Forst (Nedersorbisch: Baršć (Łužyca) is een plaats in de Duitse deelstaat Brandenburg, in wat officieel een mede Nedersorbisch-talig gebied is. Het is de Kreisstadt van de Landkreis Spree-Neiße. De stad telde op de peildatum van de meest recente statistiek inwoners. Forst heeft een tweetalige, semi-officiële bijnaam: Duits: "Kreis- und Rosenstadt", en Nedersorbisch: "Wokrejsne a rožowe město".
Stadsdelen en dorpen Tot de gemeente behoren de kernstad Forst zelf, en 10 andere Ortsteile, stadsdelen:
Forst (Lausitz), met de stadsdelen Eulo (Wiłow), direct ten noordwesten van het stadscentrum Keune (Chójna; tot 30 november 1937 Koyne); tegenover Keune, over de Oder, ligt het gehucht Brozek, gemeente Brody, dat tot en met de Tweede Wereldoorlog het stadsdeel Scheuno van de stad Forst was. Noßdorf (Nosydłojce), ten ZZW van het stadscentrum Domsdorf (Domašojce), 4 km ten zuidwesten van het stadscentrum Bohrau (Nedersorbisch: Bórow), 9 kilometer ten noorden van het stadscentrum, aan de Bundesstraße 112 Briesnig (Rjasnik), ten noordwesten van Forst, aan de oostelijke rand van de voormalige bruinkoolgroeve Dagbouw Jänschwalde; hier zijn twee windmolenparken van ieder enige honderden hectare groot ontwikkeld, op de locatie van de voormalige bruinkooldagbouw. Groß Bademeusel (Wjelike Bóžemysle), en: Klein Bademeusel (Małe Bóžemysle), aan de Neiße, de A 15 en de Poolse grens Groß Jamno (Jamne), 4 km ten zuidwesten van het stadscentrum en direct ten westen van Domsdorf Klein Jamno (Małe Jamne), 4 km ten westen van het stadscentrum Mulknitz (Małksa), ten noordwesten van het stadscentrum, aan de Bundesstraße 112 Naundorf (Glinsk), ten noorden van het stadscentrum Horno (Rogow), direct ten westen van de stad Forst, bestaat sinds 2003 als een nieuwe nederzetting als vervanging voor het door de dagbouw Jänschwalde afgebroken dorp Horno, gemeente Jänschwalde, 8 km verderop Sacro (Krje), ruim 300 inwoners 2 km ten noorden van het centrum; de naam is Sorbisch (za = „achter“, krě = „struikgewas“) en betekent: nederzetting bij de bosjes.
Bijna alle hierboven genoemde Ortsteile buiten de eigenlijke stad hebben minder dan 300 inwoners en zijn van oorsprong plattelandsdorpjes.
Op de kaart van de spoorlijn Cottbus- Forst- Poolse grens, hieronder, kan men de situering van verscheidene stadsdelen van Forst terugvinden.
Geografie Forst heeft een oppervlakte van 110,59 km² en ligt in het oosten van Duitsland, aan de rivier de Neisse. Deze rivier vormt hier tevens de grens met Polen, als deel van de Oder-Neissegrens. Voor de Tweede Wereldoorlog lag aan de overzijde van de Neisse het stadsdeel Berge. Dit heet tegenwoordig Zasieki en vormt nu een deel van de gemeente Brody (Duits: Pförten). Van het voormalige stadsdeel is op een enkel huis na alle bebouwing afgebroken. Ook de oude stadsbrug werd na het einde van de Tweede Wereldoorlog niet weer opgebouwd. Tegenwoordig ligt een stuk noordelijker van de stad een nieuwe brug over de Neisse met een grensovergang. Door de stad loopt een smal, in 1380 aangelegd, ruim 6 km lang zijkanaal van de Neisse, de Mühlgraben (Molengracht).
Ten westen van de stad liggen verscheidene wetlands, bossen en meren, waaronder het 80 hectare grote natuurreservaat Euloer Bruch. Sommige meren ontstonden na het laten onderlopen van voormalige bruinkoolgroeven.
