De groep Buurtspoorwegen van de provincie Henegouwen in België was een onderdeel van de Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen. Het is het grootste en drukste provinciaal tramnetwerk geweest van België. De NMVB was georganiseerd in regionale groepen die een grote zelfstandigheid en eigen beleid hadden. De Henegouwse groep was verdeeld in vier subgroepen die zeer zelfstandig waren. Door de ontwikkeling van aan elkaar gekoppelde elektrische tramnetten met doorgaande diensten zijn de subgroepen Borinage, Centre en Charleroi de tramlijnen gezamenlijk gaan exploiteren en hebben ze een gemeenschappelijke lijnnummering ingevoerd voor heel de streek. De subgroep van Doornik die maar een niet-elektrische verbindingslijn met de rest van Henegouwen had, is grotendeels zelfstandig gebleven.
Oorspronkelijk waren bijna alle lijnen in de provincie geëxploiteerd door pachters die hun eigen lijnen, stelplaats en organisatie hadden. De NMVB heeft bij de overname van de concessies de pachterorganisatie meestal niet veranderd.
Groep Doornik thumb|300px|Buurtspoorwegen van het westen van de provincie Henegouwen, stand 1940 voor de lijnen en de spoorwegen
Tramnet van Doornik thumb|300px|Spoorwegen en tramlijnen in en rond Doornik in 1936 Elektrisch: (lijnnummers uit het spoorboekBelgische spoorboek zomer 1933 of stadslijn nummers) ( ) = Gemeenschappelijk met andere lijnen. 1 Doornik (spoorstation, Pont de Fer, Rond Point, Faubourg de Maire) – Froyennes (Sénateur, Fontaine St-Eloi, dorp, Mont-garni) – Blandain (Maison Blanche) – Templeuve – Néchin (La Festingue) – Toufflers (Frankrijk). Vandaar aansluiting op het Franse ELRT (Lille/Roubaix/Tourcoing) tramnet. 3 Doornik (Zuid Kerkhof, kathedraal, spoorstation, viaduct) – La Tombe – Kain (Trinité). Vandaar aansluiting op lijn 402 naar Frasnes-lez-Buissenal. 4 Doornik (spoorstation, Pont de Fer, Rond Point, Grande Place, Tir National) – Orcq – Marquain – Lamain – Hertain (grens Frankrijk) 5/6 Doornik (Tir National, Grande Place, kathedraal, spoorstation) – Rumillies (Feuille Verte, Terminus) Niet elektrisch: 406 (Doornik (spoorstation, viaduct, Rond Point, Faubourg de Maire) – Froyennes (Route) – Pont-à-Chin – Ramegnies-Chin – Esquelmes – Pecq (dorp). Vandaar aansluiting met de West-Vlaamse lijn 372 naar Kortrijk 399 Doornik (ringlijn: spoorstation, viaduct, Rond Point, Porte de Lille) – Saint-Maur – Wez-Velvain. Van Wez-Velvain was er een particuliere aansluiting naar Guignies.militaire stafkaart van 1922 thumb|300px|Spoorwegen en tramlijnen rond Péruwelz. Tramlijn 420 eindigt aan de zuidkant van het spoorstation en geeft aansluiting op de paardentram tot 1914. 420 Doornik (spoorstation, Brusselse steenweg) – Vaulx – Gaurain-Ramecroix – Vezon – Wasmes – Briffoeil – Braffe – Bury – Roucourt – Péruwelz. In Péruwelz was er aansluiting op de paardentram naar Bon-Secours. 402 (Doornik/station) – Kain (Trinité) – Bizencourt – Mourcourt – Velaines – Quartes – Dime – Forest – Montrœul-au-Bois – Hacquegnies – Frasnes-lez-Buissenal. In Kain aansluiting op elektrische tramlijn 3 naar Doornik.
Geraardsbergen - Stambruges 410 Frasnes-lez-Buissenal – Moustier – Grandmetz – Houtaing – Villers-Saint-Amand – Mainvault – Bouvignies (jonction, station) – Aat 403 Aat – Bouvignies (station, jonction) – Mainvault (Laiterie)/ nu Bigaude – Œudeghien – Lahamaide – Haillemont – Wodeke – Vloesberg 307bis Vloesberg (dorp, Flobecq-Bois (spoorlijn 82)) – Everbeek – Zarlardinge – Goeferdinge – Geraardsbergen. Van Goeferinge naar Geraardsbergen was drierailig voor normaalspoor goederenvervoer. Deze lijn werd door de West-Vlaamse NMVB groep Kortrijk geëxploiteerd. (zie ook NMVB Oost-Vlaanderen lijn 370bis) 411 Mainvault – Villers-Saint-Amand – Ligne (station, suikerfabriek) – Moulbaix – Blicquy – Aubechies – Ellignies-Sainte-Anne – Quevaucamps – Grandglise – Stambruges. Vandaar aansluiting op de lijn 422 naar Saint-Ghislain. Grandglise was gelegen aan een zijtak en werd niet bediend door reizigerstrams.
