André Léonard (Jambes, 6 mei 1940) is een Belgisch filosoof, theoloog en katholiek geestelijke die van 2010 tot 2015 als André-Jozef Léonard de 20e aartsbisschop van Mechelen-Brussel en de vijfde primaat of metropoliet van België was. Daarvoor was hij als André-Mutien Léonard bisschop van Namen, en dat meer bepaald vanaf 1991 tot zijn aanstelling als aartsbisschop.
Levensloop en kerkelijke carrière Léonard is de jongste telg uit een familie van vier zonen (Jean, Pierre, Paul en André) die allen priester werden. Zijn vader sneuvelde tien dagen na zijn geboorte in de vijandelijkheden van de meidagen 1940, na de Duitse inval in België en vooral zijn oudste broer Jean had een grote invloed op hem tijdens zijn jeugdjaren. Zijn humaniora volgde hij aan het jezuïetencollege Notre-Dame de la Paix in Namen. In die periode was de deken van Jambes zijn geestelijk leidsman. Hij werd door André Marie Charue, de toenmalige bisschop van Namen, naar het seminarie Leo XIII in Leuven gestuurd, waar hij aan de Université catholique de Louvain (UCL) zijn licentiaatsdiploma in de filosofie behaalde. Hij zette zijn studies voort aan het Belgisch Pauselijk College in Rome, waar hij aan het Gregorianum licentiaat in de theologie werd.
Priester Léonard werd op 19 juli 1964 door bisschop Charue in Namen tot priester gewijd en keerde daarna terug naar Leuven, waar hij van 1966 tot 1974 als onderzoeker bij het FNRS werkte. In 1974 behaalde hij zijn doctoraatsdiploma in de filosofie met een thesis over de Duitse idealistische filosoof Hegel. In 1976 werd hij professor aan de UCL en in 1978 werd hij daarnaast voorzitter van het Sint-Paulusseminarie.
In 1980 werd hij gewoon hoogleraar en ontving hij de prijs "Scriptores Christiani" voor zijn werk Pensées des Hommes et Foi en Jésus-Christ. Pour un discernement intellectuel chrétien.
In 1987 werd hij lid van de Internationale Theologencommissie bij de Heilige Stoel.
Bisschop van Namen In 1991 volgde hij Robert-Joseph Mathen op als bisschop van Namen. Hij werd op 14 april 1991 tot bisschop gewijd door kardinaal Danneels samen met R.J. Mathen en bisschop Van Peteghem. Léonard is bevriend met voormalig paus Benedictus XVI. Hij voegde de naam Mutien toe aan zijn voornaam André na de heiligverklaring van broeder Mutien-Marie Wiaux op 10 december 1989. Zijn bisschopsleuze luidt "Veni, Domine Jesu!" (="Kom, Heer Jezus!"). Deze woorden komen uit de laatste woorden van de Bijbel (Apocalyps 22, 20), aan het einde van het boek van de Apocalyps. Het vers laat de oproep van de Kerk weerklinken in een antwoord op de aankondiging van de Heer. De Heer zegt aan zijn Kerk: “Ik kom weldra”, en de Kerk antwoordt: “Ja, kom!”
In 1999 mocht hij voor de Romeinse Curie de vastenretraite preken.
Als bisschop van Namen gaf hij een nieuwe richting aan het seminarie van het bisdom en in 2000 opende hij het seminarie Redemptoris Mater voor priesterkandidaten van de Neocatechumenale weg.
In juli 2001 nam hij samen met onder anderen toenmalig kardinaal Ratzinger deel aan het liturgisch congres dat in de abdij Notre-Dame de Fontgombault plaatsvond. Hij gaf enthousiast uitvoering aan het motu proprio Summorum Pontificum van 2007, waarin de Tridentijnse liturgie weer vrijgegeven werd.'Léonard wordt de opvolger van Danneels', Katholiek Nieuwsblad, 15 januari 2010
Hoewel bisschop Léonards moedertaal het Frans is, spreekt en schrijft hij goed Nederlands en verzorgde hij van maart 2006 tot 2010 een column in het Katholiek Nieuwsblad. De bisschop staat bekend als een harde werker. Hij publiceert jaarlijks een boekwerk, onder meer een tot boek omgewerkte cursus metafysica die hij vroeger gaf aan de UCL, en is regelmatig te horen op de radio, via het RCF-netwerk (Radios Chrétiennes Francophones, in Franstalig België en Frankrijk) en RTCB (Radio et Télévision Catholique Belge), dat naast radioprogramma’s ook tv-uitzendingen op de openbare Franstalige omroep RTBF verzorgt.
Tussen zijn benoeming als aartsbisschop van Mechelen-Brussel en de benoeming van Rémy Vancottem tot nieuwe bisschop van Namen fungeerde kanunnik Jean-Marie Huet als administrator van het bisdom Namen.
