thumb|Planten, inheems aan de Nieuwe Wereld. Vanaf linksboven met de klok mee: 1. Maïs (Zea mays) 2. Tomaat (Solanum lycopersicum) 3. Aardappel (Solanum tuberosum) 4. Vanille (Vanilla) 5. Pará Braziliaanse rubberboom (Hevea brasiliensis) 6. Cacao (Theobroma cacao) 7. Tabak (Nicotiana rustica) thumb|Planten, inheems aan de Oude Wereld. Vanaf linksboven met de klok mee: 1. Citrusvrucht (Rutaceae); 2. Appel (Malus domestica); 3. Banaan (Musa); 4. Mango (Mangifera); 5. Ui (Allium); 6. Koffie (Coffea); 7. Tarwe (Triticum sp.); 8. Rijst (Oryza sativa) De Columbiaanse uitwisseling is een term die voor het eerst gebruikt werd door de historicus Alfred Crosby in zijn boek The Columbian Exchange uit 1972. Het beschrijft dat vanaf het einde van de vijftiende eeuw, het begin van de christelijk-Europese ontdekkingsreizen, wereldwijd tot belangrijke veranderingen in de biogeografie, landbouw en cultuur leidde. De uitdrukking wordt gebruikt voor de enorme uitwisseling van planten, gewassen, infectieziekten en culturen tussen de Oude Wereld en de Nieuwe Wereld na de ontdekking van Amerika in 1492. De ontdekkingsreis van Christoffel Columbus leidde tot grootschalig contact tussen het oostelijke en westelijke halfrond. De term 'Columbiaanse uitwisseling' werd overgenomen door andere historici en door journalisten en kreeg zo brede bekendheid.
Impact Landbouw en voedsel Deze uitwisseling van dieren- en plantensoorten had grote invloed op het leven in Europa, Amerika, Afrika en Azië. Voedsel dat mensen voorheen nooit hadden gezien werd volksvoedsel. Zo waren er voor 1492 geen aardappelen buiten Zuid-Amerika. In de negentiende eeuw was Ierland zo afhankelijk van de aardappel dat een misoogst leidde tot de Ierse hongersnood (1845-1850).
De eerste Europese import, het paard, veranderde de levens van Amerindiaanse stammen op de Great Plains die hun nomadische leefstijl konden opgeven en vanaf paarden op bizons konden jagen. Tomatensaus, gemaakt van tomaten uit de Nieuwe Wereld, werd een Italiaans handelsmerk. Koffie uit Afrika en suikerriet uit Azië werden intensief verbouwde gewassen op Latijns-Amerikaanse plantages. Vóór de Columbiaanse uitwisseling waren er geen sinaasappelen in Florida, geen bananen in Honduras, geen rubberbomen in Afrika, geen runderen in Texas, geen ezels in Mexico en geen chocolade in Zwitserland. Ook de paardenbloem en weegbree is als onkruid door Europeanen naar Amerika gebracht.
Ziekten Met het nieuwe contact tussen de Oude Wereld en de Nieuwe Wereld werden ook ziektekiemen uitgewisseld tussen beide werelddelen. Doordat vooral de Oude Wereld veel epidemieën kende, was het effect hiervan vooral verwoestend in de Nieuwe Wereld, waar het mogelijk de verklaring was van de Cocoliztli. Dit is een van de aannemelijke oorzaken van de snelle verbreiding van de westerse cultuur in Noord- en Zuid-Amerika. Syfilis is een ziekte die vanuit de nieuwe wereld naar de oude wereld kwam.
Overig Een aantal organismen uit de Oude Wereld hebben zich door toedoen van de mens gevestigd in de Nieuwe Wereld, wat ook omgekeerd gebeurde. Men spreekt hier van exoten, of bij planten van neofyten. Voorbeelden hiervan zijn soorten als de Amerikaanse vogelkers en zonnebaars in zowel België als Nederland.
Overzicht Precolumbiaanse verspreiding van organismen met nauwe banden met de mens Groep organismen Oude Wereld naar Nieuwe Wereld Nieuwe Wereld naar Oude Wereld Gedomesticeerde dieren ezel geit kameel kip kwartel paard schaap rund varken alpaca cavia kalkoen lama Gewassen banaan erwt gerst haver koffie kool linze gewone peer perzik rijst rogge sla tarwe tuinboon ui suikerriet aardappel aardbei ananas avocado gewone boon cacaoboom cassave mais papaja paprika pinda pompoen rubber tabak tomaat zoete aardappel Ziektes en hun veroorzakers cholera, Vibrio cholerae gele koorts, gele-koortsvirus malaria, Plasmodium-soorten mazelen, mazelenvirus pest, Yersinia pestis pokken tuberculose, Mycobacterium tuberculosis tyfus, Rickettsia-soorten syfilis, Treponema pallidum ziekte van Chagas, Trypanosoma cruzi
Zie ook Euraziatische uitwisseling Europese kolonisatie van Amerika Great American Biotic Interchange Moessonuitwisseling
Meer weten Essay over de Columbiaanse Uitwisseling
Categorie:Vroegmoderne Tijd Categorie:Exoot Categorie:Milieugeschiedenis Categorie:Christoffel Columbus Categorie:Biogeografie Categorie:Dagelijks leven Categorie:Infectieziekte Categorie:Basisvoedsel