Groep Borinage & Bergen Elektrische lijnen in de Borinage thumb|300px|Maximale uitbreiding van het elektrisch tramnet in de Borinage. thumb|300px|Spoorwegen en tramlijnen in de Borinage in 1933 De lijnnummering zoals in gebruik in 1954: 7 Bergen – Jemappes – Quaregnon – Hornu – Boussu – Boussu-Bois – Dour – Wihéries – Montignies-sur-Roc – Audregnies – Baisieux – Quiévrain (later kwam een rechtstreekse route Wihéries Audregnies) 6 Zijlijn: (Bergen – *** – Boussu-Bois) – Dour – Élouges 8 Zijlijn: (Bergen – *** – Boussu-Bois) – Dour – Blaugies – Athis – Erquennes – Fayt-le-Franc (Tramlijnen 6 en 8 nemen een andere route tussen Boussu-Bois en Dour) Het trajectdeel Bergen – Boussu was tot 29 april 1929 geen NMVB-tramlijn, maar was een elektrische tramlijn die uitgebaat was door de Belgische staatsspoorwegen. Hoewel het een metersporige tramlijn was, waren er geen aansluitingen met de buurtspoorlijnen en reed men met eigen materieel.The vicinal story, Uitgever: Light Rail Transit Association, Light Railways in Belgium 1885 - 1991, By W.J.K.Davies 2 Bergen – Cuesmes – Frameries – Eugies – Wasmes – Hornu – Boussu-Bois – Dour (Tussen Boussu-Bois en Dour een deel van de route tramlijnen 6 en 8) 11 Ringlijn in wijzerzin: (Bergen – **route lijn 2** – Frameries) – Pâturages – Wasmes – Hornu – Saint-Ghislain – Tertre – Station Tertre – Baudour – Station Baudour – Douvrain – Ghlin – Bergen. (In tegenwijzerzin: lijn 12) 3 Pâturages – Monsville – Quaregnon – Quaregnon-Wasmuel – Douvrain 15 Bergen – Nimy – Maisières – Casteau (dorp, stelplaats). In Casteau is er aansluiting op de niet-elektrische lijn 15A naar Bracquegnies (zie Centre hoofdstuk) en met de lijn 392 (zie Edingen - Zinnik - Baudour - Casteau hoofdstuk) naar Neufvilles en verder. (Tijdens de oorlogen hebben er expres trams naar Brussel gereden) 16 Bergen – (Station, Grand Place, Place de Flandres, Carrefour St.Fiacre, La Sablonnière) – Obourg station. Dit is een zijlijn die in "La Sablonnière" aftakt van de hoofdlijn 82. Er zijn twee doorgaande lijnen naar Charleroi: (Deze worden in het Centre hoofdstuk behandeld) 82 Bergen (route lijn 16 tot La Sablonnière) – La Clé du Bois – Havré (kasteel, plaats, station) – Boussoit – Maurage – Bracquegnies – La Louvière – Courcelles – Marchienne-au-Pont – Charleroi. De exploitatiegrens van de Borinage groep was bij Maurage. Zie het Centre hoofdstuk voor meer gegevens over het traject lijn 80: Maurage – Charleroi. Deze lijn was de langste tramlijn in Henegouwen maar had veel meer omwegen dan de meer gestrekte lijn 90 die dezelfde eindpunten had. 90 Bergen (Station, Grand Place, Place de Flandres, Carrefour St.Fiacre) – Saint-Symphorien – Villers-Saint-Ghislain – Bray – Waudrez – Binche – Charleroi. De exploitatiegrens van de Borinage groep was bij Binche. Zie het Centre hoofdstuk voor meer gegevens over het traject Binche – Charleroi. De verbinding tussen Saint-Symphorien en Bray was pas in 1923 niet-elektrisch geopend (de verbinding was dan via Péronnes, de latere lijn 38). Op 15 februari 1931 was de rechtstreekse elektrische verbinding Bray - Binche geopend en ontstond een van de langste elektrische tramlijnen in België.
