Sint-Verhaegen, (Frans : Saint-Verhaegen) vaak afgekort als St V of St-Vé, is een Brusselse studentikoze viering waarbij de stichting van de Université libre de Bruxelles door Pierre-Théodore Verhaegen gevierd wordt. Het evenement wordt jaarlijks op 20 november georganiseerd door het Brussels Studentengenootschap en de Association des Cercles Etudiants en wordt hoofdzakelijk bijgewoond door studenten van de Brusselse Universiteiten VUB en ULB.
De viering ontstond in 1888 als protest tegen de toenmalige academische overheden en is sindsdien uitgegroeid tot een jaarlijkse optocht die de oprichter van de ULB en de waarden van het Vrij onderzoek huldigt. Sinds 1931 heeft Sint-Verhaegen ook ieder jaar een eigen thema (geïllustreerd met een medaille), dat meestal kritisch inspeelt op de actualiteit. Deze thema’s zijn doorgaans gefundeerd op de waarden van de universiteiten, met name de Vrijzinnigheid, het Humanisme en het Antiklerikalisme.
In 2019 werd Sint-Verhaegen opgenomen in de inventaris van het Brussels cultureel immaterieel erfgoed.http://erfgoed.brussels/ontdekken/de-brusselse-erfgoedinventarissen/inventaris-van-het-immaterieel-cultureel-erfgoed-ice/saint-verhaegenhttps://www.thebulletin.be/brussels-student-celebration-st-v-joins-cultural-heritage-list
Geschiedenis
De Brusselse advocaat en vrijmetselaar Pierre-Théodore Verhaegen stichtte op 20 november 1834 de Université libre de Belgique (later veranderd naar Université libre de Bruxelles) in de Gotische zaal van het Stadhuis van Brussel. Het oprichten van een Vrijzinnig geïnspireerde universiteit was een reactie op het toen door de katholieken overheerste hoger onderwijslandschap.John Bartier, Guy Cambier, Libéralisme et socialisme au XIXe siècle, Université libre de Bruxelles, Institut d'histoire du christianisme, 1981, p. 17. De stichtingsdag van de ULB werd door de instelling al na enkele jaren uitgeroepen tot lesvrije dag, die de oud-studentenorganisatie vanaf 1843 ging gebruiken voor het houden van banketten ter ere van Verhaegen in de plaatselijke cafés. Daarnaast werd er ook een jaarlijks banket gehouden door de academische overheden en het professorenkorps, niet zelden bijgewoond door prominente figuren zoals de Burgemeester van Brussel. Ook binnen de Belgische en Brusselse Vrijmetselarij werden er regelmatig vieringen gehouden op 20 november, waar in enkele uitzonderlijke gevallen zelfs studenten voor werden uitgenodigd.WITTE (E.), VERHAEGEN (A.) et al. Pierre Théodore Verhaegen (1796 – 1862). Brussel VUB press, 1996. Een specifieke viering voor studenten bestond op dit moment nog niet.
Ontstaan van Sint-Verhaegen left|thumb|De oorspronkelijke gebouwen van de ULB, waarvoor de eerste Sint-Verhaegen samenkwam In 1888 begonnen studenten van de lesvrije dag gebruik te maken om zelf iets te organiseren, al was hun verering van Verhaegen veeleer ontstaan als protest dan als viering. Het universiteitsbestuur ULB was in de jaren’ 80 van de 19e eeuw een meer autoritaire, conservatieve en ondemocratische houding aan het aannemen - wat veel studenten zagen als een verloochening van de waarden van stichter Verhaegen. Als reactie op deze gang van zaken besloten zij festiviteiten op te richten ter ere van de in 1862 overleden advocaat en diens waarden. De katholieke pers merkte sarcastisch op dat de studenten Verhaegen tot ‘heilige’ hadden gecanoniseerd. Van dan af begon men te spreken van Sint-Verhaegen.
