thumb|Russisch Amerika thumb|Ravage in Anchorage na de aardbeving van 1964 thumb|Skagway, Alaska Alaska is een van de vijftig staten van de Verenigde Staten. De staat grenst in het oosten aan Canada en is verder omringd door de Grote Oceaan, de Beringzee en de Noordelijke IJszee. De hoofdstad van Alaska is Juneau.
Alaska is de grootste staat van de Verenigde Staten. De oppervlakte van de staat bedraagt 1.481.347 km². Hiermee is het oppervlak van Alaska ongeveer gelijk aan dat van Spanje, Frankrijk, Duitsland en de Benelux samen. Met een bevolking van bijna 800.000 inwoners is Alaska de staat met het op drie na kleinste inwonertal van de Verenigde Staten en de laagste bevolkingsdichtheid. Ongeveer de helft van de inwoners van de staat woont in de buurt van of in de stad Anchorage. Dit is wel de grootste stad van de staat, maar niet de hoofdstad: dat is Juneau.
Geschiedenis Russische periode Reeds sinds 1639 werd Alaska bezocht door Russische handelaren, toen de oostwaarts gerichte expansie van dit land de Stille Oceaan bereikte. Deze beweging was meer op handel dan op oorlog gericht. De Amerikaans historicus Lydia Black weerlegt de stereotiepe voorstelling van de Russische periode in Alaska als een tijd van brutale exploitatie van de inheemse bewoners en plundering van de natuurlijke hulpbronnen. Zonder de hardere aspecten van deze Russische periode in Alaska te verdoezelen, of het soms wederzijdse onbegrip dat de interactie tussen inheemse Amerikanen en Russen vertroebelde, schetst ze een veel complexer beeld van hun onderlinge relaties. Pas in de 19e eeuw zouden imperialistische overwegingen, ingegeven door de geopolitieke strijd van die tijd, het lot van de inheemse bewoners beïnvloeden.
Het toenmalige Rusland stelde zich op als ¨eigenaar¨ van Alaska van 1784 tot 1867. Van 1732 tot 1867 maakte het Russische Rijk aanspraak op de noordelijke Pacifische kustgebieden in Noord- en Zuid-Amerika. De Russische koloniale bezittingen in Noord- en Zuid-Amerika stonden van 1799 tot 1867 gezamenlijk bekend als Russisch-Amerika. Het bestond voornamelijk uit het huidige Alaska in de Verenigde Staten, maar omvatte ook de buitenpost Fort Ross in Californië. Zogeheten Russisch-Creoolsenederzettingen waren geconcentreerd in Alaska, met als hoofdstad Nieuw-Archangel (Novo-Arkhangelsk), het huidige Sitka. Russians in Alaska: 1732-1867, uitg. University of Alaska Press, 2004 Alaska's History, Revised Edition: The People, Land, and Events of the North Country, uitg.Grpahic Arts Books, 2020
Alaska werd op 30 maart 1867 door Rusland verkocht aan de Verenigde Staten voor 7,2 miljoen Amerikaanse dollar. Op 11 mei 1912 werd Alaska officieel een incorporated territory en op 3 januari 1959 de 49ste staat van de Verenigde Staten.
De naam "Alaska" (Аляска) werd al in de Russische periode gebruikt. De naam werd eerst alleen gebruikt voor het Alaska-schiereiland, wat was afgeleid van het Aleoetische "alaxsxaq", wat "vasteland" betekent.
Het door de Verenigde Staten van de zogenaamde Russische ¨eigenaren¨ gekocht gebied was eerst sinds 1884 een district (nog tot 1906 met Sitka als hoofdstad, daarna Juneau), vervolgens was het sinds 1912 een territorium en uiteindelijk is het sinds 3 januari 1959 de huidige staat Alaska (de 49e staat van de VS). Circa 12.000 jaar geleden werd het reeds voor het eerst bevolkt door Eskimovolkeren als de Aleoeten, Joepiken en Inuit en door diverse indianenstammen, zoals de aan de kust wonende Tlingit en Haida en de bij de Na-Dene horende Athabasken in het binnenland.
Deze inheemse Alaskanen bereikten aan het eind van de laatste IJstijd Alaska via de Beringlandbrug, de toen drooggevallen of dichtgevroren Beringstraat die nu Eurazië van Amerika scheidt. De meeste immigranten trokken uiteindelijk verder Noord- en Zuid-Amerika in.
