuur.
De stadsindeling wordt regelmatig aangepast. De meest actuele stand van zaken is te vinden in artikel 14 van de Hauptsatzung, hoofdgemeenteverordening, van de stad Gera.Deze is te vinden op de website van de gemeente: www.gera.de/verwaltung-buergerservice/stadtpolitik/ortsrecht/hauptsatz-und-geschaeftsordnung; wie daar op Hauptsatzung der Stadt Gera klikt, kan deze als PDF-document downloaden. Daar is ook een actueel plattegrondje met de ligging der stadsdelen aan toegevoegd.
Anno 2025 waren er, blijkens dit document, de volgende 27 Ortsteile:
1. Ortsteil Aga, in het uiterste noorden van de gemeente, bestaand uit de voormalige gemeente Aga met haar Ortsteile Kleinaga, Großaga, Seligenstädt, Reichenbach, Lessen 2. Ortsteil Bieblach-Ost, bestaand uit de Gemeindeteile Bieblach-Ost 1, Bieblach-Ost 2, Bieblach-Ost 3, Bieblach-Ost 4, Bieblach-Ost 5, Bieblacher Berg/Verlängerte Bieblacher Straße en Trebnitzer Kreuz 3. Ortsteil Bieblach-Tinz, bestaand uit de Gemeindeteile Bieblach 1, Bieblach 2, Bieblach 3, Bieblach 4, Roschütz en Tinz 4. Ortsteil Cretzschwitz/Söllmnitz, bestaand uit de voormalige gemeentes Cretzschwitz en Söllmnitz met haar Ortsteile Wernsdorf en Lauenhain 5. Ortsteil Debschwitz, bestaand uit de kiesdistricten van de stad Gera nrs. 51, 52, 53, 54, 55 en 56 6. Ortsteil Dürrenebersdorf und Langengrobsdorf, bestaand uit het kiesdistrict van de stad Gera nr. 95 7. Ortsteil Ernsee, bestaand uit Gemeindeteil Ernsee 8. Ortsteil Falka, bestaand uit de voormalige gemeente Falka met haar Ortsteile Kleinfalka, Großfalka, Niebra en Otticha 9. Ortsteil Hermsdorf, bestaand uit de voormalige gemeente Hermsdorf 10. Ortsteil Hain, bestaand uit de voormalige gemeente Hain met haar Ortsteil Wachholderbaum 11. Ortsteil Langenberg, bestaand uit de kiesdistricten van de stad Gera nrs. 32, 33 en 34 12. Ortsteil Liebschwitz, bestaand uit het kiesdistrict van de stad Gera nr. 68, en het Gemeindeteil Taubenpreskeln 13. Ortsteil Lusan (het grootste van de stad), ten zuiden van het stadscentrum, bestaand uit de kiesdistricten van de stad Gera nrs. 70, 72, 73, 75, 76, 77, 79, 80, 81, 86, 88 en 90 14. Ortsteil Milbitz/Thieschitz/Rubitz, bestaand uit het kiesdistrict van de stad Gera nr. 43 15. Ortsteil Naulitz, voorheen Ortsteil Naulitz van de stad Ronneburg 16. Ortsteil Ostviertel, Leumnitz und Südhang, bestaand uit de kiesdistricten van de stad Gera nrs. 6, 8, 9, 12, 13 en 59 17. Ortsteil Pforten und Zschippern, Gemeindeteile Pforten en Zschippern 18. Ortsteil Roben, bestaand uit de voormalige gemeente Roben met haar Ortsteile Rusitz en Steinbrücken 19. Ortsteil Röpsen, bestaand uit de voormalige gemeente Röpsen met haar Ortsteile Dorna en Negis 20. Ortsteil Thränitz, bestaand uit de voormalige gemeente Thränitz met haar Ortsteile Collis en Stern 21. Ortsteil Trebnitz, bestaand uit de voormalige gemeente Trebnitz met haar Ortsteil Laasen 22. Ortsteil Untermhaus, bestaand uit de kiesdistricten van de stad Gera nrs. 44, 45 en 46 23. Ortsteil Weißig, bestaand uit de voormalige gemeente Weißig met haar Ortsteile Gorlitzsch en Schafpreskeln, en het Gemeindeteil Röppisch 24. Ortsteil Westvororte, bestaand uit de kiesdistricten van de stad Gera nrs. 48, 49 en 50 25. Ortsteil Zentrum Nord, bestaand uit de Gemeindeteile Stadtmitte Nord, Zetkin-/Engelsstraße en Hauptmann-/Dehmelstraße 26. Ortsteil Zentrum Süd, bestaand uit de Gemeindeteile Altstadt, Stadtmitte West en Südbahnhof/Reichsstraße 27. Ortsteil Zwötzen, bestaand uit de kiesdistricten van de stad Gera nrs. 62, 63 en 64, en de Gemeindeteile Kaimberg, Poris-Lengefeld en Lietzsch.
Geografie en infrastructuur
Gera ligt voor het grootste deel in een kleine vlakte, gevormd door het dal van de rivier Weiße Elster (hier circa 180 meter boven de zeespiegel), in het Thüringer Vogtland. In het uiterste zuidoosten van het gemeentegebied komt het heuvelland tot een hoogte van 354 meter. Ten zuiden van de stad liggen diverse middelgebergtes, zie de bovenstaande kaart.
De Weiße Elster is niet bevaarbaar. De meeste in Gera dagzomende gesteenten zijn soorten kalksteen alsmede circa 250 miljoen jaar oude gesteenten uit de geologische periode Trias (Buntsandstein).
Naburige plaatsen Grote steden in de omgeving van Gera zijn Chemnitz ten oosten van Gera, Zwickau, in het zuidoosten, en verder Leipzig en Halle in het noorden. Een iets kleinere stad in de buurt van Gera is Jena, ten westen van Gera.
De gemeente Gera grenst aan: Plaatsen in de Landkreis Greiz: Pölzig Hirschfeld Brahmenau Schwaara Korbußen (alle vijf in de Verwaltungsgemeinschaft Am Brahmetal) Ronneburg Kauern Hilbersdorf Linda b. Weida Endschütz (alle drie in de Verwaltungsgemeinschaft Ländereck) Berga-Wünschendorf (in 2024 ontstane fusiegemeente, bestaande uit Berga/Elster en Wünschendorf/Elster) Zedlitz Hundhaupten Saara (de laatste drie in de Verwaltungsgemeinschaft Münchenbernsdorf) Kraftsdorf Bad Köstritz. In de Saale-Holzland-Kreis: Silbitz (Verwaltungsgemeinschaft Heideland-Elstertal-Schkölen) In de Burgenlandkreis (deelstaat Saksen-Anhalt): Wetterzeube Gutenborn (beide in de Verbandsgemeinde Droyßiger-Zeitzer Forst)
Verkeer en vervoer
Aan de noordkant van Gera loopt de Autobahn A 4. Afrit 58a Gera-Langenberg, 58b (Kreuz Gera met de B2) en 59 Gera-Leumnitz bevinden zich dicht bij de stad.
Andere hoofdverkeerswegen in de gemeente Gera zijn de Bundesstraße 2, de Bundesstraße 7 en de Bundesstraße 92.
Gera is sinds 1859 aangesloten op het spoorwegnet: in dat jaar kwam er een verbinding met Halle tot stand. Na de Tweede Wereldoorlog is het station Gera Hauptbahnhof minder belangrijk geworden: er komen geen langeafstandstreinen meer. Gera is een van de grootste steden in Duitsland waar alleen dieseltreinenOmstreeks 2030 is de elektrificatie gepland van twee van de drie spoorlijnen, waaraan Gera ligt. komen. Anno 2025 is Gera Hbf gelegen aan spoorlijnen van en naar Leipzig, Saalfeld/Saale, Weimar en Gößnitz (Thüringen). Kleinere stations/spoorweghaltes in de gemeente zijn Gera Süd, Gera-Zwötzen en Gera-Langenberg.
De tram van Gera dateert uit 1892 en is na die van Halle de oudste nog bestaande tram van Duitsland. De huidige drie lijnen worden geëxploiteerd door Geraer Verkehrsbetrieb GmbH, die ook de plaatselijke busdienst onderhoudt. Tussen 1939 en 1977 reden er in Gera bovendien trolleybussen.
Sinds 1954 beschikt Gera over een klein vliegveld, de Verkehrslandeplatz Gera-Leumnitz (ICAO-code: EDAJ). Het veld beschikt over een geasfalteerde start-en-landingsbaan van 930 x 25 meter. Het veld ligt op 4 km ten oosten van het stadscentrum, op een hoogte van 309 meter boven de zeespiegel.
Economie, onderwijs
Gera is vooral een handelsstad, met ook enkele grote, moderne winkelcentra, waaronder de eind 1998 geopende Gera Arcaden in het centrum.
De industrie en nijverheid zijn beperkt tot kleine en middelgrote ondernemingen van ten hoogste regionaal belang. Het zwaartepunt ligt in de metaalsector, o.a. vervaardiging van precisie-instrumenten.
Het plaatselijke ziekenhuis, SRH Waldklinikum, is met 900 bedden en tussen 1.500 en 2.000 personeelsleden een van de grootste werkgevers te Gera. Opvallend is de aanwezigheid van veel sculpturen en verwijzing naar beroemdheden uit kunst en cultuur, die ook naamgevers zijn van de diverse afdelingen van dit ziekenhuis. Het is organisatorisch sterk verweven met het academisch ziekenhuis van de Universiteit van Jena.