De eerste Sint-Verhaegenviering vond plaats op 24 november 1888 en werd bijgewoond door 200 van de toen 1400 studenten aan de ULB.L’Indépendance Belge, 25/11/1888 De studenten verzamelden aan de stamkroeg Porte Verte (ter hoogte van de Treurenbergstraat 20 Stadsarchief Brussel, Almanakken (1888), Professions, p.831) om vervolgens in stoet en vergezeld van muziek te vertrekken naar het standbeeld van Verhaegen op het binnenplein van de toenmalige universiteitsgebouwen, alwaar redevoeringen werden gehouden door de studenten. Vervolgens trok het gezelschap naar de Begraafplaats van Brussel in Evere om hulde te doen aan de graftombe van Verhaegen, waar een eikenkrans werd achtergelaten.La Réforme, 25/11/1888 In de namiddag keerden de studenten terug naar de Porte Verte voor een feestmaaltijd vergezeld van theater, om vervolgens - met tussenstop aan Verhaegens standbeeld - binnen te vallen op het festijn van de rector en professoren om daar hun zeg te doen. Op het einde van de avond verspreidden de studenten zich over verschillende Brusselse kroegen waar de festiviteiten werden voortgezet.Dagbeschrijving in studentenblad L’étudiant, 22/11/1888, geraadpleegd via http://enbordeauxetbleu.blogspot.com/2012/12/la-saint-verhaegen-de-1888.html
De viering groeide uit tot een jaarlijks gebeuren, waar sinds 1890 ook de academische overheden - als reactie waartegen het evenement oorspronkelijk was ontstaan - aan deelnamen. Vier jaar later zouden zij overigens ten dele aan de eisen van de studenten zijn tegemoetgekomen door de waarden van het Vrij onderzoek in haar statuten op te nemen. De basis van de viering bleef de eerste jaren ongeveer hetzelfde: een mix van huldigingen, toespraken en optochten die vaak verliepen in monôme-vorm, waarbij alle studenten - keurig gekleed - op één lijn achter elkaar liepen. Het parcours zou in de eerste decennia echter nog verschillende keren veranderen.https://enbordeauxetbleu.blogspot.com/search?q=saint+verhaegen
Sint-Verhaegen in oorlogstijd Tijdens de bezettingen van Brussel gedurende de Eerste- en Tweede Wereldoorlog kon de Sint-Verhaegenviering niet in normale vorm plaatsvinden. Doch vonden er enkele vieringen plaats tussen 1914-1918 en 1940-1945. In 1916 kwamen in De Panne 58 ULB-studenten samen om een geïmproviseerde St V te vieren, waar vooral ook de gesneuvelde studenten en alumni werden herdacht.L’Indépendance Belge, 30/11/1916 Ook in 1942 werd in de kuststad een Sint-Verhaegen gehouden, onder studenten die verbleven in ‘’Hotel Rembrandt’’. Brusselse studenten die in Londen verbleven tijdens de oorlog vierden in 1943 ook hier hun stichter op 20 november. Vele studenten bleven echter in Brussel in deze periode en steunden families die getroffen werden door de oorlog door collectes te houden of toe te treden tot het verzet. De ULB opende haar deuren weer op 20 november 1944, al duurde het nog een jaar voor de stoet opnieuw uitging.
Het veroordelen van het Nazisme en Fascisme bleven in de jaren na de oorlog belangrijke thema’s. Gaandeweg begon Sint-Verhaegen ook een feest van de vrede te worden. Verschillende monumenten ter herdenking van gesneuvelde studenten en het verzet werden aangedaan tijdens het formele gedeelte van het evenement. Vroeger werd een ceremonie gehouden aan het Graf van de onbekende soldaat, waarbij een delegatie studenten en academische overheden bloemenkransen kwam leggen, net als bij het graf van Verhaegen. Tegenwoordig gebeurt deze huldiging aan het Ereperk der Gefusilleerden, het monument van Groep G en het graf van de gesneuvelde student Frans Kufferath.https://www.cavavub.be/nl/wel-en-wee-van-st-v
Praalwagens
Vanaf het interbellum onderging Sint-Verhaegen enkele opmerkelijke transformaties. De stoet voltrok zich vanaf deze periode meer in op de centrale lanen, de Naamsepoort, het Poelaertplein of het de Brouckèreplein. Omstreeks deze periode werd de monôme minder gebruikelijk en deden de eerste praalwagens hun intrede in de feestelijkheden. Deze karren, vaak ‘Chars’ genoemd, werden aanvankelijk getrokken door paarden, later gebeurde dit met versierde vrachtwagens. Vanop deze of ‘Kamions’, zoals ze door de studenten werden genoemd, werd doorgaans ook drank uitgedeeld die via kannen in de bekers van de aanwezige studenten werd gegoten.https://www.cavavub.be/nl/150-jaar-vlaamse-studenten-module-iv Sinds 2016 zijn vrachtwagens om veiligheidsredenen echter uit de stoet gehaald, waardoor deze geheel te voet gebeurd. Enkele verenigingen hebben doorheen de jaren ook reuzen gebouwd die nog regelmatig opduiken in de stoet.