Naburige gemeentes In het oosten: Brody (gemeente in powiat Żarski), in Polen, o.a. het dorp Zasieki, dat vóór 1945 in Duitsland lag, en een stadsdeel, genaamd Berge, van Forst was. Brody was tot 1945 de aan Forst grenzende stad Pförten. In het zuiden: Groß Schacksdorf-Simmersdorf in het Amt Döbern-Land; in 2014 wees de bevolking van dit dorp in een referendum een voorstel af, om het aan de gemeente Forst toe te voegen. In het zuidwesten: Wiesengrund In het westen: Cottbus; afstand van stadscentrum naar stadscentrum circa 20 kilometer In het noordwesten: Heinersbrück In het noorden: Jänschwalde
Verkeer en vervoer
De stad ligt aan de Bundesstraße 112 tussen Guben en afrit 7 van de Autobahn A 15 (Dreieck Spreewald – Grensovergang Forst–Olszyna). Bij deze afrit, aan de zuidgrens van de gemeente, begint de B115 naar Bad Muskau en Görlitz. Ook afrit 8 (Bademeusel) van de A 15, ten zuidoosten van de stad, ligt binnen de gemeentegrenzen van Forst. Een grensovergang Forst-Zasieki bevindt zich 3 km ten noorden van het stadscentrum.
Forst heeft, een kilometer ten zuiden van het stadscentrum, een station (officiële naam: Bahnhof Forst (Lausitz)) aan een spoorlijn tussen Cottbus Hauptbahnhof en de grens met Polen. Enkele malen per dag is van hieruit het Poolse grensstation Zasieki bereikbaar, dat ligt aan een 390 km lange Poolse spoorlijn van Forst naar de grote Poolse stad Łódź (station Łódź Kaliska). Met Guben en Döbern bestaan streekbusverbindingen.
Geschiedenis, economie In de 13e eeuw liep een weg van Guben naar Bautzen hierlangs, en kruiste een handelsroute van Halle (Saale) naar Glogau, tegenwoordig Glogów in Polen. Op de plek van het huidige Forst kruiste deze laatste weg de Neiße. Of deze rivierovergang een brug, voorde of veerpont was, is niet bekend. Forst bestond toen reeds, maar het oudste duidelijke document, waarin een stad Forst vermeld wordt, dateert pas van 1352. Waarschijnlijk is de plaatsnaam ontleend aan een Forst, wat toen voor een banwoud stond; aan de Poolse kant van de Oder bij Forst is nog altijd productiebos aanwezig. Van 1377 tot 1667 had de adellijke familie Von Bieberstein het in de stad en in de oostelijke buurstad Pförten voor het zeggen. Hun familiewapen is vrijwel onveranderd later het stadswapen van Forst geworden. Heren van Bieberstein bevestigden de stadsrechten van Forst in 1428. De Reformatie in de eerste helft van de 16e eeuw maakte, dat de stad, haar kerken en haar inwoners overgingen tot het evangelisch-lutherse protestantisme; tot op de huidige dag is een meerderheid van de, sinds de DDR-periode nog slechts weinige, christenen evangelisch-luthers. De stad was tot en met de 18e eeuw overwegend Sorbisch-talig; in de kerken werd tot 1800 ook in het Sorbisch gepreekt.
De Dertigjarige Oorlog bracht ook Forst rampspoed in de vorm van oorlogsgeweld, moordpartijen, plunderingen, brandstichtingen en een pestepidemie. Na deze oorlog gingen Forst en omstreken deel uitmaken van het Keurvorstendom Saksen.
Vanaf de 15e eeuw tot 1993 kende de stad een belangrijke textielindustrie, tot en met de 18e eeuw vooral ambachtelijke lakenweverijen. Na circa 1840, toen de stoommachine haar intrede had gedaan en men het toen populaire textielproduct buckskin ging maken, groeide Forst tot een van de belangrijkste textielsteden in de verre omtrek uit. In 1873 verkreeg de stad aansluiting op het spoorwegnet, en had enige decennia lang (van 1893 tot 1965) zelfs een eigen stadsspoorlijn ten gerieve van de industrie. Aan het eind van de 19e eeuw telde Forst zeker vijf grote textielfabrieken met in totaal meer dan 7.000 arbeid(st)ers; het aantal inwoners van Forst bedroeg in 1900 circa 30.000, en bereikte in 1939 een recordaantal van 44.802, echter inclusief circa 17.500 mensen in de tegenwoordig Poolse gebieden.
In 1748 werd Forst grotendeels verwoest door een stadsbrand. Graaf Heinrich von Brühl, over wie de geschiedschrijving vooral zijn spilzucht bekritiseert, financierde daarna de wederopbouw van Forst, en ook van de Sint-Nicolaaskerk in het stadscentrum, Von Brühl ligt in deze kerk ook begraven. Vanaf 1815 lag de stad in Pruisen, vanaf 1871 in het Duitse Keizerrijk.