De eerste ontdekkingsreizigers en pioniers die het gebied verkenden kwamen uit Rusland. Een expeditie onder Ivan Fjodorov en Michail Gvozdev bereikte in 1732 Kaap Prince of Wales. De Russen waren vooral geïnteresseerd in de lucratieve handel in bont. Op 20 augustus 1741 bereikte de Deens-Russische ontdekkingsreiziger Vitus Bering tijdens een van zijn expedities de Golf van Alaska en zag Mount Elias. Hij landde op Kayakeiland en voer langs het Kenaischiereiland en Kodiakeiland. Gedeeltelijk de Aleoeten volgend, voer het schip terug naar het Kamtsjatkaschiereiland, in Rusland, en landde uiteindelijk op Avatsjaeiland. Daar overleed Bering tijdens de overwintering aan scheurbuik. De zee tussen Rusland en het pas ontdekte Alaska werd door de Russen de Beringstraat genoemd. De Russen vestigden een aantal nederzettingen in wat bekend werd als Russisch-Amerika (of Russisch-Alaska).
Aankoop door de Verenigde Staten
Alaska werd op 30 maart 1867 door de Verenigde Staten gekocht, op initiatief van Minister van Buitenlandse Zaken William Seward. De Verenigde Staten betaalden slechts 7.200.072 dollar voor het gebied, omdat Rusland dacht dat het land weinig waard was. De aankoop van Alaska was niet erg populair in de Verenigde Staten en werd ook wel eens Seward's Folly genoemd.
De formele soevereiniteitsoverdracht vond op 18 oktober 1867 plaats, een datum die sindsdien gevierd wordt als Alaska Day. Tot 1884 heette de toekomstige staat Department of Alaska en daarna, tot 1912 District of Alaska. In 1912 werd het gebied formeel een territorium van de Verenigde Staten en 47 jaar nadien, op 3 januari 1959, werd het als 49e staat tot de Unie toegelaten.
In de tijd sinds de aankoop is gebleken hoe weinig er destijds voor het gebied is betaald. Goud, steenkool, aardolie en andere natuurlijke hulpbronnen die nu in Alaska worden ontgonnen hebben de staat welvarend gemaakt. Bovendien was de ligging van het gebied uiterst strategisch zowel met betrekking tot de Pacifische Oorlog als de Koude Oorlog. Als de aankoop van Alaska niet had plaatsgevonden had de Sovjet-Unie een bruggenhoofd in Noord-Amerika gehad.
Tweede Wereldoorlog tot heden Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden enkele eilanden in de Aleoeten door Japanse troepen ingenomen als afleidingsmanoeuvre van de aanstaande Slag om Midway. Attu, Agattu en Kiska werden hiermee het enige deel van de huidige Verenigde Staten dat tijdens de oorlog door vijandelijke troepen werd bezet.
Op Goede Vrijdag in 1964 werd Alaska getroffen door de Goede Vrijdag-aardbeving, een van de krachtigste aardbevingen die ooit zijn geregistreerd. De beving, die een kracht van 9,2 op de schaal van Richter had, kostte 131 mensen hun leven, merendeels door de tsunami die door de beving werd veroorzaakt.
Om de bewoners van Alaska mee te laten delen in de opbrengsten van het delven van grondstoffen, werd in 1976 het Alaska Permanent Fund opgericht. Hierdoor kreeg de staat meer inkomsten.
Aan het begin van de 21e eeuw was Alaska nog steeds een van de minst bevolkte staten van de Verenigde Staten met een bevolkingsdichtheid van slechts 0,42 per km².
Geografie De staat Alaska beslaat 1.717.854 km², waarvan 1.481.347 km² land en 204.425 km² water. Het is daarmee verreweg de grootste van de vijftig staten. Alaska is ruim tweemaal zo groot als Texas, de eerstvolgende staat van de V.S. in oppervlakte. Alaska ligt voor het grootste deel in de Alaskatijdzone terwijl een deel van de Aleoeten in de Hawaï-Aleoetische tijdzone ligt. Het noorden van Alaska reikt tot boven de poolcirkel.
Alaska grenst in het oosten aan Canada en aan geen van de andere Amerikaanse staten. Het zuiden van de staat ligt aan de Stille Oceaan, het westen aan de Beringzee en het noorden aan de Noordelijke IJszee. Alaska telt veel eilanden, zoals de Aleoeten, Kodiak Island, Saint Lawrence Island en de eilanden van de Alexanderarchipel. De zuidelijke smalle landstrook die zich naar het zuiden toe uitstrekt wordt de Alaska Panhandle ('pannensteel van Alaska') genoemd.