Aartsbisschop van Mechelen-Brussel thumb|André-Jozef Léonard op bezoek in de parochie Terbank Heverlee in februari 2012 Op 13 januari 2010 meldde de website van de Kerk in Vlaanderen dat volgens de Italiaanse journalist Andrea Tornielli de toen 69-jarige Léonard door paus Benedictus XVI aangesteld zou worden als aartsbisschop van Mechelen-Brussel en primaat van België, in opvolging van kardinaal Godfried Danneels.'‘Mgr. Léonard volgt kardinaal Danneels op’', Vaticaanwatcher Tornielli via Kerknet.be, 13 januari 2010 Het nieuws van zijn aanstelling werd op maandag 18 januari officieel via de pauselijke nuntius bevestigd.'Léonard volgt Danneels op als aartsbisschop', De Tijd, 18 januari 2010. Gearchiveerd op 31 oktober 2015."Ik wil zelf met de mensen discussiëren" Kardinaal Godfried Danneels heeft de Naamse bisschop André-Mutien Léonard officieel voorgesteld als de nieuwe aartsbisschop van ons land., Vrtnws.be, 18 januari 2010. Gearchiveerd op 27 november 2020. Paus Benedictus XVI stelde hem tevens aan als nieuwe legerbisschop. Als aartsbisschop werd hij de nieuwe grootkanselier van de Katholieke Universiteit Leuven (K.U.Leuven) en de UCL. Kort na zijn benoeming verklaarde Léonard dat hij de naam André-Jozef zou aannemen als aartsbisschop. Sint-Jozef is de patroonheilige van België, en Léonard wilde hiermee zijn band met de gehele Belgische Kerk benadrukken.
André-Jozef Léonard nam de zetel van Mechelen-Brussel op 27 februari 2010 officieel in bezit tijdens een pontificale hoogmis in de Sint-Romboutskathedraal van Mechelen in aanwezigheid van alle Belgische bisschoppen, de apostolische nuntius voor België, aartsbisschop Berloco, premier Leterme, de ministers van Justitie en Defensie, respectievelijk Stefaan De Clerck en Pieter De Crem, Vlaams minister-president Peeters en de Mechelse burgemeester, Bart Somers. In zijn homilie verwees de nieuwe aartsbisschop naar de recente ontploffing in Luik en de treinramp in Buizingen: "De vraag stelt zich waar God was op die vreselijke momenten. Hij was daar, te midden van alle ellende, zoals hij overal is waar mensen de kreet slaken die Jezus sloeg: 'Mijn God, mijn God, waarom hebt Gij mij verlaten?'"'Oproep tot huwelijkstrouw', De Standaard, 1 maart 2010. Gearchiveerd op 28 juli 2011. Diezelfde dag maakte bisschop Léonard een persoonlijke bedevaart naar de Onze-Lieve-Vrouwbasiliek van Hanswijk om er te bidden. Volgens een interview met Karl-Josef Rauber, de oud-nuntius in België, in het katholieke tijdschrift Il Regno, was het besluit om André Léonard aan te stellen tot aartsbisschop van Mechelen-Brussel een persoonlijke keuze van Benedictus XVI.'Belgio - Chiesa cattolica: la scelta di Léonard. Intervista con l'ex nunzio, mons. Karl-Josef Rauber', F. Strazzari, Il Regno, Regno-att. n.4, 2010, p.85'Mgr. Léonard, choix personnel du pape', Christophe Laporte, La Libre Belgique, 4 maart 2010. Gearchiveerd op 16 mei 2011.'Oud-nuntius wijst paus met de vinger over benoeming Léonard', De Standaard, 5 maart 2010. Gearchiveerd op 19 augustus 2011.