Vóór de Tweede Wereldoorlog lag aan de overzijde van de Neisse het stadsdeel Berge. Dit heet tegenwoordig Zasieki en vormt nu een deel van de gemeente Brody (Duits: Pförten). Van het voormalige stadsdeel is op een enkel huis na alle bebouwing afgebroken. Ook de oude stadsbrug werd na het einde van de Tweede Wereldoorlog niet weer opgebouwd. Tegenwoordig ligt een stuk noordelijker van de stad een nieuwe brug over de Neisse met een grensovergang.
In de Tweede Wereldoorlog werd Forst door geallieerde luchtbombardementen, maar vooral door gevechten op de grond grotendeels verwoest. Vanaf medio februari 1945 had het Rode Leger kans gezien, bij Forst een bruggenhoofd over de Neiße te veroveren. Van 25 februari-18 april duurden de beschietingen en daarna de verovering van Forst. Tot op de huidige dag zijn er in Forst lege plekken, waar na 1945 alleen puin is geruimd, maar niets nieuws gebouwd. Zie ook de foto van het marktplein naast de kerk, in de kop van dit artikel.
Van 1949 tot 1990 lag Forst in de DDR. Na de wederopbouw, tot 1993, kende de stad opnieuw belangrijke textielindustrie; er werkten tot 3.000 textielarbeiders in Forst; de Oost-Duitse textielfabrieken hadden in C&A een belangrijke westerse klant, hetgeen de DDR veel belangrijke deviezen opleverde. Anno 2021 bestaat nog één kleine textielfabriek in Forst. Andere fabrieksgebouwen kregen nieuwe bestemmingen of werden gesloopt. De huidige bestemming van veel bedrijventerreinen is midden- en kleinbedrijf van regionaal of plaatselijk belang, met een zwaartepont op de logistiek en de metaalsector.
Door o.a. vergrijzing neemt het aantal inwoners van de gemeente, ook in de jaren-2010 en -2020, geleidelijk af. De ontevredenheid van de bevolking over de politiek is vrij groot. In 2024 stemde bij gemeenteraadsverkiezingen 38% van de kiezers op de volgens velen extreem-rechtse partij AfD.
Bezienswaardigheden, markante gebouwen, toerisme De evangelisch-lutherse Sint-Nicolaaskerk in de stad is na de Tweede Wereldoorlog van een modern interieur voorzien. Vanbuiten is de kerk barok. Het in 1995 geopende textiel- en industriemuseum (officiële naam: Forster Museum für Textil- und Industriegeschichte Lausitz) is gevestigd in een voormalige textielfabriek. Na een langdurige verbouwing en uitbreiding is het eind 2025 gedeeltelijk heropend. Beroemd is de in 1913 geopende, 17 hectare grote Ostdeutsche Rosengarten, een rosarium in de stad. Jaarlijks vindt hier eind juni een rozenfestival plaats. Rondom de monumentale watertoren van Forst (door de inwoners liefkozend: unser Dicker, onze dikkerd genoemd) is een sport-en recreatiepark en een evenemententerrein in ontwikkeling.
Afbeeldingen
Demografie
Forst (Lausitz): Ontwikkeling van de bevolking binnen de huidige grenzen (2020)Gegevensbronnen worden beschreven in de Wikimedia Commons Population Projection Brandenburg at Wikimedia Commons. Gearchiveerd op 12 april 2023. Jaar Inwoners1875 19 0841890 27 4941910 31 5941925 32 9771939 36 7711950 33 3391964 32 342 Jaar Inwoners1971 31 4711981 28 8701985 28 0311990 27 2141995 25 7012000 24 3092005 22 391 Jaar Inwoners2010 20 6182015 18 7732016 18 6512017 18 3532018 18 1642019 17 9022020 17 691 Gegevensbronnen worden beschreven in de Wikimedia Commons.Population Projection Brandenburg at Wikimedia Commons. Gearchiveerd op 12 april 2023.
Sport Sinds 1906 is Forst een bolwerk van de wielersport. In dat jaar werd bij de stad een wielerbaan, speciaal voor het stayeren, in gebruik genomen. De baan is, na diverse keren te zijn verwoest en herbouwd, anno 2024 nog steeds in gebruik, waarbij het binnenterrein ook wordt gebruikt voor de paardensport (concours hippique). In 1932 werden er filmopnames gemaakt; Heinz Rühmann was de hoofdpersoon, in de rol van een wielrenner, in een bioscoopfilm Strich durch die Rechnung. In de DDR-periode en na 1990 nam ook het wegwielrennen in Forst een hoge vlucht. Veel redelijke tot goede Duitse wielrenners zijn uit de stad afkomstig of hebben er lange tijd gewoond en getraind; de omgeving van Forst is rijk aan rustige, vlakke asfaltweggetjes, die zich voor wielertraining lenen.