Kevelaer (Nederlands ook: Kevelaar) is een bedevaartsplaats en gemeente in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen, gelegen in de Kreis Kleve, op zes kilometer van de Nederlandse grens. Op telde de gemeente inwoners op een oppervlakte van 100,48 km². Naburige steden zijn onder andere Venlo, Geldern, Goch en Kalkar.
Deelgemeenten Kervenheim/Kervendonk Kevelaer Twisteden/Klein-Kevelaer Wetten Winnekendonk
Aangrenzende gemeenten
Geschiedenis thumb|left|Historische ansichtkaart
Kevelaer, Klein-Kevelaer, Wetten en Twisteden behoorden tot het Overkwartier van Gelder en dus tot de Zuidelijke Nederlanden. In 1701, tijdens de Spaanse Successieoorlog werd het gebied door Pruisen ingenomen, samen met de andere gemeenten die vanaf 1713 officieel Pruisisch Opper-Gelre vormden. Als deel van de Spaanse Nederlanden viel de stad onder het bisdom Roermond. Ook onder Pruisisch bewind bleef Kevelaer onder het bisdom Roermond, in 1801 ging Kevelaer tot het bisdom Aken behoren, en vanaf ongeveer 1823 werd het ingedeeld bij het bisdom Münster. Door het bisdom Münster werd het toen ook verplicht gesteld preken, kerkboeken etc. in de Hoogduitse taal te gebruiken; tot dan werd Nederlands als ambts- en kerktaal gebruikt (zie bijvoorbeeld de tekstpassage onder het volgende kopje). De lokale bevolking sprak een Nederfrankisch dialect.
Bezienswaardigheden Alte Mühle Twisteden Genadebeeld en Mariabasiliek
Bedevaartsoord thumb|left|Het genadebeeld
In Nederland en België is Kevelaer bekend als Maria-bedevaartsoord. Sinds 1642 wordt er een als wonderbaarlijk beschouwde afbeelding van de Maagd Maria vereerd. Veel katholieken pelgrimeren jaarlijks naar dit genadebeeld, dat in het Latijn bekendstaat als de Consolatrix Afflictorum, ofwel de "Troosteres der Bedroefden".
De marskramer Hendrick Busman (1607-1649) zou van de Maagd tot driemaal toe de opdracht hebben gekregen een kapelletje voor haar te bouwen. Hij gaf hieraan gehoor op 1 juni 1642 toen hij op het kruispunt van de weg Geldern/Kleef in de Kevelaerer Heide bij het hagelkruis stond, waar hij bij herhaling de opdracht kreeg. Al gauw kwamen er pelgrims en werden er genezingen gemeld. In 1647 erkende de Kerk acht van deze genezingen als wonderbaarlijk, tijdens een synode in Venlo, gehouden in het klooster ter Weide. In 1645-47 werd een bedevaartkerk gebouwd, de huidige Kaarsenkapel. In 1654 werd om de bidzuil een barokke koepelkapel gebouwd, de genadekapel. De grote Mariabasiliek van Kevelaer verrees in de 19e eeuw en werd in 1923 tot basiliek verheven.
Kevelaer speelde een bijzondere rol voor de Nederlandse katholieken in het protestantse noorden waar alle katholieke geloofsuitingen verboden waren. Zij konden in Kevelaer in het openbaar hun geloof uitoefenen, want in het koninkrijk Pruisen bestond wel godsdienstvrijheid. Naast Heiloo, Maastricht en 's-Hertogenbosch behoort Kevelaer tot de belangrijkste pelgrimsoorden voor Nederlandse katholieken.
Dialect Van oudsher wordt in Kevelaer Käwels Platt (zeg: Kaevels) gesproken. Dit dialect wordt tot het Kleverlands gerekend, een dialectgroep die nauw verwant is aan de Brabants-Limburgse overgangsdialecten in Noord-Limburg en het Land van Cuijk. Kevelaerer Mundart-Wörterbuch : Kävels von A - Z / Herbert Cürvers. Inl. door Georg Cornelissen, Kevelaer Het lijkt ook op het Gelders (het dialect van de naburige stad Geldern) en het Kleefs. Kevelaer ligt duidelijk ten noorden de Uerdinger Linie, waardoor men bijvoorbeeld ik en ok zegt en niet i(s)ch en ooch/auch.
Kevelaers wordt rond 2008 met name door ouderen gesproken.Georg Cornelissen: Meine Oma spricht noch Platt: Wo bleibt der Dialekt im Rheinland? Greven Verlag, Köln 2008, p. 105 Jongeren spreken Hoogduits of een regiolect. Er zijn verenigingen die zich actief bekommeren om het behoud van het Kevelaers. Zo verschijnt iedere week een lokaal krantje waarin ook aandacht wordt geschonken aan de lokale streektaal: het Kevelaerer Blatt, in de volksmond vaak Kävels Bläche genoemd.
Voorbeeld Het Kevelaers volkslied werd geschreven door Theodor Bergmann, schrijver en CDU-politicus.
Wor hör ek t’hüß? I.Wor hör ek t'hüß? - kent gej min Land? Gän Baerge schnejbelaeje, Gän driewend Waater träkt en Band Voerbej an groote Staeje: Dor, wo de Nirs doer't Flackland geht, Wor in den Baend et Maisüt steht, On wor de Keckfoars quakt in't Lüß, |: Dor hör ek t'hüß. :| II.Wor op de Hej de Loewrek sengt, Den Haas sprengt doer de Schmeele, Wor ons de ricke Sägen brengt De Aerbejshand voll Schweele, Wor in et Koarn de Klappros drömt, Van Fäld on Weije rond ömsömt, So frindlek röst et Burenhüß, |: Dor hör ek t'hüß. :|III.Wor gärn de Lüj en oapen Hand, in Not de Noaber reike, Voer Gott on Kerk on Vaderland Noch faas ston, as de Eike, Wor män'ge Drömer, män'ge Sock, So gut es, as den andern ok, Wor sälde Strit on groot Gedrüß, |: Dor hör ek t'hüß. :| IV.Pries gej ow Land mar allemoal, In Nord, Ost, Süd on Weste, Ok män'ge groote Noet es hoel - Min Laendche es et beste! Hier stond min Wieg, hier lüjt mej ok, So Gott well, eins de Dojeklok Dann schrieft mej op et steene Krüß: |: Hier hört haen t'hüß! :|
Verkeer Het dichtstbijzijnde vliegveld is Airport Weeze. Kevelaer ligt aan de Bundesstraße 9, die aansluiting geeft met de Bundesautobahn 57. Het treinstation van Kevelaer ligt aan de Linksniederrheinische Strecke, die vanaf Geldern in de richting van Kleef enkelsporig is. De Niers-Express, die dit traject bedient, rijdt gedurende de werkweek ieder half uur en in het weekend ieder uur.
Galerij
Geboren in Kevelaer Willi Girmes (1956-2024), partyzanger en entertainer Lena Pauels (1998), voetbalster
Externe links Website gemeente Kevelaer Website van het Kevelaerer Blatt "Bouw mij op deze plaats een kapelletje" Website over het Kevelaers dialect, incl. woordenboek Sprechende Sprachkarte: audio-opname van Kevelaers dialectspreker
Categorie:Mariabedevaart