Dit is een chronologische lijst van pausen van de Rooms-Katholieke Kerk.
Toelichtingen bij de lijst Titulatuur De eerste bisschop van Rome die zichzelf paus noemde, was Siricius (384-399). Ook zijn voorgangers worden met terugwerkende kracht echter doorgaans als paus aangeduid. Dit blijkt uit de door het Vaticaan gehanteerde nummering, waarin Siricius de 38e paus is.
Paus en tegenpaus Al sinds de derde eeuw kwam het geregeld voor dat er meerdere pausen tegelijk waren. In deze gevallen erkent de Kerk een van de pausen als rechtmatig en reduceert de andere daarmee tot tegenpaus. In veel gevallen is echter niet eenduidig vast te stellen of een paus al dan niet rechtmatig was. Sommige pausen die in hun eigen tijd als rechtmatig golden, worden thans als tegenpaus beschouwd of om andere redenen niet meer meegerekend: zo heeft het Vaticaan in 1961 "Stefanus (II)" uit de lijst geschrapt.
Nummering Door deze problematiek treden er in de nummering van de pausen verschillende onregelmatigheden op. Door het schrappen van Stefanus (II) moesten al zijn latere naamgenoten worden omgenummerd. In deze lijst worden ze genoemd met hun nieuwe nummer en tussen haakjes het oude nummer: Stefanus III (IV). Hetzelfde geldt voor de latere naamgenoten van Felix II, die thans als tegenpaus geldt: Felix III (IV), enzovoorts. De tegenpausen Alexander V en Johannes XVI worden in de nummering meegerekend. Daarom zijn er geen "legitieme" pausen van deze namen en gaat men dus van Alexander IV naar Alexander VI en van Johannes XV naar Johannes XVII. Een paus of tegenpaus Johannes XX bestaat door verwarring met de telling zelfs helemaal niet.
Een ander probleem is verwarring van namen door het overschrijven van oude geschriften. Zo kwam vroeger op lijsten een paus Donus II voor. Deze vermelding was echter het gevolg van verwarring van de naam "Donus" met de titel "dominus" (heer). In werkelijkheid was er maar één paus Donus. Het ontbreken van Martinus II en Martinus III op de lijst, die van Martinus I naar Martinus IV gaat, is dan weer te wijten aan verwarring met de naam Marinus. Van Marinus I en Marinus II nam men ooit aan dat ze ook Martinus heetten. Een geval apart is pausin Johanna, van wie men aanneemt dat ze nooit heeft bestaan en daarom hier noch als paus noch als tegenpaus is opgenomen.
Namen Pausen bleven de eerste eeuwen ook na hun wijding hun doopnaam gebruiken. De eerste paus die zijn naam veranderde is, voor zover bekend, Johannes II (533-535). Hij heette eigenlijk Mercurius, maar de verwijzing naar de heidense god Mercurius werd ongepast geacht. Uit soortgelijke motieven handelden Johannes XII (955-964), eigenlijk Octavianus, en Johannes XIV (983–984), eigenlijk Petrus. Vanaf Gregorius V (996-999) en Silvester II (999-1003), die beiden een Germaanse naam hadden, werd het gebruikelijk dat pausen bij hun wijding een nieuwe naam aannamen. De laatste paus die zijn doopnaam behield was Marcellus ll. Voor Franciscus, die in 2013 paus werd, was Lando (913-914) de laatste paus die een naam koos die niet door minstens één paus eerder was gedragen. Min of meer een uitzondering betreft Johannes Paulus I (1978), die twee eerder gebruikte namen combineerde.
De pauselijke namen worden in de meeste Europese talen vertaald indien er een plaatselijk equivalent bestaat. Zo heten de pausen genaamd Gregorius in het Engels Gregory, in het Duits Gregor, in het Frans Grégoire en in het Tsjechisch Řehoř. In veel niet-westerse talen worden de namen uit een andere taal gebruikt, zoals de Franse vormen in het Turks en de Spaanse in het Tagalog.
In het Nederlands worden in tegenstelling tot in de andere Germaanse talen vrijwel uitsluitend de Latijnse namen gebruikt. Nederlandse vormen als Gregoor (Gregorius), Urbaan (Urbanus), Steven (Stephanus), Bonifaas (Bonifatius) enzovoorts zijn in de negentiende eeuw in onbruik geraakt (zie de lijst van Nederlandse namen van pausen). Als werkelijk vernederlandste naam is thans alleen Nicolaas (Nicolaus) nog gangbaar. Voorts spelt men in het Nederlands doorgaans Johannes, Adrianus en Celestinus in plaats van Ioannes, Hadrianus en Coelestinus, en vervangt men ph door f, zoals in Stefanus voor Stephanus.
Ook in het Latijn komen variaties voor. Zo heetten de eerste drie pausen die nu Sixtus worden genoemd Xystus. Andere voorbeelden van variatie zijn Cono/Conon, Cletus/Anacletus en Deusdedit/Adeodatus. Daarnaast zijn er spellingsvariaties als Bonifatius/Bonifacius en Silvester/Sylvester. Zie voor specifieke naamgevingsproblemen de opmerkingen bij de desbetreffende pausen.
Statistiek In totaal 309 pausen, van wie: 267 door de Katholieke Kerk erkende 32 tegenpausen in Rome, twee in Pisa en vijf in Avignon drie wier legitimiteit omstreden is De meest voorkomende naam is Johannes (26 maal tot XXIII en tweemaal in de combinatie Johannes Paulus), waarbij VIII en XXIII dubbel voorkomen (rechtmatige en tegenpaus), XVI slechts door een tegenpaus werd gevoerd en XX niet voorkomt (zie paus Johannes XX). De tweede plaats delen de namen Gregorius en Benedictus (beide 18 maal tot XVI), gevolgd door Clemens (17 maal tot XIV) en Leo (14 maal tot XIV) op de vierde plaats en vijfde plaats. Het kortste pontificaat is dat van Urbanus VII, met dertien dagen in 1590. Tot het schrappen van Stefanus (II) in 1961 gold diens pontificaat met drie dagen als kortste. Mede doordat de meeste pausen al op leeftijd zijn bij hun aantreden komen korte pontificaten, en daardoor ook Driepausenjaren vaak voor in de kerkgeschiedenis, zeker wanneer men niet alleen kalenderjaren, maar ook willekeurige periodes van twaalf maanden meerekent. Het eerste jaar met drie officiële pausen was 752, het laatste 1978. Er is zelfs één Vierpausenjaar geweest, namelijk 1276. Het langste pontificaat is dat van de eerste paus, Petrus, die volgens historisch niet betrouwbare bronnen 34 of 37 jaar zou hebben geregeerd. Mensen die Petrus niet als paus meerekenen beschouwen het pontificaat van Pius IX, met 31 jaar, zeven maanden en 23 dagen van 1846 tot 1878, als langste. H.: Heilige Z.: Zalige E.: Eerbiedwaardigheid D.G.: Dienaar Gods
Lijst van pausen (33-heden) 1e–5e eeuw (33-499) Zie ook Vroege christendom.
1e eeuw (33-107) Nr. Afbeelding Paus Pontificaat Geboorteplaats Opmerkingen 1 100px H. Petrus 33 - 64/67(31 à 34 jaar) Bethsaida, Galilea Apostel van Jezus, van wie hij de sleutels tot het koninkrijk van God kreeg, volgens het Evangelie volgens Matteüs 16:18-19 Geëxecuteerd door middel van kruisiging ondersteboven Feestdag (Hoogfeest van de Heilige Petrus en Paulus): 29 juni Stoel van Sint-Pieter: 22 februari Erkend als de eerste bisschop van Rome (=paus), aangewezen door Christus 2 100px H. Linus 64/67(?) - 76/79(?)(~12 jaar) Toscane Stelde eerste 15 bisschoppen in het westelijke Romeinse Rijk aan Feestdag: 23 september. 3 100px H. Anacletus 76/79(?) - 88/92(~12 à 13 jaar) Rome, Romeinse Keizerrijk Ook Cletus genoemd, maar misschien was dit een andere persoon Wijding van de eerste bisschoppen Feestdag: 26 april 4 100px H. Clemens I 88/92 - 97(5 à 9 jaar) Rome, Romeinse Keizerrijk Vaststelling van ritus van het vormsel Feestdag: 23 november 5 100px H. Evaristus 97/99 - 105/107(~8 jaar) Bethlehem, Judea Grondlegger van College van KardinalenFeestdag: 26 oktober
2e eeuw (107-217) Nr. Afbeelding Paus Pontificaat Geboorteplaats Opmerkingen 6 100px H. Alexander I 105/107 - 115/116 (9 à 10 jaar) Rome 7 100px H. Sixtus I Xystus 115/116 - 125 (9 à 10 jaar) Rome Feestdag: 6 april. 8 100px H. Telesforus Telesphorus 125 - 136/138 (11 à 13 jaar) Terranova da Sibari Richtlijnen voor de misInvoering van de VastentijdMarteldood 9 100px H. Hyginus 136/138 - 140/142 (4 jaar) Athene, Griekenland Kerken naar heiligen noemeninstelling van peetoudersFeestdag: 11 januari 10 100px H. Pius I 140/142 - 155 (13 à 15 jaar) Aquileia Feestdag: 11 juli 11 100px H. Anicetus 155 - 166 (11 jaar) Emesa, Syrië Paasvieringvervolging van gnosticiFeestdag: 17 april 12 100px H. Soter Soter(us) c. 166 - 174/175 (~8 à 9 jaar) Fondi Paasvieringzegening van huwelijkenFeestdag: 22 april 13 100px H. Eleuterus Eleut(h)er(i)us 174/175 - 189 (14 à 15 jaar) Nicopolis Vervolging van gnosticiFeestdag: 6 mei 14 100px H. Victor I 189 - 198/199 (9 à 10 jaar) Romeins Afrika Verkiezing van bisschop van Rome tot machtigste manLatijn wordt kerktaal 15 100px H. Zefyrinus Zephyrinus 199 - 217 (18 jaar) Rome Vervolging van gnosticiinvoering van de hostieschalen
