thumb|Het eenmalige Woodstock in 1969 trok honderdduizenden bezoekers en is een van de bekendste muziekfestivals aller tijden thumb|Het festivalterrein van Glastonbury in 2003 thumb|Het hoofdpodium van Pinkpop in 2010 thumb|Het festivalterrein van het Oostenrijkse Nova Rock in 2010 thumb|Appelpop, het grootste gratis muziekfestival van Nederland thumb|Sziget, het grootste festival van Europa Een muziekfestival is een – doorgaans binnen een bepaald tijdsbestek terugkerend – muzikaal evenement waarbij soms een, maar over het algemeen meerdere artiesten live optreden voor een doorgaans wat groter publiek. Dit kan een popfestival zijn, maar bijvoorbeeld ook een festival waarbij jazz of klassieke muziek centraal staat.
Een zeer bekend voorbeeld is het Eurovisiesongfestival, tevens het grootste niet-sportieve terugkerende televisie-evenement.
Geschiedenis Popfestivals in de VS In de Verenigde Staten zijn muziekfestivals ontstaan tijdens de flowerpowerbeweging in San Francisco. Deze groep jongeren, ook wel hippies genoemd, bestond grotendeels uit studenten en was idealistisch ingesteld. Het bekendste festival was het eenmalige Woodstock in 1969. De San Francisco-beweging draaide om termen als: terug naar de natuur, love-ins, drugs, lichtshows, underground radio etc. en manifesteerde zich in (meestal gratis) popfestivals. Er bestond in de VS al een traditie van muziekfestivals, maar die draaiden alleen om muziek. De San Francisco-beweging heeft de motieven en uitwerking van de muziekfestivals ingrijpend veranderd. Zo ontstonden er ook multimediafestivals, zoals het Trips Festival in San Francisco, waar ook schrijvers en schilders optraden.
Popfestivals in Nederland In 1967 werden in Nederland de eerste grootschalige popfestivals gehouden. Op 4 mei 1967 vond in de Houtkamphal in Doetinchem een negen uur durende Beatmarathon plaats, georganiseerd door Beatclub Shabby en Everplay. Deze festivals waren allemaal nog ‘indoor’, maar op Hemelvaartsdag 4 mei 1967 vond het eerste jaarlijks terugkerend openluchtfestival in het openluchttheater de Kösterskoele te Markelo plaats. Dit festival is jaarlijks, op Hemelvaartsdag, gehouden tot 1975. Het tweede openluchtfestival vond plaats op 16 juli 1967 in het openluchttheater van het Twentse dorp Hertme. In augustus 1968 volgde Utrecht met ‘Flight to Lowlands Paradise’ georganiseerd door de Utrechtse kunstschilder Bunk Bessels. Deze achttien uur durende happening had geen beroemde acts (in die tijd lieten artiesten het vaak afweten), maar wel experimenteel theater, dans, wierook, dichters, films, bodypainting en vloeistofdia’s voor een tientje (tien gulden), inclusief ontbijt. In 1968 werd een derde openluchtmanifestatie gehouden in het Gelderse Lochem: ‘Pilgrimage', de eerste versie van het Lochem Festival dat in 1986 ophield te bestaan.
In 1970 werd voor het eerst een meerdaags openluchtfestival georganiseerd. Het driedaagse Holland Pop Festival vond plaats in het Kralingse Bos in Rotterdam. Op de Tielse Waalkade vond het tweedaagse Betuws Muziekfestival plaats, met vele bekende artiesten. Op de Gulperberg werd op tweede Pinksterdag Pinknick georganiseerd, dat een jaar later verder ging als Pinkpop. Daarna was er een omslag naar grootschalige en publieksgerichte festivals. Naast doorgaande schaalvergroting, valt er ook een verandering te bespeuren in de motivatie van de organisatoren. De eerste popfestivals waren georganiseerd op grond van ideële motieven: groepen traden bijna gratis op en de prijs van de toegangskaartjes was gebaseerd op kostendekking. Vaak was de organisatie zo amateuristisch dat de helft van het publiek over het hek klom.
De ideële motieven werden steeds meer door commerciële motieven vervangen. De organisatoren hoopten geld te verdienen en aan de andere kant vroegen de artiesten hogere gages. Toen de festivals grootschaliger werden, was de winstmarge – als je iets meer toegangsgeld vroeg – heel aantrekkelijk. Daarnaast moest er meer geld worden geïnvesteerd om grote artiesten te kunnen boeken.
