Echt zandhaarmos (Polytrichum juniperinum) is een plantensoort uit de haarmosfamilie (Polytrichaceae).
Het is een algemene, kosmopolitische soort die voornamelijk voorkomt in droge heide en zandverstuivingen.
Etymologie en naamgeving Synoniem: Polytrichum alpestre Hoppe, P. juniperinum var. alpestre (Hoppe) Röhling, P. juniperinum var. waghornei Kindberg De botanische naam Polytrichum is een samenstelling van Oudgrieks πολύς, polus, (veel), en θρίξ, thrix (haar), naar het dicht behaarde sporogoon. De soortaanduiding juniperinum is afgeleid van 'juniperus', de Latijnse naam voor jeneverbes.
Determinatie thumb|left|detail gametofyt thumb|left|detail sporogoon met huikje
Echt zandhaarmos is een topkapselmos dat losse, stugge zoden vormt met groene tot roodbruine, tot 5 cm lange, rechtopstaande, onvertakte, stevige stengels. De stengelblaadjes kunnen meer dan 1 cm lang zijn, smal lancetvormig en eindigend op een bruine stekelpunt, de verlengde top van de bladnerf. De bladrand is smal, gaafrandig en naar binnen omgeslagen. Bij vochtig weer staan de blaadjes alzijdig afstaand, bij droogte plooien ze zich opwaarts rond de stengel.
De soort is een tweehuizige plant. De mannelijke planten ontwikkelen bruingroene antheridiënbekers of perigonia. De sporofyt bestaat uit een sporenkapsel of sporogoon op een stevige, tot 5 cm lange gele tot roodbruine kapselsteel. De sporogonen zijn langer dan breed, met vier overlangse ribben, en gaan bij rijpheid knikken. Jonge sporenkapsels worden bedekt door een puntig, wit tot lichtbruin behaard huikje.
Gelijkende taxa Echt zandhaarmos verschilt van: ruig haarmos (P. piliferum) door de langere blaadjes, de bruine bladstekel in plaats van de witte glashaar, en de bruingroene in plaats van felrode perigonia. gewoon haarmos (P. commune) en fraai haarmos (P. formosum) door de ongetande bladrand.
Onderverdeling Veenhaarmos (P. juniperinum var. affine (Funck) Brid.) is een variëteit van echt zandhaarmos met forsere planten, die enkel in zeer natte biotopen zoals in laagveengebieden voorkomen.
Ecologie Echt zandhaarmos vormt uitgestrekte, vlakke zoden op open plaatsen op droge tot licht vochtige, kalk- en kleiarme bodems, voornamelijk in droge heide, duinen en zandverstuivingen, maar ook wel op schrale bermen, zandige bospaden, brandplaatsen, puinkegels en onbeschutte zandsteen- en silicaatrotsen. Vaak in het gezelschap van ruig haarmos (P. piliferum), grijs kronkelsteeltje (Campylopus introflexus) en met Cladonia-soorten.
Biogeografie Echt zandhaarmos is algemeen voorkomend en wereldwijd verspreid met inbegrip van Antarctica, van het laagland tot in het hooggebergte.
Externe links
Categorie:Polytrichaceae Echt zandhaarmos Echt zandhaarmos Echt zandhaarmos Echt zandhaarmos Echt zandhaarmos Echt zandhaarmos Categorie:Mossoort