Castrop-Rauxel is een stad en gemeente in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen, gelegen in de Kreis Recklinghausen. De stad telt inwoners () op een oppervlakte van 51,67 km². Castrop-Rauxel ligt in het noordelijke Ruhrgebied aan het Rijn-Hernekanaal (RHK) en aan de Emscher, die het kanaal hier kruist.
Indeling van de gemeente Tussen Habinghorst en Rauxel (zie onder), ongeveer in het geografische midden van het gemeentegebied ligt het zgn. Stadtmittelpunkt, met raadhuis en Europahalle, ten westen van de B 235 en ten noorden van de A42. Het noordelijke deel van dit gebied, ten noorden van de Europaplatz (in feite geen plein, maar een zeer brede straat) is het nieuwe politieke en culturele middelpunt van de gemeente. Het zuidelijke gedeelte van dit centrumgebied omvat onder andere een middelbare school en een atletiekbaan.
Stadsdelen Castrop-Rauxel bestaat uit 15 stadsdelen, waarvan er 14 tot het jaar 1975 zelfstandige gemeentes waren. Stadsdeel Schwerin is later afgesplitst van het zuidelijke deel van de stadsdelen Castrop en Rauxel. Deze stadsdelen zijn:
Henrichenburg (met Becklem in het uiterste noorden); in het noorden van de gemeente nabij afrit 11 van de A2; doorsneden door de noord-zuid verlopende B 235 Pöppinghausen; iets ten zuidwesten van Henrichenburg, aan het RHK Habinghorst; ten zuiden van Henrichenburg en ten noorden van afrit 26 van de A42 Ickern; ten oosten van Henrichenburg, aan weerszijden van de A2 Bladenhorst; ten noorden van afrit 25 van de A42, gelegen rondom het praktisch aan het RHK gelegen kasteel Bladenhorst Rauxel; centraal in de gemeente, direct ten zuiden van afrit 26 van de A42 Deininghausen; ten oosten van Habinghorst en ten NO van Rauxel Behringhausen; ten westen van het Erin-Park Castrop; gelegen tegen de zuidrand van Rauxel aan Dingen; direct ten zuidwesten van het Autobahnkreuz Castrop-Rauxel-Ost Obercastrop; in feite de zuidwestelijke helft van Castrop Schwerin; ten oosten van Castrop en Rauxel Merklinde; ten zuiden van Castrop Bövinghausen; in het uiterste zuidwesten van de gemeente, ten zuiden van Merklinde Frohlinde, ten oosten van Merklinde, nabij het uitgestrekte golfterrein van de gemeente.
Bevolkingsstatistiek Cijfers ultimo 2018. Totale bevolking per die datum: 75.344 personen.https://www.castrop-rauxel.de/Inhalte/Politik_Verwaltung/Verwaltung/Organisation/Verwaltungsvorstand/Einwohnerstatistik%20Castrop-Rauxel%202018_1.pdf. Gearchiveerd op 30 september 2022.
Statistisch stadsdistrict In-woners Oppervl. in km² Behringhausen 1.756 1,6 Bladenhorst 1.141 4,5 Bövinghausen 2.394 1,0 Castrop 8.567 2,8 Deininghausen 1.885 3,0 Dingen 905 1,9 Frohlinde 3.248 2,6 Habinghorst 9.113 4,3 Henrichenburg Ost 3.824 2,4 Henrichenburg West 1.499 5,2 Ickern Nord 3.684 2,1 Ickern Süd 11.853 5,1 Merklinde 1.134 1,7 Obercastrop 6.223 2,6 Pöppinghausen 774 3,6 Rauxel Nord 4.450 2,7 Rauxel Süd 6.383 2,4 Schwerin 6.511 2,6
De 18 statistische stadsdistricten komen grosso modo overeen met de 15 hiervoor opgesomde stadsdelen. Maar Henrichenburg is opgesplitst in een gedeelte oostelijk resp. westelijk van de Bundesstraße 235. Ickern is opgesplitst in een gedeelte noordelijk resp. zuidelijk van de Bundesautobahn 2, en in het zuidoosten de Emscher. En Rauxel is opgesplitst in een gedeelte noordelijk resp. zuidelijk van de Bundesautobahn 42.
Ultimo 2019 beleden 28 % van de inwoners van Castrop-Rauxel de evangelisch-lutherse gezindte van het christendom, 33 % was rooms-katholiek en 39 % was aanhanger van een andere geloofsgemeenschap, dan wel atheïst.
Ligging, infrastructuur Buurgemeenten De volgende gemeentes grenzen aan Castrop-Rauxel:
Recklinghausen, ten noordwesten (NW) van Castrop-Rauxel Datteln (N) Waltrop (NNO) (alle drie in de Kreis Recklinghausen) Dortmund (O en ZO) Bochum (ZZW) Herne (W).
