250px|thumb|De Afrikaanse riftvallei met daarin het Tanganyikameer. Een riftvallei, riftdal of breuktrog is een geologisch verschijnsel, waarbij een vallei ontstaat ten gevolge van een breuklijn of rift. Een riftvallei is doorgaans lineair (lijnvormig) en ligt tussen twee hooglandgebieden of bergketens in.
Een riftvallei ontstaat wanneer door tektonische rekspanning een parallel breuksysteem in de aardkorst wordt gevormd. De tussenliggende blokken hebben de neiging om naar beneden te zakken, waardoor er slenken ontstaan die ingeklemd liggen tussen relatief hoger gelegen horsten. Als de rekspanning aanhoudt, wordt de lithosfeer in de slenk verder uitgerekt en dunner, waardoor de tektonische daling (subsidentie) doorzet.
Door deze plaatselijke verdunning van de korst kan warmte vanuit de mantel makkelijker tot dicht onder het aardoppervlak doordringen, wat leidt tot een toename in vulkanische activiteit. Deze warmte-opwelling zorgt er tevens voor dat de aardkorst ter hoogte van de riftschouders uitzet (thermische expansie). De korst wordt hierdoor niet alleen dikker, maar ook lichter, waardoor deze hoger op de mantel gaat drijven. Er vindt dus daadwerkelijke opheffing plaats, waardoor het relatieve hoogteverschil met het dal absoluut wordt.
Als het riftingproces verder doorzet, wordt de korst in de riftvallei zo dun dat de druk op de onderliggende mantel voldoende afneemt om gesteente te laten smelten (decompressiesmelten). Wanneer dit magma door middel van spleeterupties aan het oppervlak komt, ontstaat er nieuwe, mafische korst. Als het oprekken aanhoudt en een continent uiteindelijk volledig splijt, drijven de oorspronkelijke riftschouders steeds verder uit elkaar om zo de kusten (passieve marges) van een nieuwe oceaan te vormen.
Veel continentale riftvalleien zijn het resultaat van een mislukte arm (aulacogen) van een triple junction. Op de plaats van de Grote Riftvallei in Oost-Afrika wordt de Afrikaanse Plaat gespleten in twee delen.
Een bekend Europees voorbeeld van een riftvallei is de Boven-Rijnslenk. De riftschouders worden hier gevormd door het Zwarte Woud en de Vogezen. De riftvallei ontstond tijdens het kenozoïcum, toen de botsing tussen de Afrikaanse en de Euroaziatische plaat voor plaatspanningen zorgde. Door de aanzienlijke verdunning van de aardkorst onder de slenk bevindt heet mantelmateriaal zich hier relatief dicht onder het aardoppervlak, wat heeft geleid tot het ontstaan van beroemde heetwaterbronnen zoals in Baden-Baden en Wiesbaden, en vulkanische activiteit zoals het gebergte de Kaiserstuhl. Ook heeft de extreme hitte van dit opwellende magma lokaal geleid tot contactmetamorfose, waarbij het oorspronkelijk sedimentaire gesteente is veranderd in hoornrots.
Riftvalleien herbergen door hun bijzondere reliëf vaak geografische uitersten. Enerzijds komen de grootste zoetwatermeren ter wereld voor in riftvalleien, zoals het Baikalmeer in Siberië en het Tanganyikameer; anderzijds vormen ze in aride klimaten juist de heetste en droogste plekken op aarde. Gebieden als Death Valley, de Dode Zeevallei en de Danakildepressie danken hun extreme hitte en droogte direct aan de riftgeografie: de hoge riftschouders blokkeren vrijwel alle neerslag, terwijl luchtstromen die in de diepe slenk dalen door adiabatische compressie extreem opwarmen.
Categorie:Dal