De gedachte achter de oprichting van de Stichting Holland Pop Festival in 1970 was commercieel van aard (door middel van een stichting ben je als organisator niet aansprakelijk voor verlies en krijg je eerder het vertrouwen van artiesten en de overheid), maar omvatte ook een ideëel doel, namelijk De belangstelling voor de cultuur en speciaal voor de moderne uitingen daarvan, te bevorderen en op deze wijze bij te dragen tot verbetering van de intermenselijke verhoudingen. Het festival was een groot succes, volgens ooggetuigen waren er ruim 100.000 bezoekers en de organisatie verliep goed. Van politiek engagement zoals in de VS was niet veel te merken, wat toegeschreven kan worden aan de taalbarrière (de politieke boodschappen van de bands zijn in het Engels) en aan de omstandigheid dat de Nederlandse samenleving op dat moment niet belast was met de urgentere problemen waarmee de VS toen te kampen had, zoals het racisme en de Vietnamoorlog. Het publiek bestond overwegend uit scholieren en studenten of mensen met een afgeronde opleiding.
Er ontstonden in de jaren zeventig ook andere popfestivals, zoals Pinkpop en het Lochemfestival, die steeds grootschaliger werden, maar ook steeds professioneler om het festival zo goed mogelijk te laten verlopen. In de jaren tachtig werd het kleinschaligere Tegentonen voor het eerst georganiseerd. In de jaren tachtig en negentig ontstonden de eerste festivals die zich richtten op één specifiek genre, zoals de metalfestivals Dynamo Open Air in Nederland en Graspop Metal Meeting in België. Begin jaren negentig vond de eerste editie van Lowlands in Biddinghuizen plaats, dat later het bezoekersaantal van Pinkpop zou evenaren. Sindsdien worden vele kleinere festivals gehouden. Begin van de jaren 2000 zijn er jaarlijks een kleine tweehonderd in Nederland. In navolging van de festivals voor metal, punk en alternatieve rock, ontstonden na 2000 de eerste dancefestivals, zoals Tomorrowland in België.
Huidige festivals Festivals in Nederland
Enkele bekende festivals in Nederland: Festival Sinds Locatie Bezoekersaantal Pinkpop 1970 Landgraaf, Limburg 65.000 Nirwana Tuinfeest 1972 Lierop, Noord-Brabant 15.000 Paaspop 1974 Schijndel, Noord-Brabant 35.000 North Sea Jazz Festival 1976 Rotterdam, Zuid-Holland 75.000 Bospop 1980 Weert, Limburg 50.000 Parkpop 1981 Den Haag, Zuid-Holland 35.000 Dynamo Open Air 1986-2005 Eindhoven, Noord-Brabant 70.000Huntenpop1991Ulft30.000 Appelpop 1992 Tiel, Gelderland 170.000* Lowlands 1993 (1967) Biddinghuizen, Flevoland 55.000 Crossing Border 1993 Den Haag, Zuid-Holland 12.500 Zwarte Cross 1997 Lichtenvoorde, Gelderland 265.500* Motel Mozaïque 2001 Rotterdam, Zuid-Holland 32.000Defqon.12003Walibi Holland, Biddinghuizen100.000Lakedance2005Aquabest, Noord-Brabant35.000LatinVillage2005Spaarnwoude, Noord-Holland30.000 Le Guess Who? 2007 Utrecht, Utrecht 20.000 Strandfestival ZAND 2008 Almere, Flevoland 25.000 Into the Great Wide Open 2009 Vlieland, Friesland 5.200 Best Kept Secret 2013 Beekse Bergen, Noord-Brabant 25.000 Down The Rabbit Hole 2014 Ewijk, Gelderland 45.000 * Bezoekersaantallen kunnen op verschillende manieren berekend worden: de capaciteit per dag, het totaal aantal unieke bezoekers of het totaal aantal over alle dagen bij elkaar opgeteld.