Wegverkeer Door het stadsgebied lopen de Autobahn A2 (Oberhausen–Berlijn; aan de noordkant), de Autobahn A42 (Kamp-Lintfort–Dortmund; 5 km zuidelijker, parallel aan de A2) en de Autobahn A45 (Dortmund–Aschaffenburg, aan de oostkant van de gemeente). Op het Autobahnkreuz Castrop-Rauxel-Ost kruist de A42 de A45.
De Bundesstraße 235 van Senden naar Witten, die verbonden is met opritten van de Autobahn A40/Bundesstraße 1 direct over de zuidelijke gemeentegrens met Dortmund, doorsnijdt Castrop-Rauxel van noord naar zuid.
Openbaar vervoer De S-Bahn Rhein-Ruhr, lijn S2, verbindt Castrop-Rauxel Hauptbahnhof met Dortmund Hauptbahnhof met aansluitingen naar o.a. Duisburg. Op dit station stoppen ook treinen van de Rhein-Emscher-Express op het traject Hamm - Düsseldorf Hauptbahnhof v.v..
De kleinere stations Castrop-Rauxel Süd (Altstadt) en Castrop-Rauxel-Merklinde worden bediend door de Emschertal-Bahn (lijn RB 43 van de vervoerder DB Regio) van Dortmund naar Dorsten v.v..
In, van en naar Castrop-Rauxel rijden 18 buslijnen van de maatschappijen Bogestra, DSW21, Straßenbahn Herne–Castrop-Rauxel GmbH of HCR, en Vestische Straßenbahnen GmbH. Een snelbuslijn verbindt Castrop-Rauxel met Datteln. Ten slotte rijdt er een nachtbus van Henrichenburg naar het centrum van Dortmund.
Scheepvaart, waterwegen Castrop-Rauxel ligt in het noordelijke Ruhrgebied aan het Rijn-Hernekanaal (RHK) en aan de Emscher, die het kanaal hier kruist. In de gemeente zijn drie voor de professionele binnenscheepvaart opengestelde binnenhavens aan dit kanaal gelegen: de Hafen Victor en de Hafen Rütgers, dicht bij kasteel Schloss Bladenhorst; verder de Kanalhafen Luck ter hoogte van de Wartburgstraße. Hier dichtbij is ook nog de Hafen Marmorit, maar dit is niet meer dan een ligplaats zonder faciliteiten. In het stadsdeel Pöppinghausen bevindt zich nog de AMC-Jachthaven.
In Henrichenburg wordt de -voor de scheepvaart niet bruikbare- Emscher onder het RHK door geleid. Tussen Oberhausen en Henrichenburg ligt een langgerekte, smalle strook land tussen de Emscher in het noorden en het RHK in het zuiden. Er is een natuurherstel-project gaande, om de in het verleden gekanaliseerde Emscher te voorzien van een meer natuurlijk aandoend oeverlandschap; daartoe wordt deze langgerekte strook land als "Emscher-eiland" in een natuurgebied met o.a. ooibos omgevormd.
Geschiedenis Tot aan de Industriële Revolutie Burg Henrichenburg, een kasteel aan de noordrand van de huidige gemeente, werd in 1263 voor het eerst in een document vermeld, en in 1787 wegens bouwvalligheid gesloopt. Het behoorde vanaf de middeleeuwen tot aan de Napoleontische tijd, samen met het dorp van die naam, tot het Vest Recklinghausen. Ickern, Castrop en alle andere huidige stadsdelen van Castrop-Rauxel, tot circa 1850 tamelijk onbelangrijke boerendorpen, ten zuiden van de Emscher behoorden in die periode tot het Graafschap Mark. Castrop verkreeg in 1484 de status van Freiheit, met marktrecht, en was dus een vlek. In de 19e eeuw verkreeg Castrop de status Titularstadt, een alleen in het Koninkrijk Pruisen bestaande vorm van enigszins beperkt stadsrecht. In de eerste vier eeuwen van de jaartelling lag er op de plek van de latere kolenmijn Erin een door Germanen bewoond dorp, waarvan de bewoners handelscontacten onderhielden met het Romeinse Rijk. In de tijd van Karel de Grote begon de kerstening van de hier wonende Saksen. Mogelijk is in deze tijd het dorp Castrop (betekenis van de naam ongeveer: dorp nabij de graanopslagloods) ontstaan. Het in de middeleeuwen ontstane dorp Rauxel (Rouchsele) zou volgens de gemeentewebsite zijn naam ontlenen aan een moerassige weide, of een vestigingsplaats, waar veel roeken voorkwamen.
