Godfried Maria Jules Danneels (Kanegem, 4 juni 1933 – Mechelen, 14 maart 2019Kardinaal Godfried Danneels overleden, De Standaard, 14 maart 2019. Geraadpleegd op 14 maart 2019.) was een Belgisch kardinaal van de Rooms-Katholieke Kerk.
Biografie Jeugd en studie Godfried Danneels werd geboren te Kanegem in het gezin van hoofdonderwijzer Hendrik Danneels (Dudzele, 1903 – Bonheiden, 1987) en Madeleine Stofferis (Kanegem, 1906 – aldaar, 1982). Hij was de oudste telg in een gezin van zes kinderen. Na zijn middelbare studies aan het diocesaan Sint-Jozefscollege in Tielt bezocht hij het seminarie Leo XIII in Leuven, waar hij zijn hogere studies in filosofie aan de Katholieke Universiteit (1951-1954) voortzette. Daarna studeerde hij theologie aan de Gregoriaanse Universiteit in Rome tot 1960. Danneels werd op 17 augustus 1957 door bisschop Emiel-Jozef De Smedt in zijn geboortedorp tot priester gewijd. In de Eeuwige Stad woonde hij in het Belgisch College. Na zijn licentiaatsstudie in de theologie behaalde hij in 1961 het doctoraat in de theologie met een proefschrift over de middeleeuwse theoloog Henri van Gent. Tussen 1959 en 1977 was hij professor in de liturgie en sacramentenleer aan het Grootseminarie van Brugge, waar hij ook tot geestelijk directeur benoemd werd. Van 1969 tot 1977 was hij tevens docent in de liturgie en de sacramenten aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen Leuven. In die tijd schreef hij veel artikelen, met name over de liturgie en de huwelijksmoraal. Danneels was in het bisdom Brugge ook verantwoordelijk voor de opleiding van permanente diakens en de navorming van de priesters.
Bisschop van Antwerpen Op 4 november 1977 werd Danneels door paus Paulus VI benoemd tot bisschop van het bisdom Antwerpen, in opvolging van monseigneur Jules Victor Daem. Op 18 december van datzelfde jaar werd hij door kardinaal Suenens tot bisschop gewijd. De bisschoppen Emiel-Jozef De Smedt, Jules Victor Daem, Jean Huard en Guillaume Marie van Zuylen waren mede-wijdende bisschoppen. Als bisschopsleuze koos hij Apparuit humanitas Dei nostri of Verschenen is de menslievendheid van onze God (Titus 3, 4).
Aartsbisschop van Mechelen-Brussel Op 4 januari 1980 werd Danneels metropoliet van de Belgische kerkprovincie, aartsbisschop van het aartsbisdom Mechelen-Brussel en voorzitter van de Belgische Bisschoppenconferentie. In 1980 vroeg paus Johannes Paulus II hem als Nederlandskundig verzoeningsfiguur deel te nemen aan de Bijzondere Bisschoppensynode van de Nederlandse bisschoppen als tweede plaatsvervangend voorzitter. Deze synode was in Rome bijeengeroepen naar aanleiding van de zware gezagscrisis en polarisatie in de Nederlandse kerkprovincie. In de jaren daarna zou Danneels een blijvende hoofdrolspeler worden op meerdere bisschoppensynodes.
Sedert 15 september 1980 was Danneels achtereenvolgens ook nog vicaris van de Belgische strijdkrachten en vanaf 1987 militair ordinarius van het legerbisdom. Krachtens zijn functie was hij ook grootkanselier van de Katholieke Universiteit Leuven en de Université Catholique de Louvain en zat hij in beide instelling de Inrichtende Macht voor.
De perswoordvoerders van Danneels waren Toon Osaer en Hans Geybels.
Kardinaal Danneels werd tijdens het consistorie van 2 februari 1983 kardinaal gecreëerd. Hij kreeg de rang van kardinaal-priester. Zijn titelkerk werd de Sint-Anastasiabasiliek. Hij nam deel aan de conclaven van 2005 en 2013.
