Bulgarije (Bulgaars: България, Balgarija), officieel de Republiek Bulgarije (Bulgaars: Република България, Repoeblika Balgarija), is een land in Zuidoost-Europa gelegen in het oosten van het Balkanschiereiland en ten zuiden van de rivier de Donau. Bulgarije grenst in het noorden aan Roemenië, in het westen aan Servië en Noord-Macedonië en in het zuiden aan Griekenland en Turkije.
Bulgarije heeft een bevolking van en een oppervlakte van . Sofia is de hoofdstad en met ruim 1 miljoen inwoners de grootste stad van het land. Andere belangrijke steden zijn Varna en Boergas (de belangrijkste havens van Bulgarije aan de Zwarte Zee), Plovdiv en Roese.
Het land trad op 1 januari 2007 toe als lid van de Europese Unie en is verder lid van onder andere de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie en de Verenigde Naties.
Geschiedenis
thumb|Thracië De oorspronkelijke bewoners van Bulgarije waren de Thraciërs. Dit Indo-Europees volk bleef lang tribaal en staatloos. De Achaemeniden veroverden Bulgarije in de 6e eeuw v.Chr. waarna zij de regio tot 479 v.Chr. behielden. In 470 v.Chr. verenigden de Thracische stammen zich na het stichten van het Odrysisch koninkrijk. Het rijk werd een vazalstaat van Philippus II van Macedonië en later veroverd door het Romeinse Rijk.
Tijdens de Romeinse heerschappij begon het christendom zich vanaf de 4e eeuw in de regio te verspreiden. Later splitse het Romeinse Rijk zich in twee en viel huidig Bulgaars gebied onder Byzantijns heerschappij. Het Byzantijnse Rijk kon de grootschalige Slavische invasies vanaf de 7e eeuw uit Oost- en Centraal-Europa niet verdedigen. De Slaven vestigden zich via een gebied tussen de Donau en Moesië op de Balkan en assimileerden de inheemse Thraciërs, die aanvankelijk in grote lijnen werden beïnvloed door de Oud-Grieken, Romeinen en Goten. thumb|200px|Khan Kroem Na de ondergang van hun Groot-Bulgaarse Rijk ten noorden van de Zwarte Zee in het huidige Oekraïne en Rusland vestigden zich Proto-Bulgaren (прабългари), een aan de Turken verwant volk uit Centraal-Azië, zich in het huidige Bulgarije en vormden daar in de zevende eeuw het Eerste Bulgaarse Rijk onder leiding van khan Asparoech. De opeenvolgende heersers versterkten de Bulgaarse staat gedurende de 8e en 9e eeuw. Khan Kroem versloeg het Byzantijnse Rijk in de Slag bij Pliska, waarbij de Byzantijnse keizer Nikephoros I sneuvelde. Onder vorst Boris I werd het heidendom afgeschaft en werd er gekozen voor de oosters-orthodoxe kerk in het jaar 864 waarna de Bulgaars-Orthodoxe Kerk werd gesticht en het Cyrillische alfabet werd ingevoerd. De gemeenschappelijke taal en religie zorgden ervoor dat de Slaven en Bulgaren zich geleidelijk verenigden tot een gezamenlijk Zuid-Slavisch volk. thumb|Tsaar Simeon I van Bulgarije Een gouden eeuw brak aan tijdens de regeerperiode van tsaar Simeon I, die de grootste territoriale uitbreiding van de Bulgaarse staat inleidde. Simeon I werd opgevolgd door zijn zoon, tsaar Peter I. Tijdens de eerste jaren van diens heerschappij kreeg Peter I te maken met opstanden van twee van zijn broers, maar beide opstanden werden door hem neergeslagen. Gedurende het grootste deel van de regering van Peter I kende het Bulgaarse rijk een politieke en economische groei. Het rijk kende problemen met Servië en Hongarije. De Bulgaarse nederzetting Veliki Preslav werd in 971 door het Byzantijnse leger bezet waarna in 1018 het Bulgaarse rijk volledig werd veroverd door de Byzantijnen. In 1185 leidden de Bulgaarse edelen Ivan Asen I en Peter IV grote opstand tegen het Byzantijnse Rijk en slaagden erin hen te verslaan en het Tweede Bulgaarse Rijk te stichten. Het rijk bereikte haar hoogtepunt onder tsaar Ivan Asen II en bevatte het grootste gedeelte van de Balkan. thumb|Tweede Bulgaarse Rijk Na de val van de Asen-dynastie in 1257 volgden interne conflicten, Byzantijnse en Hongaarse aanvallen, waarna de Bulgaarse staat wankelde. In de 14e eeuw werd Bulgarije veroverd door het Ottomaanse Rijk, nadat de Ottomanen aanvankelijk door de Bulgaren werden ingehuurd tegen indringende rijken. Na verovering van Bulgarije werd de bevolking onderworpen aan zware belastingen. Het grootste deel van de lokale bevolking verloor vervolgens geleidelijk aan zijn eigen nationale bewustzijn en identificeerde zich alleen nog met zijn geloof, een aanzienlijk deel van de bevolking bekeerde zich tijdens de Ottomaanse bezetting naar de islam. thumb|Bulgaarse Nationale Herleving Tussen 1762 en totstandkoming van de onafhankelijkheid in 1878 was er sprake van de Bulgaarse Nationale Herleving. Na de Aprilopstand, waar 30.000 Bulgaren werden gedood door de Ottomaanse autoriteiten, ondernamen de grote mogendheden actie tegen het Ottomaanse Rijk. In 1877 verklaarde Rusland de oorlog aan de Ottomanen en versloeg hen met de hulp van Bulgaarse rebellen. Op 3 maart 1878 herkreeg Bulgarije zijn zelfbestuur als zelfstandig vorstendom binnen het Ottomaanse Rijk, en op 22 september 1908 werd het een volledig onafhankelijk koninkrijk. Het won gebied in de Balkanoorlogen en verloor gebied als gevolg van de Eerste Wereldoorlog. thumb|Bulgarije gedurende de Tweede Wereldoorlog In de Tweede Wereldoorlog koos Bulgarije de zijde van Nazi-Duitsland onder Adolf Hitler. Na de Tweede Wereldoorlog kwam Bulgarije in de invloedssfeer van de Sovjet-Unie en werd het een communistische volksrepubliek. In 1989 vluchtten honderdduizenden etnische Turken en Pomaken naar Turkije - dat de grenzen had geopend - vanwege de zware repressieve houding van de Bulgaarse regering tegenover de islamitische minderheden. Zo waren Turkse namen al sinds 1984 verboden en werden steeds meer moskeeën gesloten.
Na een paleiscoup door de minister van Buitenlandse Zaken later in 1989 werd het land een democratische meerpartijenstaat en kon het zich langzaam richting de Europese Unie (EU) bewegen. Ook werden toen de repressieve maatregelen tegen islamitische minderheden opgeschort.
Op 7 mei 1992 werd Bulgarije lid van de Raad van Europa en daarmee van de OVSE. Het land werd op 29 maart 2004 officieel lid van de NAVO en op 1 januari 2007 trad het ook toe tot de Europese Unie, nadat het eerst in 2004 de boot van de grote uitbreiding van de EU had gemist. Het associatieverdrag werd op 25 april 2005 ondertekend.
Geografie thumb|Pomorie Bulgarije heeft in het oosten 378 km kustlijn aan de Zwarte Zee. Verder wordt het land begrensd door Roemenië in het noorden (608 km), door Servië (318 km) en Noord-Macedonië (148 km) in het westen, door Griekenland (494 km) in het zuiden en door Europees-Turkije (240 km) in het zuidoosten.
Landschappen en streken Van west naar oost loopt het Balkangebergte door het midden van Bulgarije. Tussen de Balkan en de Donau ligt een vruchtbaar plateau. Dit vlakke gebied in het noordoosten van het land heet de Dobroedzja en loopt door in Roemenië. De Donau vormt het grootste deel van de noordelijke grens.
In het zuiden ligt het Rodopegebergte. Verder zijn er in het westen de Rila met het hoogste punt van Bulgarije (en het Balkanschiereiland), de berg Moesala (2925 m), en in het zuidwesten de Pirin met als hoogste berg de Vichren (2914 m).
Tussen de Balkan en het Rodopegebergte is het Bulgaarse landschap vlak. Het zuidoosten van Bulgarije wordt Thracië genoemd, naar de Thraciërs die er in de oudheid woonden. De stad Plovdiv ligt in de Thracische vlakte. Deze streek zet zich ten zuiden van Bulgarije voort in Griekenland en Turkije.
De Donau, de Iskar, de Maritsa en de Strymon zijn de belangrijkste rivieren. Het noorden en oosten van het land wateren, al dan niet via de Donau, af op de Zwarte Zee. De Maritsa en de Struma en hun zijrivieren wateren af op de Egeïsche Zee.
Bulgarije telt 3 nationale parken en een tiental natuurparken.
Klimaat Bulgarije heeft een Midden-Europees landklimaat met warme zomers en koude winters. Ten zuiden van het Balkangebergte heerst een zachter klimaat met mediterrane kenmerken.
De gemiddelde temperatuur op een zomerdag ligt in het binnenland rond de 24 °C. Juli en augustus zijn de warmste maanden van het jaar. Het is dan gemiddeld circa 27 °C warm; langs de Zwarte Zeekust lopen de temperaturen op tot 30 °C.