3e eeuw (217-304) Nr. Afbeelding Paus Pontificaat Geboorteplaats Opmerkingen - 100px H. Hippolytus 217 - 235(~18 jaar) Rome Was de eerste tegenpaus Enige tegenpaus die een heilige is 16 100px H. Calixtus ICalixtus, Calistus c. 217 - 222/223(~5 à 6 jaar) Iberisch Schiereiland Absolutie van alle zonden wordt mogelijkFeestdag: 14 oktober 17 100px H. Urbanus I 222/223 - 230(~7 à 8 jaar) Rome 18 100px H. Pontianus 21 juli 230-28 september 235()Rome Einde schisma van Hippolytus. Ordening van de psalmen. Trad af na zijn verbanning naar Sardinië door Keizer Maximinus Thrax. 19 100px H. Anterus 21 november 235-3 januari 236( dagen) Petilia Policastro 20 100px H. Fabianus 10 januari 236-20 januari 250() Rome Zending naar Frankrijk. Feestdag: 20 januari. - 100px Sedisvacatie6/11 maart 251(1 jaar en / dagen) 15 maanden zonder paus - 100px Novatianus maart 251 - 258(~7 jaar) Tegenpaus 21 100px H. Cornelius 6/11 maart 251-juni 253(2 jaar en ~3 maanden) Christenvervolging door Decius. Feestdag: 16 september. 22 100px H. Lucius I 25 juni 253-5 maart 254( dagen) Rome Christenvervolging door Valerianus I. Feestdag: 4 maart. 23 100px H. Stefanus IStephanus 12 mei 254-2 augustus 257() Rome Schisma van Cyprianus over ketterdoopFeestdag: 2 augustus 24 100px H. Sixtus IIXystus 30/31 augustus 257-6 augustus 258(/ dagen) Griekenland Verzoeningspoging met betrekking tot ketterdoop.gedood tijdens vervolging - 100px Sedisvacatie 6 augustus 258-22 juli 259( dagen) 9 maanden zonder paus 25 100px H. Dionysius 22 juli 259-26 december 268() Griekenland Verzoening ruzie over ketterdoop. Feestdag: 26 december. 26 100px H. Felix I 5 januari 269-30 december 274() Rome 27 100px H. Eutychianus 4 januari 275-7 december 283() 28 100px H. Cajus 17 december 283-22 april 296() Leken kunnen geen bisschop worden. Feestdag: 22 april. 29 100px H. Marcellinus 30 juni 296-1 april 304() Hoogtepunt christenvervolging. Feestdag: 26 april.
4e eeuw (304-401) Nr. Afbeelding Paus Pontificaat Geboorteplaats Opmerkingen - 100px Sedisvacatie 1 april 304-308 4 jaar zonder paus. 30 100px H. Marcellus I 308 - 309(~1 jaar) Verplichting van celibaatvermoord 31 100px H. Eusebius c. 309 - c. 310(~1 jaar) 32 100px H. MiltiadesMiltiades, Melchiades 2 juli 311-10 januari 314() Afrika Eerste paus na het einde van de christenvervolgingen. Edict van Milaan. Concilie van Arles 33 100px H. Silvester I 31 januari 314-31 december 335() Sant'Angelo a Scala, Avellino Concilie van Nicea I. Gebruik geloofsbelijdenis. Concilie van Antiochië. Feestdag: 31 december. 34 100px H. Marcus 18 januari 336-7 oktober 336( dagen) Rome Eerste religieuze kalender Feestdag: 7 oktober 35 100px H. Julius I 6 februari 337-12 april 352() Rome Concilie van Sardica 36 100px Liberius 17 mei 352-24 september 366() Concilie van Arles. Concilie van Milaan. Concilie van Sirmium. Concilie van Alexandrië. Vroegste paus die nog niet gecanoniseerd is door de Roomse Kerk. In de orthodoxe kerk is hij wel een heilige. - 100px Felix II 355-22 november 365(~10 jaar) Tegenpaus, wordt toch soms als paus beschouwd. 37 100px H. Damasus I 1 oktober 366-11 december 384() Idanha-a-Velha, Portugal Concilie van Constantinopel I. Concilie van Laodicea - 100px Ursinus 366 - 367(~1 jaar) Tegenpaus. 38 100px H. Siricius 11 december 384-26 november 399() 39 100px H. Anastasius I 27 november 399-19 december 401()
5e eeuw (401-499)