Alaska is zowel de noordelijkste als de westelijkste staat van de Verenigde Staten. Tegelijkertijd is het op basis van de lengtegraad van enkele Aleoeten op het oostelijk halfrond ook de oostelijkste staat van de Verenigde Staten.
Een groot deel van de staat wordt gedomineerd door diverse gebergten. De Denali is met 6194 m de hoogste berg in Noord-Amerika. De belangrijkste rivier is de Yukon, die van het gelijknamige Canadese territorium naar de Beringzee stroomt.
Alaska kent vele beschermde natuurgebieden zoals nationale parken en andere beschermde ecosystemen. Ruim 65% van Alaska is in handen van de Federale overheid, voor het merendeel als natuurgebied.
De hoofdstad Juneau is de enige staatshoofdstad van de Verenigde Staten die slechts per vliegtuig of schip is te bereiken. Er leiden geen wegen van Juneau naar de rest van de staat of naar Canada.
Demografie Bij de volkstelling van 2000 telde Alaska 626.932 inwoners waarvan ongeveer 67% van de bevolking in stedelijke gebieden woont. Dit komt neer op 0,44 per km², waarmee het de dunstbevolkte staat van Amerika is. Bijna 16% van de bevolking is van Indiaanse of Eskimo afkomst, het hoogste percentage van alle staten.
In 2009 was het inwoneraantal gegroeid tot 698.473, hiervan is 47,9% vrouw.
De volkstelling van 2020 bracht het inwonertal op 733.391. US Census Bureau ALASKA: 2020 Census, geraadpleegd op 25 augustus 2024 De zuidkust van de staat is het meest dichtbevolkt.
In 2020 waren de belangrijkste steden Anchorage (291.247 inwoners), de hoofdstad Juneau (32.255) en de universiteitsstad Fairbanks (95.655).
Economie Veruit de belangrijkste bron van inkomsten voor Alaska is de oliewinning. Als Alaska een land zou zijn, dan is door het grote belang van de olie, de economische situatie zeer goed vergelijkbaar met die van OPEC-landen als Koeweit en Saoedi-Arabië. Verder zijn mijnbouw, militaire bases alsmede andere overheidsdiensten belangrijk. Na olie zijn visserijproducten het belangrijkste exportproduct van de staat. Het toerisme vertoont een sterke groei. Het bruto product van de staat bedroeg in 2001 29 miljard dollar.
Energie thumb|left|250px|Olieproductie Alaska in 1973-2009. Bron: US Energy Information Administrationminiatuur|De Trans-Alaska PipelineIn 1967 verkreeg BP, samen met partner Sinclair Oil, en het Amerikaanse oliebedrijf ARCO beiden een concessie voor het zoeken naar olie in Prudhoe Bay in het uiterste noorden van Alaska. Op 1 december 1967 boorde ARCO aardgas en olie aan. Een tweede boring 10 kilometer verder en een halfjaar later was een succes en hiermee was de vondst van een reusachtig olieveld bevestigd. Het was het grootste veld ooit ontdekt in Noord-Amerika. Om de olie af te voeren werd besloten een pijpleiding van 1300 kilometer aan te leggen van het uiterste noorden naar de zuidelijke havenplaats Valdez: de Trans-Alaskapijpleiding. De pijpleiding heeft een diameter van 120 cm (48 inch) en kostte in totaal meer dan 8 miljard dollar. Het duurde lang voor de vergunning voor de aanleg werd afgegeven, en de bouw duurde van april 1974 tot juni 1977. De eerste olie kwam korte tijd later aan in de olieterminal bij Valdez. Vandaar wordt de olie verder vervoerd naar raffinaderijen, onder andere, aan de Amerikaanse westkust. In 1988 werd iets meer dan twee miljoen vaten olie per dag door de pijpleiding vervoerd. Dit was de piek en de vervoerde hoeveelheden zijn sindsdien geleidelijk afgenomen naar 0,5 miljoen vaten in 2023.
Er wordt aardgas gewonnen in het zuiden van Alaska. In Kenai staat de enige lng-faciliteit van de Verenigde Staten. In 1969 startte hier de productie. Het aardgas is afkomstig van velden in de nabijgelegen Cook Inlet. Het gas wat in het noorden vrijkomt bij de productie van olie wordt teruggepompt om de druk in het velden te behouden en daarmee de olieproductie te stimuleren.