De universiteitsgebouwen in het Granvellepaleis (ter hoogte van de huidige Ravensteingalerij) vormden tot de jaren’ 1920 het vertrekpunt van de vieringen rond Sint-Verhaegen. Toen de ULB vanaf 1924 echter verhuisde naar de Solbosch-campus in Elsene groeide de Grote Zavel uit tot het nieuwe hart van de festiviteiten, en het startpunt van de stoet. De keuze voor de Zavel was niet toevallig. De locatie herinnert door de standbeelden van bekende geuzenleiders en het paleis van de Graaf van Egmont aan de 16de-eeuwse geuzenopstand, die een belangrijke rol speelt in de (vooral de Nederlandstalig-) Brusselse studentenfolklore. De voormalige woning van Pierre-Théodore Verhaegen lag bovendien vlak bij de Grote Zavel, op de locatie waar heden het Joods Museum van België gevestigd is.Stadsarchief Brussel, Almanakken (1860-1861), straten
Jaarlijkse thema’s en medailles
Sinds 1931 krijgt Sint-Verhaegen ieder jaar een aangepast thema, dat doorgaans inspeelt op de actualiteit en een vrijzinnige/antiklerikale insteek heeft. Politieke thema’s worden echter evenmin geschuwd, vaak haalden de studenten St-V aan om maatschappelijke problemen, ideologische kwesties en humanitaire crises aan te kaarten. Onder andere het Fascisme, de Schoolstrijd, de staatshervormingen, communautaire breuklijnen, taalpolitiek, abortus, apartheid, mensenrechten, vrijheid van meningsuiting, nationalisme, migratie, terrorisme, klimaatverandering, armoede, extreemrechts, enz. vormden reeds het thema van de viering.
Het jaarlijks thema komt in de praktijk vaak naar voren in de decoraties van de praalwagens, de feeststandjes op de Zavel en wordt op spandoeken en borden geuit. Vanaf 1938 brengt de organisatie jaarlijks ook een officiële medaille uit, die voorzien is van een vaak expliciete illustratie. Aanvankelijk gebeurde dit door de Association Générale des Etudiants (AGE), later namen de ACE en het BSG deze taak op zich.https://www.cavavub.be/nl/st-v-medailles Voor het ontwerp van de medailles wordt meestal een wedstrijd uitgeschreven, waarbij VUB en ULB-studenten hun ontwerp mogen indienen.
Het gebeurt regelmatig dat verenigingen en individuen ook op eigen initiatief medailles uitbrengen op Sint-Verhaegen die losstaan van het officiële thema. Gezien hun lange traditie en beperkte oplage zijn de medailles bij sommigen uitgegroeid tot begeerde verzamelobjecten. https://50.vub.be/nl/article/marcel-bulckaert-over-de-st-v-medailles In 1988 werd er ter ere van het 100-jarig bestaan van Sint-Verhaegen door de organisatie zelfs een bordspel uitgebracht, gebaseerd op de medailleontwerpen van de voorgaande jaren.Bastien, L. (1998). Les Médailles Commémoratives de Saint-Verhaegen de 1938 à 1997. Brussel, Union des Anciens étudiants.
Een overzicht van de jaarlijkse thema’s sinds 1931: