De bağlama of saz is een snaarinstrument, met twee dubbelkorige snaren en een tripelkorige snaar. Het is een muziekinstrument uit de familie van langhalsluiten. De benaming bağlama duidt exact het instrument aan, terwijl de bekendere naam saz feitelijk eerder snaarinstrument betekent. Het wordt gebruikt in de volksmuziek van Turkije en aangrenzende regio's van het Midden-Oosten en Centraal-Azië.
Het instrument behoort tot de bredere familie van langhalsige luiten die bekendstaan als tanburs, een groep instrumenten die historisch verspreid was van Iran en Mesopotamië over Centraal-Azië en Anatolië.
Musicologen classificeren de saz als onderdeel van de tanburfamilie van langhalsige luiten. Instrumenten uit de tanburtraditie worden al sinds de oudheid aangetroffen in Iran en Mesopotamië en werden beschreven door middeleeuwse geleerden zoals Al-Farabi, die regionale varianten van het instrument in Perzië identificeerde.
Binnen deze bredere organologische traditie ontwikkelde de moderne saz zich in Anatolië tot het belangrijkste volksinstrument van de Turkse volksmuziek en raakte het nauw verbonden met het repertoire van rondreizende dichter-muzikanten die bekendstaan als âşıks.
De houten klankkast van de saz bestaat uit een stuk en wordt soms aan de zijkant rondom ingelegd met andere houtsoorten ter versiering. De stempinnen staan niet in een vlak maar staan zowel dwars op de hals (zoals bij een viool) als aan de onderzijde van de hals.
Het instrument wordt bespeeld met een dun langwerpig plectrum.
De bağlama is niet alleen in Turkije een zeer populair instrument, en wordt gemaakt in een groot aantal afmetingen. Van klein naar groot: Instrument mensuur Cura (Tanbura) 48cm Cura (Baglama) 56cm Tanbura 80cm Bağlama 88cm Divan 104cm Meydan 112cm
De fretten op de lange hals worden gemaakt door het binden van dun draad (plastic), in tegenstelling tot de meeste snaarinstrumenten waar de fretten van metaal zijn en vast in de hals gemonteerd zijn. De plaatsing is zodanig dat veel intervallen rein zijn, met 17 fretten per octaaf in tegenstelling tot de 12 fretten per octaaf voor de gelijkzwevende stemming van de westerse toonladders. De plaatsing maakt het mogelijk de Turkse toonladders te spelen (makam).
fret verhouding cent interval 0 1/1 0 unison 1 18/17 99 kleine secunde 2 12/11 151 kwarttoon 3 9/8 204 reine grote secunde 4 81/68 303 kleine terts 5 27/22 355 kwarttoon 6 81/64 408 grote terts 7 4/3 498 reine kwart 8 24/17 597 overmatige kwart 9 16/11 649 kwarttoon 10 3/2 702 reine kwint 11 27/17 801 kleine sext 12 18/11 853 kwarttoon 13 27/16 906 grote sext 14 16/9 996 reine kleine septiem 15 32/17 1095 grote septiem 16 64/33 1147 kwarttoon 17 2/1 1200 octaaf
Zie ook Baglamas - een kleine Griekse langhalsluit
Categorie:Luit Categorie:Turks muziekinstrument Categorie:Azerbeidzjaans muziekinstrument Categorie:Volksinstrument