Zeeanemonen (Actiniaria) zijn een groep van in zee levende ongewervelde dieren. Vanwege hun kleurrijke uiterlijk zijn ze vernoemd naar de anemoon, een bekende bloeiende plant. Zeeanemonen zijn neteldieren, en worden ingedeeld in de klasse Anthozoa, en de onderklasse Hexacorallia. Ze zijn verwant aan de koralen, kwallen en hydroidpoliepen. In tegenstelling tot kwallen hebben zeeanemonen geen medusestadium in hun levenscyclus.
Een typische zeeanemoon bestaat uit een enkele poliep die met de voet aan de zeebodem is gehecht. Enkele soorten zweven vlak onder het wateroppervlak. De poliep heeft een cilindrische romp met bovenaan een orale schijf; een ring van tentakels en een centrale mond. De tentakels kunnen worden ingetrokken in de lichaamsholte of uitgestrekt worden om prooien te vangen. De tentakels zijn uitgerust met cnidocyten (stekende cellen). Veel soorten leven in een symbiotische relatie met eencellige dinoflagellaten (zoöxanthellen) die hun van energie voorzien.
Zeeanemonen worden soms gehouden in aquaria. De wereldwijde handel in mariene siersoorten voor dit doel neemt toe en vormt in sommige gebieden een bedreiging voor zeeanemonenpopulaties, aangezien deze handel afhankelijk is van vangst uit het wild.
Kenmerken Het zijn meestal solitaire poliepen zonder skelet, met tentakels waarop zich netelcellen bevinden. De tentakels gebruiken ze om voedsel te vangen. Hun onderkant is geschikt om zich in te graven (bijvoorbeeld in zand), of om zich met een zuigvoet vast te hechten op een harde ondergrond. Met de zuigvoet kunnen zij zich ook verplaatsen. Zoöxanthellen komen bij vele soorten voor. Sommige kunnen zich door deling vegetatief voortplanten.
Verspreiding en leefgebied Het merendeel van de zeeanemonen vinden we in kustwateren, poelen en spleten van rotskusten waar zij levende prooien vangen.
In 2024 zouden verschillende bedrijven kunnen beginnen aan mijnbouwprojecten in de diepzee.mijnbouwprojecten in de diepzee De ecologische schade aan de habitat van de zeeanemonen is gevaarlijk groot. | 'National Geographic: Ontginning van diepzee zou dodelijk zijn voor nog niet ontdekte soorten'
Symbiose Sommige anemonen leven in symbiose. De bekendste symbiose is die met clownvisjes (Amphiprion spp.) en met sommige heremietkreeften waarbij de anemoon in ruil voor bescherming voedingsresten aangeboden krijgt. Een anemoon als de wasroos leeft in symbiose met bepaalde garnalen en grondels.
Soorten Bekende soorten voor de Belgische en Nederlandse kusten zijn onder andere de paardenanemoon (Actinia equina), de slibanemoon (Sagartia troglodytes), de zeedahlia (Urticina felina), en de zeeanjelier (Metridium senile).
Orde Actiniaria miniatuur|Soort van de familie Actiniidae miniatuur|Soort van de familie Hormathiidae Suborde Endocoelantheae Familie Actinernidae Familie Halcuriidae Suborde Nynantheae Infraorde Athenaria Familie Andresiidae Familie Andvakiidae Familie Edwardsiidae Familie Galatheanthemidae Familie Halcampidae Familie Halcampoididae Familie Haliactiidae Familie Haloclavidae Familie Ilyanthidae Familie Limnactiniidae Familie Octineonidae Infraorde Boloceroidaria Familie Boloceroididae Familie Nevadneidae Infraorde Thenaria Familie Acontiophoridae Familie Actiniidae Familie Actinodendronidae Familie Actinoscyphiidae Familie Actinostolidae Familie Aiptasiidae Familie Aiptasiomorphidae Familie Aliciidae Familie Aurelianiidae Familie Bathyphelliidae Familie Condylanthidae Familie Diadumenidae Familie Exocoelactiidae Familie Haliplanellidae Familie Hormathiidae Familie Iosactiidae Familie Isanthidae Familie Isophelliidae Familie Liponematidae Familie Metridiidae Familie Minyadidae Familie Nemanthidae Familie Paractidae Familie Phymanthidae Familie Sagartiidae Familie Sagartiomorphidae Familie Stichodactylidae Familie Thalassianthidae Suborde Protantheae Familie Gonactiniidae Suborde Ptychodacteae Familie Preactiidae Familie Ptychodactiidae
Onderverdeling volgens Worms Onderorde Anenthemonae Onderorde Enthemonae Onderorde Helenmonae Superfamilie Actiniaria incertae sedis Familie Antheidae Gosse, 1860 Familie Antheomorphidae Hertwig, 1882 Familie Sarcophinanthidae Andres, 1883 Geslacht Actinodactylus Geslacht Anactis Geslacht Chermadion Pax, 1924 Geslacht Chrysoela Geslacht Cystiactis Geslacht Echinactis Geslacht Eumenides Lesson, 1830 Geslacht Halcampomorphe Carlgren, 1893 Geslacht Helaria Stechow, 1921 Geslacht Heliactis Geslacht Kalliphobe Busch, 1851 Geslacht Leiotealia Geslacht Lepactis Andres, 1883 Geslacht Myriactis Geslacht Nemactis Geslacht Paractinia Andres, 1883 Geslacht Paractis Milne Edwards & Haime, 1851 Geslacht Petalactis Geslacht Physactis Verrill, 1869 Geslacht Psammanthus Geslacht Robsonactis Fautin, 2016 Geslacht Spyractis Geslacht Stauractis Geslacht Taractostephanus Brandt, 1835 Geslacht Thelactis Geslacht Viatrix Geslacht Williamsactis Fautin, 2016
Synoniemen Onderorde Endocoelantheae ⇒ Actinernoidea Stephenson, 1922 (change in name and rank in Rodríguez et al. 2014) Onderorde Nynantheae ⇒ Enthemonae Onderorde Protantheae ⇒ Gonactiniidae Carlgren, 1893 Onderorde Ptychodacteae ⇒ Ptychodactinidae Appellöf, 1893
Referenties