Festivals in België
In België worden jaarlijks Rock Werchter (tot 1999 het dubbelfestival Torhout-Werchter), Graspop Metal Meeting, Dour Festival en Pukkelpop georganiseerd. In 2003, 2005, 2006, 2007 en 2012 kreeg Rock Werchter de prijs voor best festival in the world en in 2009, 2011, 2015 en 2016 won het de European Festival Awards. Naast de bekende festivals op festivalweides kent België ook enkele stadfestivals zoals de Gentse Feesten, Lokerse Feesten en Les Ardentes in Luik. Festival Sinds Locatie BezoekersaantalAlcatraz Metal Festival2008Kortijk, West-Vlaanderen45.000Gentse Feesten1843Gent, Oost-Vlaanderen1.570.000 Gent Festival van Vlaanderen 1958 Gent, Oost-Vlaanderen 50.000www.gentfestival.be voor bezoekersaantallen 2018, geraadpleegd 22 november 2020 Rock Werchter 1975 Werchter, Vlaams-Brabant 352.000 Sjock Festival 1976 Gierle, Antwerpen 13.000 Reggae Geel 1978 Geel, Antwerpen 50.000 Cactusfestival 1982 Brugge, West-Vlaanderen 25.000 Rock Herk 1983 Herk-de-Stad, Limburg 15.000 Pukkelpop 1985 Hasselt, Limburg 180.000 Suikerrock 1986 Tienen, Vlaams-Brabant 100.000 Dour Festival 1988 Dour, Henegouwen 225.000 Groezrock 1992 Meerhout, Antwerpen 35.000 Graspop Metal Meeting 1996 Dessel, Antwerpen 220.000 Rimpelrock 2002 Hasselt, Limburg 50.000 Tomorrowland 2005 Boom, Antwerpen 600.000
Festivals in Duitsland Duitsland kent vier grote festivals die samen twee duo-festivals vormen. Zo vinden Rock am Ring (op de Nürburgring in de Eifel) en Rock im Park (in Neurenberg in het zuiden) tijdens hetzelfde weekend plaats en kennen een grote overlap van artiesten. Ditzelfde geldt voor Hurricane in Bremen in het noorden en Southside in Neuhausen ob Eck in het zuiden. Festival Sinds Locatie Bezoekersaantal Rock am Ring 1985 Nürburgring, Rijnland-Palts 90.000 Rock im Park 1993 Neurenberg, Beieren 75.000 Hurricane 1973 Bremen, Bremen 70.000 Southside 1999 Neuhausen ob Eck, Baden-Württemberg 40.000 Wacken Open Air 1990 Wacken, Sleeswijk-Holstein 45.000 Night of the Progfestival 2006 Loreley, Rijnland-Palts ?
Festivals in het Verenigd Koninkrijk Festival Sinds Locatie Bezoekersaantal Glastonbury 1970 Glastonbury, Engeland 140.000Reading Festival1989Reading, Engeland90.000 T in the Park 1994 Balado, Schotland 250.000 All Tomorrow's Parties 1999 Minehead, Engeland 40.000Leeds Festival1999Leeds, Engeland80.000 Isle of Wight Festival 2002 (1968) Isle of Wight, Engeland 50.000 Download Festival 2003 Donington Park, Engeland ?
Festivals in Europa In geheel Europa vindt jaarlijks een groot aantal festivals plaats. Bekende festivals zijn onder meer: Festival Sinds Locatie Bezoekersaantal Roskilde 1971 Roskilde, Denemarken 100.000 Sziget-festival 1993 Boedapest, Hongarije 85.000 (per dag)440.000 (totaal) F.I.B. 1995 Benicasim, Spanje 150.000 Exit Festival 2000 Novi Sad, Servië 190.000 Primavera Sound 2001 Barcelona 190.000 Open'er Festival 2002 Gdynia, Polen 100.000 Rock en Seine 2003 Parijs, Frankrijk 100.000 Rock in Rio Lisboa 2004 Lissabon, Portugal ? Oxegen 2004 Punchestown Racecourse, Ierland 60.000 Nova Rock 2005 Nickelsdorf, Oostenrijk 160.000 Hellfest 2006 Clisson, Frankrijk 150.000 Balaton Sound 2007 Zamárdi, Hongarije ?
Festivals wereldwijd thumb|De Wicker Man wordt verbrand ter afsluiting van Burning Man Festival Sinds Locatie Bezoekersaantal Internationaal songfestival van Viña del Mar 1960 Viña del Mar, Chili Rock in Rio 1985 Rio de Janeiro, Brazilië 0,7 tot 1,5 miljoen Lollapalooza 1990 Chicago, Verenigde Staten 400.000 Burning Man 1986 Black Rock Desert, Verenigde Staten 80.000 South by Southwest 1987 Austin (Texas), Verenigde Staten 30.000
Zie ook
Concert (uitvoering) Lijst van Nederlandse muziekfestivals Lijst van Belgische muziekfestivals