thumb|Gevolgen van vruchtwisseling en monocultuur op de Swojec Experimental Farm van de Wrocław University of Environmental and Life Sciences. Op de voorgrond wordt de "Norfolk"-vruchtwisseling toegepast in de gewasvolgorde aardappelen, haver, erwten, rogge. Op het veld in de achtergrond wordt al 58 jaar een monocultuur van rogge toegepast. Vruchtwisseling, gewasrotatie, teeltrotatie of wisselbouw is het op een perceel na elkaar telen van verschillende gewassen om bodemziekten te voorkomen. Pas na enkele jaren komt hetzelfde gewas weer op het perceel terug. Veel gewassen hebben last van bodemziekten, die veroorzaakt worden door aaltjes, schimmels en insecten. Zo hebben aardappels last van bodemmoeheid veroorzaakt door aaltjes, erwten na tuinboon last van fusarium-voetziekte en bieten na gras last van emelten.
Ook is vruchtwisseling belangrijk voor de bodemvruchtbaarheid, de bodemstructuur en het onderdrukken van onkruid. Het ene gewas is een betere voorvrucht dan het andere, omdat bepaalde stoffen in de grond achterblijven of minder worden gebruikt. Zo laten vlinderbloemigen stikstof in de bodem achter. Diepwortelende gewassen verbeteren de bodemstructuur en gewassen die snel de grond bedekken werken onkruidonderdrukkend. Ook prei laat een goede bodemstructuur achter.
Voor een goede vruchtwisseling wordt een vruchtwisselingsschema gebruikt, waarbij de gewassen in groepen worden ingedeeld, aangegeven wordt welke gewassen na elkaar komen en een bepaalde cyclus of rotatie wordt aangehouden. In een groep zitten de gewassen die vatbaar zijn voor dezelfde ziekten, zoals granen. De cyclus kan bijvoorbeeld bestaan uit 4 jaar.
Geschiedenis Karel de Grote voerde het drieslagstelsel in, waarbij wintergranen (tarwe of rogge), zomergranen (gerst of haver) en braak elkaar opvolgden. In later eeuwen werd de vruchtwisseling steeds ingewikkelder doordat er meer gewassen kwamen en men het land ging bemesten.
Zo werd vanaf de 18e eeuw, tijdens de Agrarische revolutie, het drieslagstelsel vervangen door het vierslagstelsel, waardoor het knelpunt van het drieslagstelsel, namelijk de braakliggende gronden, werd uitgeschakeld. Rapen, klaver, wortelgewassen en grassen gingen de graanteelt afwisselen en de braak vervangen.
Akkerbouw In de landbouw worden verschillende cycli gebruikt. Een veel gebruikte is een 1 op 4 vruchtwisseling, waarin aardappelen, granen, suikerbieten en granen elkaar vaak opvolgen.
Op zeer zware grond, zoals in Oost-Groningen is het niet mogelijk om aardappelen en suikerbieten te telen en worden alleen granen verbouwd.
Vruchtwisselingsschema akkerbouw
Insecten zijn emelten, ritnaalden en rupsen Ziekten zijn schimmelziekten Structuur is structuurbederf. Voorvrucht →
Gewas ↓Aard-appelBietBlauw-maan-zaadErwtGrasland (oud)Graszaad en kunstweideKarwijKlaverLuzerneKoolzaadStam-boonUiVlasWinter-gerstWinter-roggeWinter-tarweHaverZomer-gerstZomer-tarwe Aardappelaaltjesziektenstructuurziekteninsectenkwaliteit Biettripsinsecteninsectenaaltjestripstripstrips Blauw-maanzaadstructuurtripsinsecteninsectenonkruidonkruidtripstripstrips Erwtstructuurkwaliteitkwaliteitonkruidtripstripstrips GraslandKunstweidete laatte laatte laatte laatte laatte laatte laatte laat Karwijte laatte laatte laatziektente laatte laat KlaverLuzernete laatte laatte laatinsecteninsectente laatte laatte laatte laatte laat Koolzaadte laatziektente laatte laatinsectente laatte laatte laatte laatte laatte laatte laatte laat Stamboonkwaliteitkwaliteitkwaliteit Uistructuurkwaliteitkwaliteitkwaliteitonkruidonkruidtripsaaltjesaaltjes Vlaskwaliteitkwaliteitstructuurtripskwaliteitkwaliteitkwaliteitonkruidaaltjestripsongebruik-elijktripstrips Wintergerstte laatte laatinsectenkwaliteitinsectenkwaliteitte laatte laataaltjeste laatziektenziektentrips Winterroggete laatte laatinsectenkwaliteitinsectenkwaliteitte laataaltjesongebruik-elijkte laataaltjeste laatte laat Wintertarwete laatte laatinsectenkwaliteitinsecteninsectenkwaliteitte laatte laattripstripste laat Haverinsectenkwaliteitinsectenkwaliteitaaltjesaaltjes Zomergerstinsectenkwaliteitkwaliteitinsectenkwaliteittripstripsaaltjestrips Brouwgersttripsaaltjestrips Zomertarweinsectenkwaliteitinsectenkwaliteittripstripstripstrips
Groenteteelt In de groenteteelt worden veel meer verschillende gewassen geteeld dan in de landbouw. Voor de vruchtwisseling worden daarom de gewassen per familie ingedeeld en kunnen de volgende groepen onderscheiden worden: kruisbloemigen: bloemkool, boerenkool, broccoli, radijs, raapstelen, koolraap enz. vlinderbloemigen: erwt, boon, tuinboon schermbloemigen: wortel, selderij Amarantenfamilie: rode biet, spinazie, snijbiet samengesteldbloemigen: sla, andijvie, witlof Look: ui, prei, knoflook, sjalot, bieslook Nachtschadefamilie: aardappel, tomaat, paprika, aubergine Komkommerfamilie: komkommer, courgette, augurk, pompoen, meloen
De vruchtwisselingscyclus is afhankelijk van het gewas. 1 op 6 jaar: erwt, tuinboon, ui, prei, wortel, selderij en kool op zandgrond 1 op 4 jaar: aardappel, augurk en rode biet 1 op 3 jaar: overige groenten
Vruchtwisselingsschema groenteteelt
Insecten zijn emelten, ritnaalden en rupsen Ziekten zijn schimmelziekten Structuur is structuurbederf. Voorvrucht →
Gewas ↓Aard-appelAard-beiAndij-vieAugurkBloem-koolBoeren-koolBoonErwtGraanGrasKnol-selderijKool-raapRode bietMaïsWortelPreiRadijsSchors-eneerSlaSluit-koolSpina-zieSpruit-koolTuin-boonTulpUiWitlof-wortels Aardappelaaltjesziektenaaltjesaaltjesaaltjesstructuuraaltjesinsectenziektenaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesstructuuraaltjesaaltjesaaltjesaaltjes Aardbeiaaltjesaaltjesziektenaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjes Andijvieaaltjesaaltjesonkruidaaltjesziektenziektenziektenaaltjesziektenonkruidziektenaaltjesonkruidaaltjesonkruidaaltjesaaltjeste veelstikstofaaltjesaaltjesziekten Augurkaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenziektenaaltjesaaltjesziektenaaltjesonkruidaaltjesziektenaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesziekten Bloemkoolaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesaaltjesziekten Boerenkoolaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesaaltjesziekten Boonziektenziektenaaltjesaaltjesaaltjesziektenaaltjesziektenziektenaaltjesonkruidaaltjesziektenaaltjesaaltjesaaltjesziektenaaltjesziekten Erwtaaltjesaaltjesaaltjesziektenaaltjesziektenstructuuraaltjesziektenaaltjesziektente veelstikstofaaltjesziektenaaltjesstructuuraaltjesaaltjesaaltjesziektenaaltjesstructuuraaltjesaaltjesaaltjesaaltjes Graanaaltjesziekteninsectenonkruid GrasKnolselderijaaltjesaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziekteninsectenaaltjesziektenaaltjesziektenziektenaaltjesaaltjesaaltjesaaltjes Koolraapaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesaaltjesziekten Rode bietaaltjesziektenaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesinsecteninsectenziektenaaltjesaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesstructuuraaltjesaaltjesaaltjes Maïsaaltjesinsecteninsectenaaltjesaaltjes Wortelaaltjesziektenaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesinsectenaaltjesaaltjesaaltjesziektenaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjes Preiaaltjesaaltjesinsectenonkruidziektenaaltjesziekten Radijsziektenziektenaaltjesziekteninsectenziektenaaltjesziektenziektenaaltjes SchorseneeraaltjesaaltjesaaltjesinsectenaaltjesonkruidaaltjesaaltjesziektenaaltjesaaltjesaaltjesSlaaaltjesaaltjesonkruidaaltjesziektenziektenziektenaaltjesziektenonkruidziektenaaltjesonkruidaaltjesonkruidonkruidaaltjesaaltjesziektente veelstikstofaaltjesaaltjesziekten Sluitkoolaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesaaltjesziekten Spinazieaaltjesonkruidonkruidaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesonkruidaaltjesonkruidonkruidaaltjesziektenaaltjesaaltjesaaltjes Spruitkoolaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesaaltjesziekten Tuinboonaaltjesaaltjesziektenaaltjesaaltjesziektenaaltjesziektenaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesziektenaaltjesaaltjes Tulpaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesziektenaaltjesonkruid Uiaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesinsecteninsectenaaltjesaaltjesstructuurziektenaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesaaltjesziektenaaltjes Witlofwortelsaaltjeste veelstikstofaaltjesziektenziektente veelstikstofte veelstikstofziektente veelstikstofaaltjesziektente veelstikstofte veelstikstofziektente veelstikstofaaltjeste veelstikstofaaltjeste veelstikstofte veelstikstofaaltjeste veelstikstofaaltjesziektente veelstikstofte veelstikstofte veelstikstofte veelstikstofziektente veelstikstofaaltjesaaltjesziekten
Zie ook Biologische zaaitabel
Categorie:Landbouw Categorie:Tuinbouw
Categorie:Tuin