De Partij van de Arbeid van België (PVDA; Frans: Parti du travail de Belgique, PTB), is een marxistische politieke partij in België. Het is de enige nationale, unitaire partij met federale verkozenen sinds 1985. De PVDA wordt sinds 2021 voorgezeten door Raoul Hedebouw en telt 28.000 leden."Sluit je aan bij de rebellen met een groot hart, word lid!", PVDA, 2025, online geraadpleegd op 11 februari 2025.
De Partij van de Arbeid werd opgericht in 1979 als voortzetting van de maoïstischeDelwit, P., 2022. The Labor Party of Belgium (PTB-PVDA): A Modern Radical Left Party? Front. Polit. Sci. beweging AMADA en bleef lange tijd een kleine partij. In 2008 trad Peter Mertens aan als voorzitter, vernieuwde de partij en nam ze verder afstand van het dogmatisme. Hierna brak de partij stapsgewijs door in verkiezingen op alle niveaus. In 2014 won ze haar eerste zetels in gewestelijke en federale parlementen. Sinds 2019 is ze vertegenwoordigd in het Europees Parlement, de Kamer van volksvertegenwoordigers, de Senaat, het Waals Parlement, het Parlement van de Franse Gemeenschap, het Brussels Hoofdstedelijk Parlement, het Vlaams Parlement, drie provincieraden, 49 gemeenteraden en negen Antwerpse districtsraden. Bij de samenvallende verkiezingen van 2024 behaalde de PVDA een vierde plek in het land, waarbij ze als nationale partij stemmen uit beide taalgroepen kon aantrekken, in tegenstelling tot de andere partijen die beperkt zijn tot één taalgroep. De partij bestuurde voor het eerst lokaal mee in het Antwerpse district Borgerhout (2012–2024) en de Oost-Vlaamse gemeente Zelzate (2018–2024) en trad na de gemeenteraadsverkiezingen van 2024 aan in linkse coalities in Bergen, Sint-Jans-Molenbeek en Vorst.Kathleen Heylen, "PVDA neemt in 3 gemeenten deel aan het bestuur: "Wij willen tonen wat we kunnen", zegt voorzitter Raoul Hedebouw", VRT NWS, 1 december 2024, online geraadpleegd op 20 december 2024.
Volgens de statuten is de PVDA een "eigentijdse communistische partij" en streeft ze naar een "socialisme 2.0". De PVDA is de meest linkse partij met nationale vertegenwoordiging in België. Ryan Bakker, Liesbet Hooghe, Seth Jolly, Gary Marks, Jonathan Polk, Jan Rovny, Marco Steenbergen en Milada Anna Vachudova, "2019 Chapel Hill Expert Survey" (versie 2019.1), Chapel Hill: University of North Carolina, 2020. Academici omschrijven de partij als radicaal-links.Denny Baert, "Wat is het verschil tussen radicaal-rechts en extreemrechts, en radicaal-links en extreemlinks?", vrtnws.be, 28 mei 2019, online geraadpleegd op 16 december 2023.Stavros Kelepouris, "Wat maakt een partij extreem? ‘Ik vind Groen de meest extreme partij vandaag’", De Morgen, 16 december 2023, online geraadpleegd op 16 december 2023. Wouter Wolfs en Steven Van Hecke, "Belgium: Breaking the Consensus? Eurosceptic Parties", in: M. Kaeding, J. Pollak en P. Schmidt (redacteurs), Euroscepticism and the Future of Europe. Cham: Palgrave Macmillan, 2021, p. 9–12. De PVDA pleit voor een reeks beleidsmaatregelen, waaronder een miljonairstaks, het sluiten van fiscale achterpoortjes voor multinationals, verhoging van lonen, afschaffing van de btw op basisproducten, afschaffing van de vertrekpremie van parlementsleden en vermindering van het aantal ministers.
Sinds 1971 organiseert de partij Geneeskunde voor het Volk (GVHV), een netwerk van 11 dokterspraktijken. Sinds 2010 organiseren de media van de partij en GVHV het jaarlijks festival ManiFiesta. Pioniers, RedFox en Comac zijn de jongerenbewegingen en Zelle de vrouwenbeweging.