Gera beschikt over een Amtsgericht.
In Ortsteil Bieblach-Tinz is bij een voormalig, in 1748 voltooid barok kasteel de Geraer vestiging van de zogenaamde Duale Hochschule Gera-Eisenach te vinden. Deze instelling biedt hoger, sterk praktijkgericht, onderwijs aan in o.a. de sectoren automatisering en economie. Een tweede hogeschool, een particulier, maar wel door de overheid erkend instituut, is de SRH-Hochschule, gevestigd in een voormalig bankgebouw aan de rand van het Hofwiesenpark. Hier kan men studeren voor beroepen in de gezondheidszorg, zoals medisch computerspecialist, hoofdverpleegkundige, mondhygiënist of fysiotherapeut.
Een uitzonderlijk groot gymnasium, waarvan de geschiedenis teruggaat tot het jaar 1608, is het Gymnasium Ruthenium. Het gebouwencomplex doet aan dat van een universiteit denken. De school heeft speciale aandacht voor muziekonderwijs. Het is de bedoeling, dat veel jongeren, die hier eindexamen doen, daarna doorstuderen aan het conservatorium, of muziekleraar worden.
Geschiedenis
De naam Gera (ger-aha, gorgelende waterloop) werd in 995 voor het eerst opgetekend, maar verwees toen nog niet naar een stad. De nederzetting Gera ontstond in de 12de eeuw en kreeg vóór 1237 stadsrechten. Vanaf de 12e of 13e eeuw hadden edelen uit het Huis Reuss het in Gera en omgeving voor het zeggen, zij het meestal als vazallen van koningen of hertogen. De stad werd in 1450 tijdens de Saksische Broederoorlog door George van Podiebrad ingenomen en verwoest.
In de 16e eeuw had de Reformatie het gevolg, dat Gera en omgeving protestants werden. Tot op de huidige dag zijn de meesten van de (nog slechts weinige) christenen in de gemeente evangelisch-luthers. Dat geldt, tenzij uitdrukkelijk anders vermeld, ook voor de in dit artikel genoemde kerkgebouwen in en om Gera.
In 1564 werd het slot Osterstein de residentie van de heerlijkheid Reuss-Gera. Dit werd een toevluchtsoord voor protestanten, waaronder de Zuid-Nederlandse fabrikant Nicolaus de Smit, die in 1595 naar Gera kwam en er de lakennijverheid een impuls gaf.
Tijdens de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) veroorzaakten plunderende Zweedse soldaten in 1639 een grote stadsbrand. Verwoestender nog was de stadsbrand van 1780, waarbij bijna de gehele stad in de as werd gelegd.
Vanaf ongeveer 1600 was het brouwen van bier een belangrijke economische activiteit. Iedereen, die poorter(es) van de stad was, en een eigen huis bezat, had ook het recht, bier te brouwen. Men kwam in de 17e eeuw op een bijzonder idee voor vervangende werkgelegenheid. Enige mijnen waren uitgeput geraakt. Werkloos geworden mijnwerkers hakten onder de kelders van wel 200 huizen te Gera op vakkundige wijze extra kelders uit, de zogenaamde Höhler, voor de opslag van vaten bier. In de Tweede Wereldoorlog werden veel Höhler door nieuwe tunnels met elkaar verbonden en als schuilkelders voor luchtaanvallen gebruikt. Deze Höhler bestaan voor het grootste deel nog steeds.
Ook in de 19de eeuw was Gera, vanaf 1848 de hoofdstad van het vorstendom Reuss jongere linie, een belangrijk centrum van textielindustrie. Grootste fabriek was het in 1834 opgerichte Ernst Friedrich Weißflog. Ook de machine-industrie was van belang.
In 1920 ging Reuss j.l. op in Thüringen, waarvan Gera destijds de grootste stad was, Erfurt behoorde toen niet tot Thüringen. In deze periode, de eerste jaren van de Weimarrepubliek, was het in Gera politiek vaak onrustig, met arbeidersopstanden en stakingen. Zo vielen in 1920 tijdens de Kapp-putsch 15 doden in Gera.
Zoals ook veel andere Duitse steden, was Gera in de nazi-periode (1933-1945) het toneel van Jodenvervolgingen. Ook politiek linkse activisten, onder wie vakbondsbestuurders, werden slachtoffers van de nazi-terreur. Velen werden in werk- of concentratiekampen gevangen gezet. Zij moesten van daaruit in de fabrieken en mijnen in de regio, onder onmenselijke werkomstandigheden, dwangarbeid verrichten. Voor de velen, die dat niet overleefden, zijn in Gera een aantal gedenktekens opgericht.