Mijnbouwgeschiedenis 1867-1984 De stad, die in 1847 aansluiting op het spoorwegnet kreeg, heeft zijn ontwikkeling te danken aan vier steenkoolmijnen (Duits: Zechen). Dit waren: Erin: in bedrijf van 1867-1983; 7 schachten, waarvan 3 "Wetterschachten", ventilatieschachten. Op het terrein van deze mijn is na de sluiting het Erin-Park aangelegd; een schachtbok (Hammerkopfturm) is als monument van industrieel erfgoed blijven staan. Graf Schwerin; situering: in het oosten van de gemeente, bij de Ortsteile Dingen en Schwerin (dat als mijnwerkerskolonie t.b.v. het personeel van deze mijn gebouwd is); in bedrijf van 1878-1967; 4 schachten, waarvan 2 "Wetterschachten", ventilatieschachten; cokesfabriek vanaf 1887; de mijn had in de beginperiode veel problemen doordat steeds water in de mijngangen liep; op het terrein van deze mijn is nu een bedrijventerrein en winkelcentrum gelegen. Ickern; in bedrijf van 1912-1973; twee schachten daarna nog, via speciaal gegraven dwarsgangen, tot 1992 als onderdelen van de mijn Minister Achenbach te Lünen; 4 schachten, waarvan 1 à 2 "Wetterschachten", ventilatieschachten; een dienstgebouw van de mijn is blijven staan en is tot cultureel centrum verbouwd. Victor; situering: aan de noordwestkant van de gemeente, nabij Habinghorst en Rauxel; in bedrijf van 1877-1973; 6 schachten, waarvan 2-4 "Wetterschachten", ventilatieschachten; Zeche Victor is enige tijd in bezit van de Klöckner-Werke geweest; de mijn bezat een (nog steeds bestaande) binnenhaven aan het RHK; de mijn, die een eigen chemische fabriek met steenkool als grondstof bezat, werd gedurende de Tweede Wereldoorlog zwaar gebombardeerd door geallieerde vliegtuigen; de mijn had een gemeenschappelijke cokesfabriek met de mijn Ickern; het terrein is na de mijnsluiting als terrein voor midden- en kleinbedrijf in gebruik genomen.
De mijnen zijn dus sinds begin 1984 alle gesloten, maar enkele industriële monumenten en landschapselementen getuigen nog van het mijnbouwverleden. De mijn Erin werd door William Thomas Mulvany, een industrieel uit Ierland, gesticht, die de mijn naar zijn vaderland noemde; deze invloedrijke persoonlijkheid bevorderde ook de paardensport (waar Mulvany een groot liefhebber was) te Castrop-Rauxel en initieerde op zijn zomerresidentie Haus Goldschmieding ook een jaarlijkse hindernisrace. Belangrijker is, dat Mulvany bekend was met de techniek en logistiek van de steenkoolmijnbouwsector in Engeland, die in het midden van de 19e eeuw verder was ontwikkeld dan in Duitsland. Mulvany voerde, mede door het aantrekken van Engels personeel in leidinggevende technische functies, deze vernieuwingen ook in het Ruhrgebied in. Hierdoor waren Mulvany's mijnennaast de Erin: de Shamrock in Herne en de Hibernia te Gelsenkirchen. enige tijd zeer winstgevend.
Vanaf ca. 1870 (overige aspecten) Castrop-Rauxel ontstond in 1926 als samenvoeging van de kleine stad Castrop en een reeks plattelandsgemeenten die destijds het Amt Rauxel vormden. Het stadsrecht van Castrop ging daarbij op de gehele gemeente over. Henrichenburg werd in 1975 pas bij Castrop-Rauxel gevoegd.
Van 1923 tot 1938 was Castrop-Rauxel officiële vestigingsplaats van de belangrijke Klöckner-Werke (schroot- en metaalhandel; machinebouw). Dit concern is in de recentere tijd gevestigd te Salzgitter. Van 1956-2001 stond er in stadsdeel Habinghorst een grote kolencentrale, met een markante, 230 meter hoge fabrieksschoorsteen, die in 2008 is gesloopt. Castrop-Rauxel heeft zich in de tijd na de Tweede Wereldoorlog de reputatie verworven, zich bijzonder in te zetten voor Europese samenwerking en vriendschap. In dit kader is de stad driemaal met een bijzondere onderscheiding geëerd: 1952: Koningin Elizabeth II van Groot-Brittannië schenkt de stad een koppel zwanen, als dank voor haar bijdrage aan de ontwikkeling van de Duits-Britse vriendschap. 1962: Eretitel Europese Gemeente – verleend door de Raad van Europa. 1979: Verlening van de prestigieuze Theodor-Heuss-Prijs als blijk van erkenning van haar inzet voor Europese samenwerking.
De bouw van een nieuw stadscentrum rondom de huidige Europaplatz, tussen Habinghorst en Rauxel vond in de jaren 1970 en 1980 plaats.
Economie De gemeente heeft het probleem, dat het gemiddeld bruto-inkomen per hoofd van de bevolking duidelijk beneden het gemiddelde van geheel Noordrijn-Westfalen ligt.
Industrie en nijverheid