Geschiedenis Voorgeschiedenis
1979–1999 De dood van Mao Zedong in 1976 en de economische politiek in China onder leiding van Deng Xiaoping dompelde links in het algemeen en het communisme in het bijzonder in een existentiële crisis. De leiding van AMADA stichtte op 4 november 1979 de Partij van de Arbeid, een klassiek ogende communistische partij. Op het stichtingscongres in het Rogiercentrum in Brussel waren 4000 aanwezigen. Er werden nieuwe statuten aangenomen waarin het marxisme-leninisme, het denken van Mao Zedong en leninistische organisatieprincipes zoals democratisch centralisme centraal stonden. De partij wilde komaf maken met dogmatisme en sektarisme en wilde het open debat bevorderen. De interne structuur werd opener en de partij ging sterk inzetten op vakbondswerk. De partijleiding besloot een partijblad te maken, Konkreet/Concret, dat in 1982 Solidair/Solidaire zou worden. Het partijprogramma van de PVDA bevatte een luik over het socialisme en een luik met een minimumprogramma voor sociale vooruitgang, democratie en vrede. De partij pleitte onder andere voor de nationalisering van de economische sleutelsectoren.De PVDA in vogelvlucht, p. 22.
Op een tweede congres in 1983 wilde de leiding de partij behoeden voor het lot dat andere communistische partijen op dat ogenblik ondergingen: neergang en ideologische afzwakking. Ze bevestigde opnieuw haar uitgangspunten en consolideerde de kern van de organisatie, maar maakte zo weer een einde aan de open cultuur. In de internationale politiek hield ze vast aan de maoïstische driewereldentheorie, die stelde dat de sociaal-imperialistische Sovjet-Unie een even gevaarlijke grootmacht was als de Verenigde Staten, een analyse die de partij later als fout en sektarisch bestempelde.De PVDA in vogelvlucht, p. 24. In 1984 kocht de partij met de financiële steun van leden en sympathisanten haar hoofdkwartier aan de Maurice Lemonnierlaan in Brussel.De PVDA in vogelvlucht, p. 26.
thumb|Kris Merckx, een van de grondleggers van de PVDA en van Geneeskunde voor het Volk, verkoopt Solidair-krantjes tijdens een betoging in 1985. In de jaren 80 nam PVDA deel aan de vredesbeweging en kantte ze zich tegen de wapenwedloop en de plaatsing van raketten. De partij zette zich ook in tegen de sluitingsplannen voor de Limburgse steenkoolmijnen. PVDA-militanten waren actief in de strijdbastions van de Cockerill Yards in Hoboken, de Boelwerf in Temse, de Waalse staalindustrie en de Limburgse mijnen. Dankzij haar verzet tegen het besparingsplan van de regering-Martens VI werd de PVDA bekend onder de slogan 'Doe de rijken de crisis betalen'.De PVDA in vogelvlucht, p. 26–28. Op een derde congres in 1988 maakte de partij de balans op van de strijdbewegingen van het voorgaande decennium. Er werd een pleidooi gehouden voor strijdsyndicalisme in het kader van respect voor en eenheid met de vakbonden. Ook de internationalisering van de economie, de opkomst van de nieuwe technologieën en de nieuwe samenstelling van de arbeidersklasse kwamen aan bod.De PVDA in vogelvlucht, p. 30.
De partij wilde zich tegen midden jaren 80 profileren als de belangrijkste radicaal-linkse partij van het land.Jan Buelinckx, Radicaal-links in België en de val van de Muur. Hoe overleefden de KP, de SAP en de PVDA de val van het 'reëel bestaande socialisme'? (thesis), Universiteit Gent, 2002, deel 2, hoofdstuk 3. Ze nam deel aan verkiezingen, maar zonder veel succes. Enkel bij lokale verkiezingen in plaatsen als Antwerpen, Herstal, Zelzate en Genk haalde ze zetels. In 1985 verdwenen de laatste KP'ers uit het parlement en de PVDA raakte niet voorbij 0,7% nationaal en 2,8% in het arrondissement Antwerpen.
Eind jaren 80 begon de houding over de socialistische regimes in het buitenland te veranderen. De PVDA ging genuanceerder kijken naar de Sovjet-Unie en het Oostblok. Het aantreden van Gorbatsjov leek kansen te bieden voor de Sovjet-Unie, terwijl de PVDA China zag afwijken van het socialisme. De opstanden in Oost-Europa zag de partij als contrarevoluties, ook al had ze kritiek op de Oostblokregimes, die men revisionisme verweet. Daarmee maakte de partij een heel andere analyse dan de Kommunistische Partij van België en de trotskisten, die de opstanden beiden toejuichten.Jan Buelinckx, Radicaal-links in België en de val van de Muur. Hoe overleefden de KP, de SAP en de PVDA de val van het 'reëel bestaande socialisme'? (thesis), Universiteit Gent, 2002, deel 3, hoofdstuk 3. Deze gebeurtenissen, alsook de goedkeuring van het neerslaan van het Tiananmenprotest en de verdediging van het regime van Ceaușescu, zorgden voor een crisis binnen de partij, waardoor verschillende kaders de partij verlieten. Ook in de jaren 1990 onderhielden Ludo Martens en enkele andere partijleden nog banden met Noord-Korea.