Doorheen de jaren 1980 was Danneels een bepalende figuur in de wereldkerk. Hij was actief betrokken bij de bescherming van bevrijdingstheologen als Gustavo Gutiérrez in de strijd rond de bevrijdingstheologie in 1984. Hij speelde, samen met kardinalen Lustiger, Decourtray en Macharski, eveneens een sleutelrol in het ontzenuwen van het internationaal gespannen dossier omtrent de aanwezigheid van een karmelklooster op de site van Auschwitz.
In 1985 werd Danneels benoemd tot relator van de buitengewone synode naar aanleiding van 20 jaar Vaticanum II. Hij slaagde er, samen met Walter Kasper, in om een compromistekst te redigeren die de verschillende fracties op de synode samenhield. In dezelfde periode was Danneels ook een hoofdrolspeler binnen de Europese bisschoppenconferentie. In 1993 werd hij gevraagd om kardinaal Martini op te volgen als voorzitter, maar zijn kandidatuur werd geblokkeerd door de Belgische kardinaal Jan Pieter Schotte.
Danneels was van 1990 tot 1999 internationaal voorzitter van Pax Christi International en was vanuit die positie nauw betrokken op het vredesengagement in de Balkanoorlogen in de jaren 1990. Hij ontving eredoctoraten van de Tilburg School of Catholic Theology van de Universiteit van Tilburg in (2002) en de Georgetown University te Washington D.C. (2003).
Romeinse Curie In juni 1978 werd Danneels lid van de Congregatie voor de Geloofsleer. Daarnaast zou hij later ook zetelen in de Congregatie voor de Bisschoppen, de Congregatie voor de Clerus, de Raad voor de Openbare Aangelegenheden in de Kerk en het Secretariaat voor de niet-gelovigen. Hij was tevens lid van de Congregatie voor de Evangelisatie van de Volkeren, de Congregatie voor de Riten en de Sacramenten, de Congregatie voor de Oosterse Kerken en de Congregatie voor het Katholiek Onderwijs.
Twee keer per jaar, in de aanloop naar Pasen en Kerstmis, publiceerde Danneels een pastorale brief in de vorm van een brochure die op tienduizenden exemplaren verschijnt. De tekst van de 52e brief, getiteld Een woord bij ... Pasen 2007, handelt over het Credo en de vreugde van te geloven.
In april 1998 werd Danneels, samen met zijn hulpbisschop Lanneau, veroordeeld door de rechtbank van eerste aanleg te Brussel tot het betalen van een schadevergoeding van 500.000 frank aan smartengeld aan zeven slachtoffers van seksueel misbruik door de parochiepriester van Sint-Gillis te Brussel. De rechter stelde dat de priester onder het gezag van beide diocesane bisschoppen stond en dat de Kerk daarmee: objectief verantwoordelijk is voor diens wandaden, net zoals een werkgever aansprakelijk is voor een werknemer. De priester in kwestie had zich gedurende dertig jaar aan verschillende jongens tussen de 10 en de 16 vergrepen en zijn oversten werden hiervan ten dele op de hoogte bevonden.Belgische rechter stelt kerk verantwoordelijk Kardinaal beboet voor pedofiel gedrag priester, de Volkskrant, 10 april 1998. Na een beroepsprocedure werd dit vonnis ongedaan gemaakt, en werd duidelijk dat bisschoppen volgens Belgisch recht niet juridisch aansprakelijk zijn voor individuele wandaden van de onder hen functionerende priesters.