In 2010 overlegde hij met zijn Nederlandse collega-bisschoppen over een mogelijke terugkeer naar België van Vlaamse priesters die uitgeweken waren naar Nederland vanwege het onduidelijke kerkbeeld dat volgens hen tijdens het primaatschap van kardinaal Danneels was ontstaan.'Vlaamse priesters zoeken hun heil in Nederland', Katholiek Nederland, 28 februari 2010'Léonard wil priesters terug', Katholiek Nieuwsblad, 29 oktober 2010
In mei 2010 leidde hij de Belgische bisschoppenconferentie bij het Ad Liminabezoek in Rome.'Toespraak van Paus Benedictus XVI bij de afsluiting van het Ad Liminabezoek', Kerknet.be, mei 2010'Toespraak van Mgr. Léonard bij de afsluiting van het Ad Liminabezoek', Kerknet.be, 8 mei 2010
Op 29 juni 2010 legde paus Benedictus XVI tijdens een plechtigheid in de Sint-Pietersbasiliek in Rome het pallium op aan monseigneur Léonard, samen met 37 andere nieuwe aartsbisschoppen.'Ook Mgr. Léonard ontvangt dinsdag het pallium uit handen van de Paus', Kerknet.be, 22 juni 2010
In oktober 2010 begon hij aan een reeks pastorale bezoeken in zijn aartsbisdom. De eerste dekenaten die aan bod kwamen waren Brussel-Zuid en Brussel Noord-Oost.'Aartsbisschop Léonard bezoekt dekenaat Brussel-Zuid', Kerknet.be, 5 oktober 2010'Aartsbisschop Léonard bezoekt dekenaat Brussel-Noordoost', Kerknet.be, 2 november 2010 Op 29 oktober nam hij tijdens een plechtige Mis om 19 uur in de Brusselse Sint-Jacob-op-Koudenbergkerk bezit van zijn zetel als bisschop van het militair ordinariaat.'Mgr. Léonard neemt bezit van zetel als legerbisschop', Kerknet.be, oktober 2010
Op Allerheiligendag 2010 wierp een jongeman in de Brusselse kathedraal aartsbisschop Léonard tijdens een gebedsdienst van Pro Sanctitate, een Franstalige kerkelijke lekenvereniging, een taart in het aangezicht. De dader vluchtte daarna de kathedraal uit. Léonard, die ongedeerd bleef, zou na het voorval gegrapt hebben dat het ‘best lekkere taart’ was.Léonard krijgt taart in het gezicht, De Standaard, 6 november 2010. Gearchiveerd op 12 mei 2011. De avond ervoor waren gelovigen uit het hele bisdom samengekomen om tijdens de Allerheiligenmis in de Sint-Sulpitiuskerk in Diest de eucharistie te vieren terwijl de monseigneur voorging in de dienst.'Allerheiligenmis met Léonard verliep ingetogen', vandaag.be, 1 november 2010. Gearchiveerd op 24 maart 2016. Op 5 april 2011 kreeg hij vier taarten in het gezicht op de campus in Louvain-la-Neuve. De actie werd georganiseerd door een studentenvereniging, en de dader verklaarde dat Léonard het "verdient" "voor alle homo's die het niet durven te zeggen thuis en voor alle meisjes die abortus willen plegen".'4 keer taart voor aartsbisschop Léonard', Vrtnws.be, 6 april 2011. Gearchiveerd op 27 november 2020.
Op 3 november 2010, daags na het ontslag van zijn woordvoerder Jürgen Mettepenningen, gaf de kerkleider in een open brief zelf tekst en uitleg aan de media en critici over enkele van zijn uitspraken die in de voorbije weken in het nieuws waren gebracht. Léonard gaf aan dat men hem onjuist en onvolledig had geciteerd en hem zaken in de mond wou leggen die hij nooit had uitgesproken.Ik ben u enkele verduidelijkingen verschuldigd ..., André-Jozef Léonard op Kerknet.be, 3 november 2010'Léonard haalt uit naar critici', Katholiek Nieuwsblad, 5 november 2010
De volgende dag, 4 november 2010, bereidde de aartsbisschop met de overige Belgische bisschoppen in Brussel de aanstaande conferentie van 18 november voor. Kanunnik Cosijns gaf aan dat een periode van stilte zou aangehouden worden tot Kerstmis. De agenda van de aartsbisschop werd niet gepubliceerd.Bisschoppen houden crisisvergadering rond Léonard, Yves Barbieux, De Standaard, 7 november 2010. Gearchiveerd op 12 mei 2011.Bisschoppen leggen aartsbisschop Léonard het zwijgen op, Het Belang van Limburg, 7 november 2010 In diezelfde maand vertrouwde hij aan de Petrusbroederschap een nieuw apostolaat toe voor de Brusselse gelovigen die gehecht zijn aan de buitengewone vorm van de Romeinse ritus. Ter gelegenheid van het begin van dit apostolaat ging hij op 30 januari 2011 voor in de Brusselse Miniemenkerk in een Pontificale Mis volgens de Tridentijnse ritus, gericht naar het oosten en in het Latijn, samen met de algemeen overste John Berg. Het was de eerste keer in 40 jaar dat een Belgische aartsbisschop een Mis opdroeg in deze ritus.Aartsbisschop Léonard gaat voor in Eucharistieviering volgens de Tridentijnse ritus, Kerknet.be, 21 januari 2011
In januari 2011 werd André Léonard door paus Benedictus XVI benoemd tot lid van de Pauselijke Raad voor de Bevordering van de Nieuwe Evangelisatie.Rinunce e nomine, 5 januari 2011 Deze raad werd in oktober 2010 opgericht om de ontkerkelijking in verschillende westerse landen te keren.
Aartsbisschop-emeritus