Aan deze houding kwam langzaam verandering in de loop van de jaren 90. Toenmalig partijvoorzitter Ludo Martens verbleef sinds 1997 voornamelijk in Congo en de partijleiding werd waargenomen door algemeen secretaris Nadine Rosa-Rosso. De partij corrigeerde haar koers, kwam versterkt uit haar interne crisis en groeide tegen het jaar 2000 uit tot "de voornaamste radicaal-linkse pool van België".Jan Buelinckx, Radicaal-links in België en de val van de Muur. Hoe overleefden de KP, de SAP en de PVDA de val van het 'reëel bestaande socialisme'? (thesis), Universiteit Gent, 2002, algemene conclusie.
Jaren 2000 thumb|Een PVDA-poster in Brussel in 2008, met de boodschap: Eerst de mensen, niet de winst. Tijdens de Belgische gemeente-, districts- en provincieraadsverkiezingen in 2000 won de PVDA twee zetels in Zelzate en twee in Herstal. In Hoboken, waar de partij ooit haar eerste gemeenteraadszetels veroverde, ging huisarts Mie Branders in de districtsraad zetelen.
In 2003 telde de partij 800 leden in een 80-tal afdelingen. Gille Feyaerts, "De opmars van de PVDA: “It’s an amazing story”", PVDA, 8 november 2021, online geraadpleegd op 9 november 2021. Bij de federale verkiezingen van dat jaar vormde de PVDA het kartel Resist met de Arabisch-Europese Liga (AEL) van Dyab Abou Jahjah en enkele onafhankelijken. Zowel voor Kamer als Senaat haalde het kartel uiteindelijk minder stemmen dan de PVDA vier jaar eerder bij de federale verkiezingen van 1999.
De nederlaag in 2003 luidde een crisis in binnen de partij, waarbij onder andere algemeen secretaris Nadine Rosa-Rossa bekritiseerd werd. Later zei Peter Mertens over de periode: "Toen zijn we echt met onze kop tegen de muur gelopen en beseften we dat het zo niet verder kon. Het was vernieuwen of afsterven." In 2004 werd Mertens verkozen tot het dagelijks bestuur en begon de partij met een vernieuwingsoperatie. Peter Casteels, "Peter Mertens: ‘We hebben het dogmatisme en extremisme definitief afgezworen’", Apache, 22 januari 2013, online geraadpleegd op 15 maart 2021. Als deel van de vernieuwing ging PVDA oplossingen uitwerken voor concrete, soms kleine problemen die leven onder de bevolking, in plaats van meteen grote oplossingen voor te stellen. "[Er is] lange tijd een afkeer geweest van eenvoudige taal en concrete oplossingen", liet Mertens optekenen.Teun De Voeght en Christophe Callewaert, "De verkiezingsinterviews: Peter Mertens (PVDA+)", Indymedia.be, 30 mei 2007, online geraadpleegd op 16 december 2023.
Tijdens de Europese en Vlaamse verkiezingen van 2004 haalde de PVDA opnieuw gemiddeld zo'n 1% van de stemmen, met enkele lokale uitschieters. De nummer één op de Europese lijst van de PVDA+, zo genoemd omdat ook niet-leden van de PVDA op de lijst stonden, was Kris Merckx. Andere bekenden op de lijst waren acteur Dirk Tuypens en mediafiguur Jonas Geirnaert.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 groeide de PVDA in Zelzate tot 21,67% (+8,9%). De partij veroverde daarmee 6 van de 23 zetels. Ook in de stad Antwerpen ging de PVDA vooruit. In de districtsraad van Hoboken won de partij één extra zetel (8,27% van de stemmen), waardoor ze op de wip zat voor een brede coalitie die het Vlaams Belang uit het districtsbestuur kon houden. Ook in het district Deurne haalde de PVDA met 4,43% een zetel. In de Limburgse gemeente Lommel haalde Staf Hendrickx, arts bij Geneeskunde voor het Volk, zijn zetel op een eenheidslijst. In Genk keerde de partij na enkele legislaturen terug in de gemeenteraad. Over heel het land behaalde de PVDA/PTB 16 zetels: een verdrievoudiging van het resultaat uit 2000.