thumb|Logo IOR
Het Instituut voor Religieuze Werken (officiële naam: Istituto per le Opere di Religione (IOR), vaak aangeduid als Vaticaanse Bank) is de bank voor alle financiële zaken van het Vaticaan. Behalve dat de bank garant staat voor projecten van de paus, doet zij dat ook voor eventuele projecten van lokale rooms-katholieke kerken en organisaties.
Falende leiding Het Instituut voor Religieuze Werken werd vanaf 1971 geleid door de Amerikaanse aartsbisschop Paul Marcinkus (1922-2006) die in 1989 zijn ambt moest neerleggen wegens een financieel schandaal. Hij werd opgevolgd door Angelo Caloia, die in 2009 als bankpresident werd opgevolgd door de Italiaanse econoom Ettore Gotti Tedeschi. Tedeschi werd weggestuurd op 24 mei 2012. Hij had tevergeefs geprobeerd de bank transparant te maken, zodat het IOR zou voldoen aan de internationale normen tegen witwaspraktijken. De bank, waartegen al 4 jaar juridische onderzoeken liepen, zat sinds 24 mei 2012 zonder voorzitter. Van 25 mei 2012 tot 15 februari 2013 fungeerde de Duitse bankier Ronaldo Schmitz als interim-bestuurder. Met ingang van 15 februari 2013 benoemde Paus Benedictus XVI met een van zijn laatste beleidsdaden de Duitse jurist Ernst von Freyberg tot voorzitter van het Instituut (en tevens tot lid van de Orde van Malta). Nadat Von Freyberg orde op zaken had gesteld,Hoofd Vaticaanse bank beklaagt zich bij afscheid over intriges, Katholiek Nieuwsblad, 9 juli 2014. Gearchiveerd op 14 juli 2014. werd hij op 9 juli 2014 opgevolgd door de Fransman Jean-Baptiste de Franssu.Jean-Baptiste de Franssu, French Financier, Named New Head Of Vatican Bank, Huffington Post, 9 juli 2014
Aantijgingen Volgens verschillende auteurs heeft de Vaticaanse bank een rol gespeeld in de financiering van de zogenaamde rattenlijnen, de ontsnappingsroutes voor Duitse nazi's en Italiaanse fascisten naar onder meer Noord-Amerika, Zuid-Amerika en andere delen van de wereld. Uit documenten in Amerikaanse en Duitse archieven blijkt, dat de nazi's goud van de Reichsbank naar de Vaticaanse Bank overbrachten. Deze bank sluisde dit door naar banken in Zwitserland, waar het later door nazi's werd gebruikt om te ontsnappen.
Ook vermogen van de Kroatische Ustasa-regering volgde deze weg, aldus auteurs onder wie William Gowen, een voormalige speciale agent van het Amerikaanse leger. Het gaat hier om oorlogsbuit, kunst, goud, zilver en juwelen afkomstig van de slachtoffers van het regime, en de opbrengsten van slavenarbeid. Volgens Gowen heeft de Kroatische ambassadeur voor het Vaticaan, mgr. Krunoslav Draganovic hem verteld, dat hij in 1946 zo'n tien vrachtwagenladingen ontving in San Girolamo in Rome. Draganovic was de organisator van deze operatie. Hij rapporteerde indertijd direct aan Giovanni Battista Montini, de latere paus Paulus VI. Volgens hem was de uiteindelijke bestemming de Vaticaanse Bank. Dit werd later gebruikt voor de ontsnapping van Ustasa-leiders.
Banco Ambrosiano De Italiaanse bank Banco Ambrosiano, die onder meer gelden van de Rooms-Katholieke Kerk en van de maffia had belegd in Zuid-Amerika, ging in 1982 failliet. Het Instituut voor Religieuze Werken had een groot aandeel in deze Banco Ambrosiano. Nadat deze bank in 1982 failliet was gegaan, betaalde het Instituut voor Religieuze Werken 250 miljoen dollar aan schuldeisers. Als gevolg hiervan moest Paul Marcinkus in 1989 zijn ambt als bankpresident van het Instituut voor Religieuze Werken neerleggen.
Rechtszaak In 1999 daagden (familieleden van) slachtoffers in Kroatië en enkele organisaties onder meer de Vaticaanse Bank, de Franciscaanse Orde en de Nationale Bank van Zwitserland (Schweizerische Nationalbank) voor de rechtbank om teruggave van het vermogen te eisen. De Vaticaanse Bank en de Franciscaanse Orde hebben de beschuldigingen ontkend en hebben geprobeerd de rechtsgang te vertragen. De zaak loopt nog steeds.
Wanpraktijken In 2009 kwam de bank in opspraak door een artikel in het Italiaanse blad Panorama over witwaspraktijken, die onderzocht worden door de Italiaanse politie. Op 21 september 2010 legde het Italiaans Openbaar Ministerie beslag op 23 miljoen euro van het Instituut voor Religieuze Werken en begon een onderzoek naar witwaspraktijken door de Vaticaanse bank.Vaticaanse bank: Het Instituut voor religieuze Werken, Wij Worden Wakker
In 2011-2012 kwam de bank in het nieuws naar aanleiding van het Vatileaks-schandaal.
Reorganisatie Op 24 juni 2013 besloot paus Franciscus tot de instelling van een pauselijke onderzoekscommissie met als opdracht te rapporteren over een reorganisatie van het Instituut voor Religieuze Werken.pope_sets_up_pontifical_commission_to_study_ior_reform. Gearchiveerd op 16 oktober 2013. Kardinaal Raffaele Farina werd benoemd tot voorzitter van deze commissie.
Begin oktober 2013 werd het eerste jaarverslag ooit van de bank publiek gemaakthttps://publicintelligence.net/vatican-bank-annual-report/geraadpleegd op 20 juni 2021.
Op 8 augustus 2019 ondertekende de paus een oorkonde, in de vorm van een chirograaf, waarmee hij voor twee jaar ("ad experimentum") maatregelen vaststelde die het instituut reorganiseren in lijn met internationale wetten en regelgeving en die al door de Raad van Kardinalen waren goedgekeurd. Nieuw is dat er een externe auditor komt (een persoon of bedrijf), die dit controleren drie termijnen mag doen. Dit was overigens al recente praktijk en wordt hiermede statutair vastgelegd. Interne auditoren komen daarmee te vervallen. Het aantal leden van de Commissie van Kardinalen wordt beperkt tot vijf kardinalen, die elk één termijn krijgen van vijf jaar. Zij kiezen "de prelaat" die één mandaat krijgt van vijf jaar. De Raad van Toezicht zal bestaan uit zeven competente katholieke leken, die elk één termijn van vijf jaar deel mogen nemen aan de raad. Ten slotte komt er een "exclusiviteitsverplichting" voor elk personeelslid van het instituut, die belangenverstrengeling moet voorkomenTeugels aangehaald bij Vaticaanse Bank: strenger toezicht, invloed kardinalen beperkt, Marta Petrosillo, Katholiek Nieuwsblad, 10 augustus 2019.
Er zijn vier bestuursorganen: de raad van toezicht de commissie van kardinalen de prelaat de raad van bestuur Momenteel (2019) is Mgr. Giovan Battista Ricca prelaat ad interim.
Categorie:Vaticaanse bank Categorie:Economie van Vaticaanstad