De neerslag bedraagt gemiddeld 600 mm per jaar, maar in de bergen valt vaak meer dan 1000 mm per jaar, vaak in de vorm van sneeuw. De meeste regen valt op veel plekken in de zomer, maar in het zuiden is dit in de herfst.
Bevolking
Bij de eerste volkstelling van het Vorstendom Bulgarije in 1880 werden ruim 2 miljoen inwoners geteld. In 1887, kort nadat Oost-Roemelië, onder controle van het Vorstendom Bulgarije kwam, werden ongeveer 3,15 miljoen inwoners geregistreerd. ПРЕДВАРИТЕЛНА ОЦЕНКА ЗА БРОЯ НА НАСЕЛЕНИЕТО НА БЪЛГАРИЯ КЪМ 7 СЕПТЕМВРИ 2021 ГОДИНА. Gearchiveerd op 7 maart 2023. In 1910, twee jaar nadat het Koninkrijk Bulgarije werd uitgeroepen, telde Bulgarije 4,33 miljoen inwoners. In 1946 werd de monarchie afgeschaft en werd de volksrepubliek Bulgarije gevormd met ruim 7 miljoen inwoners. Nadien groeide de bevolking langzaam maar geleidelijk verder door natuurlijke aanwas. Bulgarije registreerde in 1950 ongeveer 180.000 geboortes en 75.000 sterftes, waarmee de natuurlijke aanwas uitkwam op 105.000 personen. Het geboorte- en sterftecijfer schommelde in de jaren 50 respectievelijk rond de 25‰ en 10‰. In 1985 bereikte de Bulgaarse bevolking een piek met 8.948.649 mensen. Bulgaria's population shrinks by 11.5 percent in decade, www.balkaninsight.com. Gearchiveerd op 6 augustus 2022. De bevolking van het land neemt al vanaf het midden van de jaren 80 af, wat na de val van het communisme versnelde en op den duur leidde tot een zogenaamde ’demografische crisis’. Het geboortecijfer is al jarenlang laag, terwijl het sterftecijfer voor Europese begrippen relatief hoog is. In de volkstelling van 2021 telde Bulgarije 6,52 miljoen inwoners, een daling van 844.000 personen (-11,5%) ten opzichte van 7,36 miljoen in 2011. In 2021 werden ongeveer 58.500 geboortes en 150.000 sterftes geregistreerd, wat resulteerde in een natuurlijke bevolkingsafname van ruim 90.000 personen. Population and demographic processes in 2021, National Statistical Institute. Gearchiveerd op 14 november 2022. Bulgarije en Letland zijn de enige twee landen ter wereld die in het begin van de 21e eeuw minder inwoners tellen dan in 1950.
+ De bevolkingsontwikkeling van Bulgarije sinds de onafhankelijkheid in 1878 Jaar 1887 1900 1920 1934 1946 1956 1965 1975 1985 1992 2001 2011 2021 Urbaan 593.547 742.435 966.375 1.302.551 1.735.188 2.556.071 3.822.824 5.061.087 5.799.939 5.704.552 5.474.534 5.339.001 4.843.175 Ruraal 2.560.828 3.001.848 3.880.596 4.775.388 5.294.161 5.057.638 4.405.042 3.666.684 3.148.710 2.782.765 2.454.367 2.025.569 1.677.139 Bulgarije (totaal) 3.154.375 3.744.283 4.846.971 6.077.939 7.029.349 7.629.254 8.227.966 8.727.771 8.948.649 8.487.317 7.932.984 7.364.570 6.520.314 Het gemiddeld aantal kinderen per vrouw is de afgelopen eeuw sterk afgenomen. Het vruchtbaarheidscijfer daalde van 5,83 kinderen per vrouw in 1905 naar 1,58 kinderen per vrouw in 2021. Nationaal Statistisch Instituut Total fertility rate by statistical regions, districts and place of residence Deze daling vindt vooral plaats onder de etnische Bulgaren en Turken, aangezien de Roma nog relatief hoge geboorte- en vruchtbaarheidscijfers hebben. Volgens Eurostat is de gemiddelde leeftijd waarop Bulgaarse vrouwen in 2019 hun eerste kind krijgen 26,3 jaar, wat ongeveer 3 jaar jonger is dan het gemiddelde voor de rest van de Europese Unie. Women in the EU are having their first child later. Gearchiveerd op 26 mei 2023. De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen hun eerste kind krijgen stijgt net als in de rest van de wereld ook in Bulgarije - in 2001 was dit nog 23,7 jaar. Desalniettemin heeft Bulgarije het hoogste aandeel tienermoeders in de Europese Unie.Relatief weinig tienermoeders in Nederland - CBS . Gearchiveerd op 24 maart 2023.
Urbanisatie thumb|Sofia, naast de hoofdstad ook de stad met de meeste inwoners van Bulgarije