thumb|right|Hazelnoten In de plantkunde is een noot een niet-openspringende, eenzadige, enkelvoudige dopvrucht met verhoute vruchtwand.
Botanie Enkele dopvruchten behoren tot de droge vruchten en hebben één zaad (zelden twee) waarvan het steenachtige of houtachtige omhulsel (de vruchtwand) of een deel daarvan bij rijpheid zeer hard wordt. Vruchten die aan deze definitie voldoen worden ook wel echte noten genoemdWist u wat kenmerkend is voor een echte noot?, aboutnuts.comHarold McGee, 1992, Over eten en koken; wetenschap en overlevering in de keuken, Bert Bakker, Amsterdam, p. 286 e.v. om ze te onderscheiden van de "noten" die aan de minder strikte, meer culinaire definitie voldoen. De strikte definitie leidt ertoe dat de walnoot, die in het spraakgebruik als typische noot wordt gezien, toch geen echte noot is.
Een nootje is een kleine droge, harde, niet openspringende, eenzadige vrucht, waarbij het zaad niet met de enigszins houtachtige vruchtwand is vergroeid. Ze zijn dikwijls voorzien van vruchtpluis. Composieten en lipbloemigen vormen als vrucht een nootje. Bij het pellen van zonnebloempitten komt het zaad vrij.
Echte noten worden onder andere geproduceerd door planten in de orde Fagales.
Voorbeelden van echte noten Naam Afbeelding Beschrijving Alternatieve naam Beukennoot(Fagus sylvatica ) 185px|center|alt=Beukennoten en hun napjes Twee kleine vruchten groeien in een geheel omsluitend stekelig napje. Eikel(Quercus) 185px|center|alt=Eikels en eikeldoppen van de zomereik De vrucht groeit in een napje of eikeldop. aker Hazelnoot(Corylus avellana)Lambertsnoot(Corylus maxima) 185px|center|alt=Twee hazelnoten in de dop en twee zonder dop De vrucht groeit in een geheel omsluitend napje. Paardenkastanje(Aesculus) 185px|center|alt=Paardenkastanjes en bolsters De grote vrucht groeit in een bolster met korte stekels. Voor paarden, geiten en varkens is de paardenkastanje eetbaar, maar voor mensen is ze giftig. Tamme kastanje(Castanea dentata) 185px|center|alt=Tamme kastanje in de bolster Twee tot vier vruchten groeien in een bolster met veel lange dunne stekels.
Culinaire definitie en gebruik In de kookkunst heeft "noot" een veel minder beperkte categorie van vruchten dan in botanische context. De term wordt toegepast op vele zaden die botanisch gezien geen echte noten zijn. Iedere grote, oliehoudende vrucht met een pit in een al dan niet harde schaal en die in voedsel wordt gebruikt kan noot worden genoemd.
Een groot aantal zaden is eetbaar. Omdat noten een hoog oliegehalte hebben, zijn zij een hoog gewaardeerde voedselbron en energiebron. In het algemeen hebben noten verschillende positieve effecten op de gezondheid. Ze kunnen gekookt, rauw, en/of geroosterd worden genuttigd.
Hier volgen enkele voorbeelden van vruchten en zaden die soms of vaak als "noten" worden aangeduid in de culinaire betekenis, maar dat niet zijn in de botanische betekenis: ’Onechte’ noten Naam Afbeelding Beschrijving Alternatieve naamAmandel(Prunus dulcis)185px|center|alt=Amandelen in de dop (dicht, open, bruin en wit (geblancheerd)zaad van een steenvruchtBetelnoot(Areca catechu)zaad van een steenvruchtarekanootCashewnoot (Anacardium occidentale)185px|center|alt=Cashewvruchten en -notenkern van het zaad van de cashewcachounoot, bombaynootChileense hazelnoot(Gevuina avellana)185px|center|alt=Chileense hazelnoten en doppenzaad van de Gevuina avellanaKokosnoot (Cocos nucifera)185px|center|alt=Gespleten kokosnoot in de schileen steenvruchtklappernootMacadamianoot(Macadamia spp.)185px|center|alt=Hele macadamianoot in dop (li) en geroosterde macadamianoot (re)het zaad van een kokervruchtMuskaatnoot(Myristica fragrans)185px|center|alt=Vruchten (rijp en onrijp) en zaden van de muskaatboom. Het rijpe zaad bestaat uit (van binnen naar buiten) het bruine kiemwit (de muskaatnoot), een zwarte zaadhuid (de dop), en een rode zaadrok (in gedroogde vorm de specerij foelie). gedroogde pit van de vlezige, okergele, abrikoosachtige vrucht; de rode zaadrok (in gedroogde vorm) is in gebruik als de specerij foelieParanoot(Bertholletia excelsa)185px|center|alt=Paranootvrucht en notenhet zaad van de Bertholletia excelsabrazielnoot, amazonianootPecannoot(Carya illinoinensis)185px|center|alt=Pecannoten in geslopen en open dopeen zaadPijnboompit(Pinus pinea en Pinus koraiensis)185px|center|alt=Pijnboompitteneen zaadPinda (Arachis hypogaea)een peulvruchtaardnoot, grondnoot, olienoot of apennootPistachenoot (Pistacia vera) een zaad; het omhulsel is niet enkelvoudigpimpernootWalnoot (Juglans regia)Zwarte walnoot (Juglans nigra)steenvrucht; het omhulsel is niet enkelvoudigokkernoot
Noten en dieren Noten (of de zaden ervan) kunnen een belangrijke bron van voedsel voor dieren vormen. Dit geldt vooral in gematigde klimaten waar dieren als hamsters en eekhoorns in de herfst noten verzamelen om de winter door te komen.
Zie ook Notenallergie Bes (botanisch)
Categorie:Vrucht *