Alle lijnen vertrokken in Bergen vanaf het station. Er was een ringlijn rond de stad met eenrichtingsverkeer (tegenwijzerzin) en een route door het hart van de stad (eenrichtingsverkeer naar het station). Andere gebruikte lijnnummers en routes: 1: Bergen – **lijn 2** – Frameries – **lijn 11** – Saint-Ghislain 4: Wasmes – Saint-Ghislain (deeltraject lijn 11) 5: Baudour – **lijn 3** – Pâturages – **lijn 11** – Saint-Ghislain 9: Bergen – Dour (deeltraject lijn 7) 10: Bergen – Ghlin (deeltraject lijn 11) 13: Bergen - Nimy (deeltraject lijn 15) 14: Bergen - Maisières (deeltraject lijn 15) N: Pâturages - Frameries (deeltraject lijn 11)
De lijnen Bergen - Frameries - Eugies - Wasmes - Pâturages - Saint-Ghislain - Quaregnon waren tot 1921 met wisselspanning geëlektrificeerd met een dubbele trolleybovenleiding.
Niet-elektrische lijnen in de Borinage thumb|300px|Maximale uitbreiding van het tramnet in de Borinage. 411 Quiévrain – Hensies – Montrœul-sur-Haine – Pommerœul. De lijn van Montrœul-sur-Haine tot Pommerœul is in 1930 gesloten. De brug over het Kanaal Bergen-Condé werd gesloopt, maar werd vervangen door een goederen aansluiting langs het kanaal.Michelin kaart nr 4 van 1940 :File:Michelin nr 4, 1940 Mons Maubeuge.jpgDe brug is te zien op de stafkaart van 1933 :file:Borinage sud 1933 afgeleid.jpg (in de linkerbovenhoek) (Het kanaal is nu gedempt en in de plaats daarvan is er een snelweg) thumb|Doorgaande tram aan de Franse grens bij Blanc-Misseron De lijn van de Franse grens Blanc-Misseron tot Quiévrain station is aangelegd in 1890 en geëlektrificeerd in februari 1914. Dit maakte deel van het metersporig tramnet rond Valenciennes en kende doorgaande diensten. Het grenstraject is gesloten in september 1939. 412 (Quiévrain – Baisieux) – Angre – Angreau - Roisin. (Quiévrain – Baisieux is gemeenschappelijk met de elektrische tramlijn 7). De verbinding van Quiévrain met Dour en de rest van het tramnet is pas in 1949 aangelegd. De lijnen 411, 412 en 411 (van de groep Doornik) zijn deeltrajecten uit van het nooit afgebouwde kapitaal 162, De Noord-Zuid lijn Mainvault - Grandglise - Pommerœul - Quiévrain - Roisin. 422 Stambruges – Hautrage – (Tertre – Saint-Ghislain) 422A Hautrage – station Boussu-Haine – Boussu. Deze lijn werd alleen door goederentrams gebruikt en had nog een aansluiting naar station Hautrage. 394 Eugies – Sars-la-Bruyère – Rieu-de-Bury – Blaregnies – Aulnois 395 Frameries – Station Frameries – Noirchain – halte Asquillies-Bougnies – Harveng – Givry – Estinnes – Estinnes-au-Mont. In Estinnes-au-Mont was er aansluiting op de elektrische tramlijn 38 naar La Louvière. Het traject van Frameries tot het station was oorspronkelijk elektrisch aangelegd met wisselspanning, maar de bovenleiding is met de heraanleg na de Eerste Wereldoorlog verwijderd. 20A Bergen – Hyon – Mesvin – Ciply – Nouvelles – Harveng – Quévy-le-Grand - Gœgnies-Chaussée – Quévy – Aulnois (Station Quévy). (20A was het lijnnummer in gebruik in 1954 door de autorails) 393 Quévy-le-Grand – Havay – Givry.
Edingen - Zinnik - Baudour - Casteau 405 Edingen (station, spoorstation ) – Hoves – Graty – Thoricourt (Noir-Jambon, aansluiting) – Masy – Neusart – Horrues (Ardois, station) – Zinnik (stelplaats, spoorstation, carrières). In Edingen was er een aansluiting op de Brabantse lijn 291 naar Leerbeek en Brussel. 23pxroutes Edingen - Zinnik - Lens 405A Noir-Jambon – Thoricourt(dorp) – Lombise – Cambron-Saint-Vincent – Lens 421 Bauffe – Lens – Bruyère – Côroi – Herchies – Vacresse – (Baudour – Tertre – Saint-Ghislain, zie elektrische lijn 11) 392 Horrues (Ardoisier) – Chaussée-Notre-Dame-Louvignies – Louvignies – Neufvilles (dorp, Bajenrieux, spoorstation) – Casteau. Verder als elektrische tramlijn 15 naar Bergen. Vanaf het dorp Neufvilles was er goederenaansluiting naar een steengroeve. De lijn vanaf het spoorwegstation tot de steengroeve was geschikt voor normaalsporige goederentreinen door het gebruik van vierrailig spoor. Deze normaalsporige verbinding is door de steengroeve gebruikt tot in 1972.
Groep Centre Niet elektrisch thumb|300px|Maximale uitbreiding van de "Centre" tramnet in Henegouwen.