Grootegast (Gronings: Grodegast, Fries: Gruttegast) is een dorp en een voormalige gemeente in de gemeente Westerkwartier in de provincie Groningen in Nederland. Het dorp was tot 2018 de hoofdplaats van de gelijknamige gemeente Grootegast. Het dorp heeft inwoners ().
Geschiedenis Het dorp (als Majorgast) is rond het jaar 1000 ontstaan en werd vanaf 1400 geprofileerd als tegenhanger van Lutjegast (lutje is Gronings voor klein). Het dorp bevat een 17e-eeuwse kerk, het zogenaamde Witte Kerkje. Dit kerkje werd in 1829 gerestaureerd.De Ommelander Borgen en Steenhuizen, door W.J. Formsma,R.A. Luitjens-Dijkveld Stol,A. Pathuis
Grootegast is gebouwd op een keileemrug, een zogenaamde gast. Het Zuidelijk Westerkwartier kent vier keileemruggen c.q. gasten die ontstaan zijn in de voorlaatste ijstijd. De ruggen waarop Grootegast en Lutjegast zijn gevestigd liggen dicht bij elkaar. De keileemrug van Grootegast is qua oppervlak beduidend groter dan die van Lutjegast.Hans van Westing e.a. , Van Rottum tot Reest, Staatsbosbeheer, p.p. 95-115
Het dialect Het Grootegaster dialect, het Westerkwartiers, is duidelijk een grensgeval. Taalkundig zijn de invloeden van drie provincies merkbaar: het dialect is een variant van het Gronings, maar qua verstaanbaarheid lijkt het meer op het Drents; het accent en de grammatica klinken echter nogal Fries en dat is verklaarbaar uit het feit dat 100 jaar geleden nagenoeg heel Lutjegast nog Fries sprak. Grootegast is een grensdorp en dat is ook nu nog te merken aan het aantal dorpsbewoners van Friese afkomst en de vele zakelijke en sociale contacten met Friesland.
Industrie Grootegast heeft relatief veel industriële activiteit gehad voor zijn dorpsgrootte. Van 1964 t/m 1997 werd LEGO via het bedrijf LEGO Nederland bv gedistribueerd over geheel Nederland. Sinds 2016 is in dit pand een museum over LEGO, het LEGiO-museum, gevestigd. In 2017 werd ook het Victory Museum in het pand gevestigd, evenals De Museumdrukkerij. Gezamenlijk opereren de drie musea onder de naam Museumplein Grootegast. Daarnaast is een industrieterrein waar diverse bedrijven zijn gehuisvest. Openbaar vervoer Grootegast wordt bediend door vervoermaatschappij Qbuzz. Lijn 39 (Qbuzz): Groningen • Slaperstil • Aduard • Zuidhorn • Faan • Niekerk • Oldekerk • Sebaldeburen • Grootegast • Doezum • Kornhorn • Opende • SurhuisterveenOV in Nederland (2022). Lijn 39 Groningen Centraal Station - Surhuisterveen Van Duinenstraat. [online] Beschikbaar via: Wiki.Ovinnederland.nl. [Geraadpleegd op 21 maart 2022]. Gearchiveerd op 28 mei 2023. Lijn 101 (Qbuzz, buurtbus): Kootstertille • Twijzel • Buitenpost • Blauwverlaat • Gerkesklooster • Stroobos • Eibersburen • Lutjegast • GrootegastOV in Nederland (2022). Lijn 101 Kootstertille Âlde Dyk - Grootegast Centrum. [online] Beschikbaar via: Wiki.Ovinnederland.nl. [Geraadpleegd op 21 maart 2022]. Gearchiveerd op 8 juli 2023. Lijn 133 (Qbuzz): Groningen • Hoogkerk • Boerakker • Oldekerk • Sebaldeburen • Grootegast • Doezum • Kornhorn • Opende • SurhuisterveenOV in Nederland (2022). Lijn 133 Groningen Centraal Station - Surhuisterveen Nije Jirden. [online] Beschikbaar via: Wiki.Ovinnederland.nl. [Geraadpleegd op 21 maart 2022]. Gearchiveerd op 28 mei 2023. Lijn 139 (Qbuzz): Groningen • Hoogkerk • De Poffert • Enumatil • Zuidhorn • Faan • Niekerk • Oldekerk • Sebaldeburen • Grootegast • Doezum • Kornhorn • Opende • SurhuisterveenOV in Nederland (2022). Lijn 139 Groningen Centraal Station - Surhuisterveen Torenplein. [online] Beschikbaar via: Wiki.Ovinnederland.nl. [Geraadpleegd op 21 maart 2022]. Gearchiveerd op 3 juni 2023.
Geboren Berend Hazenberg (1822-1892), burgemeester Cornelius Van Til (1895-1987), theoloog Siemen Top (1915-1986), politicus Siebe Torensma (1926-2016), politicus Ron Groenewoud (1937), voetballer/trainer Henk Holman (1943), beeldhouwer Bert Meulman (1946), burgemeester Ubel Zuiderveld (1962), journalist Yvonne Ploeg (1995), voetbalster
Zie ook Lijst van rijksmonumenten in Grootegast Robles Rock
Externe link Officiële website van gemeente Grootegast (gearchiveerd)
Literatuur Sietse van der Hoek, Polderliefde. Een kleine historie van het land en de mensen in het Grootegaster Westerkwartier, 1988 Klaas Sportel, LEGO in Nederland, van agentschap tot bedrijven, 2023
Categorie:Plaats in Groningen Categorie:Geografie van Westerkwartier Categorie:Voormalige gemeente in Groningen (provincie)