Ethische standpunten Danneels werd door de pers vaak getypeerd als "progressief". Ook conservatieven en traditionele katholieken hebben hem dit verweten. Zijn kritiek op de gang van zaken, onder andere tijdens de bisschoppensynode en het bijzonder consistorie van 2001 in het Vaticaan heeft hem naast kardinalen als Walter Kasper en Carlo Maria Martini mogelijk als verkiesbare kardinaal in het Conclaaf van 2005 parten gespeeld. Het gegeven dat de Belgische politieke overheden wetgeving voor stemden waarbij abortus en euthanasie gelegaliseerd werden, en dat België na Nederland als tweede land ter wereld het huwelijk voor partners van gelijk geslacht opengestelde, speelde volgens verscheidene Belgische kranten niet in zijn voordeel. Dat Danneels als grootkanselier van de Katholieke Universiteit Leuven (KU Leuven) en de Université catholique de Louvain (UCL) niet in staat was iets te ondernemen tegen het stamcelonderzoek dat aan deze beide universiteiten werd uitgevoerd op stamcellen verkregen uit overtallige embryo's, werd door een aantal rooms-katholieken gezien als een tekortkoming. In dergelijke aangelegenheden verwijst Danneels zelf vaak naar de officiële reactie van het Belgische episcopaat op de encycliek Humanae Vitae van 1968, waarin onder leiding van zijn voorganger, kardinaal Suenens, werd gewezen op het recht van katholieken om hun geweten te volgen, zoals dat werd uitgedrukt in de constitutie over de kerk in de moderne wereld Gaudium et Spes van het Tweede Vaticaans Concilie. Dit verhelderde Danneels onder andere in de lezingenreeks die hij in oktober 2007 hield in de Verenigde Staten van Amerika op uitnodiging van diverse kerkelijke en universitaire instanties. In San Francisco handelde zijn lezing in Fairfax Saint Rita Church over katholieke evangelisatie en Populorum Progressio, in Washington in het kader van de Frederick R. McManus Memorial Lecture Series sprak de kardinaal over de liturgie 40 jaar na het Tweede Vaticaans Concilie. Ten slotte hield hij een lezing voor de gelovigen en de priesters van het bisdom Cleveland over de beloften van de liturgische vernieuwing.
Ook het bericht van de ondertekening op 26 juni 2002 van de Gemeenschappelijke verklaring over de gelijke behandeling van hetero- en holebiseksualiteit in het onderwijs door het VSKO is door een deel van de gelovigen in Vlaanderen met huivering en ongeloof ontvangen omdat het indruist tegen de geloofsleer van de Rooms-Katholieke Kerk. Het VSKO werd met name door de Belgische bisschoppen belast met de coördinatie en de vertegenwoordiging van het katholiek onderwijs in Vlaanderen. Volgens de biografie van Danneels schreef de kardinaal in 2003 een brief aan Belgisch formateur Guy Verhofstadt, waarin hij zich positief uitdrukte over het wegwerken van discriminatie ten overstaan van holebi's in België. Voor Danneels behoorde de problematiek tot de kwestie van godsdienstvrijheid zoals die in het conciliedocument Dignitatis humanae werd omschreven. Hij oordeelde evenwel dat een verbintenis tussen partners van hetzelfde geslacht niet kan worden omschreven als huwelijk.
Hoewel Danneels eerder aansloot bij meer vooruitstrevende richtingen binnen het hoogste gezag in de Rooms-Katholieke Kerk, was hij geen voorstander van abortus of euthanasie, maar respecteerde hij wel de door Vaticanum II officieel aanvaarde scheiding tussen kerk en staat in dergelijke zaken. Op moreel vlak verzette hij zich echter meermaals tegen de ontwikkelingen in België. Hij zei in zijn Paaspreek van 2008 naar aanleiding van de euthanasie van Hugo Claus: Door zomaar uit het leven te stappen, antwoordt men niet op het probleem van lijden en dood. Men loopt er in een boog omheen en omzeilt het. Omzeilen is geen heldendaad, geen voer voor frontpaginanieuws.
Danneels verklaarde in verband met de wet m.b.t. euthanasie en de eventuele uitbreiding ervan dat "het gaat om een keuze tussen twee beschavingen: een beschaving van de mensen die van zichzelf helemaal meester (willen) zijn en een beschaving waar er voor een God en het bovenmenselijke nog plaats is ... ik denk dat het een uitwas is van een typische ontwikkeling van ik zou bijna zeggen van een kankerachtige groei van het bewustzijn dat in de Renaissance gelukkig ontwaakt is, maar dat nu bijna kankerachtige proporties heeft aangenomen, dat nu op hol slaat."Het Braambos, 13 april 2008
Islam en interreligieuze dialoog