De Surinaamse Amnestiewet is de naam van een wet die aanvankelijk in 1980 werd afgekondigd en in 1992 opnieuw (met een herziening in 2012). De wetten waren bedoeld om amnestie te verlenen aan plegers van bepaalde daden uit de Binnenlandse Oorlog evenals misdaden die waren gepleegd door het militaire regime. In het laatste geval kon dat niet meer voor lopende rechtszaken. De wetten zijn in de jaren 2020 door het Constitutionele Hof nietig verklaard.
Amnestiewet 1980 Op 2 april 1980 werd een Amnestiewet in de Staten van Suriname in stemming gebracht.Algemeen Dagblad, Vergadering parlement Suriname eindigt met tumult, 3 april 1980 Deze hadden op dat moment hun macht nog niet overgedragen aan de regering.Hans Buddingh', De geschiedenis van Suriname, pag. 331, , 2012 Het idee voor de wet kwam niet van de militairen. De Nationale Militaire Raad beschouwde hem zelfs als een belediging. President Johan Ferrier had deze in het vooruitzicht gesteld zodat zo voorkomen zou worden dat de militairen konden worden berecht voor hun daden tijdens de Sergeantencoup.
Terwijl premier Henk Chin A Sen de stemming als een formaliteit had af willen werken, lieten de Statenleden hem eerst een half uur wachten. Vervolgens hielden de fractievoorzitters Jagernath Lachmon (Vooruitstrevende Hervormings Partij) en Rufus Nooitmeer (NPK) tegen de afspraak in lange speeches om de zittingsduur op te rekken. Voor sergeant Laurens Neede, de beoogde onderminister van Politie die nog steeds niet beëdigd was, was het geduld op. In overleg met Michel van Rey, de beoogde minister van Leger en Politie, stuurde hij zeven militairen met UZI's de Statenzaal in. Onder deze druk werd de Amnestiewet in stemming gebracht en bijna unaniem aangenomen, op een tegenstem van Henk Herrenberg na. Fedor Rudi Bottse beklaagde zich tijdens de rondvraag over de aanwezigheid van militairen in zijn huis. Hierop viel Chin A Sen hem in de rede niet langer tijd te hebben vanwege dringende zaken elders.
Amnestiewet 1989 De Amnestiewet 1989, die in 1992 van kracht werd, verleende amnestie voor circa twintig strafbare feiten uit het Surinaamse Wetboek van Strafrecht die gepleegd werden tussen 1 januari 1985 en 19 augustus 1992.Brief van toenmalig Nederlands minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal aan de Tweede Kamer over de wijziging van de Amnestiewet 1989 in 2012 (pdf). Gearchiveerd op 2 april 2015. Misdaden tegen de menselijkheid vielen er niet onder.Ivo Evers & Pieter van Maele, 'Bouterse aan de macht', pag. 48, , 2012 Dat was de periode van de Binnenlandse Oorlog tussen het Nationaal Leger onder leiding van Desi Bouterse en het Junglecommando van Ronnie Brunswijk.
De Amnestiewet van 1989 werd in 2023 nietig verklaard. Het Constitutionele Hof oordeelde dat deze in strijd is met de Grondwet van Suriname, het Amerikaans Verdrag voor de Mensenrechten en het Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten.Starnieuws, Amnestiewet nietig; mensenrechtenschendingen onderzoeken, 3 augustus 2023
Verruiming van de wet in 2012 Op 19 maart 2012 werd door de parlementariërs Melvin Bouva (MC), Rashied Doekhi (MC), André Misiekaba (MC), Anton Paal (MC), Ricardo Panka (MC) en Ronny Tamsiran (PL) een wetsvoorstel voor amnestie voor de Decembermoorden ingediend.Voorstel: amnestie verdachten Decembermoorden, Trouw, 20 maart 2012Bouterse maakt kans op amnestie voor betrokkenheid bij Decembermoorden, Trouw, 21 maart 2012 De amnestiewet zou betekenen dat het Decembermoordenproces zou worden gestaakt; de amnestiewet was ingediend met het oogmerk de verdachten van de Decembermoorden te vrijwaren van strafrechtelijke vervolging.
Vanuit de maatschappij kwamen felle reactie tegen de verruiming van de wet. Vooral het tijdstip waarop de wet werd aangenomen – een week voordat de auditeur militair zijn strafeis zou formuleren tegen hoofdverdachte Bouterse – zorgde voor heel wat hoogopgelopen emoties. In De Nationale Assemblée (het Surinaams parlement) werd bij de behandeling van de wet meerdere keren betoogd dat het aannemen van een amnestiewet in strijd zou zijn met de Surinaamse grondwet die inmenging inzake een lopende rechtszaak uitdrukkelijk verbiedt, en tevens in strijd zou zijn met het Verdrag van San José waar Suriname sinds 12 november 1987 partij bij is.Brief nabestaanden aan parlement inzake amnestie, website van Jessica Dikmoet Ook werd constant verwezen naar een internationale wet die duidelijk aangeeft dat mensenrechtenschendingen niet in aanmerking kunnen komen voor amnestie. De Decembermoorden werden door de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Rechten van de Mens (IACHR) aangemerkt als mensenrechtenschendingen. (2018). Surinaams onbehagen: een sociale en politieke geschiedenis van Suriname, 1865-2015, p. 323 noot 237. Uitgeverij Verloren.
Ondanks de kritiek werd op 4 april 2012, na drie dagen van heftig en emotioneel debat de amnestiewet aangenomen met 28 stemmen voor en 12 tegen. Ook parlementsvoorzitter Jennifer Simons stemde voor het wetsvoorstel. Alle aanwezige oppositieleden stemden tegen. Nieuw Suriname en Broederschap en Eenheid in de Politiek (BEP), beide coalitiepartijen van Bouterse, verlieten tijdens de stemming de zaal omdat zij "niet wilden meewerken aan een wet waar een groot deel van de Surinaamse samenleving bezwaar tegen heeft".Wet aangenomen, Bouterse kan zichzelf amnestie geven, Starnieuws, 4 april 2012 Omdat president Bouterse zich in Guyana bevond, werd de nieuwe wet door vicepresident Robert Ameerali ondertekend en bekrachtigd.'Amnestiewet Suriname bekrachtigd', Algemeen Dagblad, 6 april 2012
In de memorie van toelichting op de amnestiewet staat dat amnestie voor de Decembermoorden nodig is 'om te zorgen voor maatschappelijke rust in Suriname en om de ontwikkeling van Suriname te accelereren'.Memorie van toelichting: Maatschappelijke rust nodig, Starnieuws, 20 maart 2012 Volgens Ronnie Brunswijk werd amnestie echter verleend om te voorkomen dat president Bouterse veroordeeld zou worden in het Decembermoordenproces. Ook zei parlementslid André Misiekaba, partijgenoot van Bouterse, enkele minuten voordat werd overgegaan tot de stemming van de amnestiewet dat het strafproces een politiek proces is waarbij getracht werd Bouterse politiek te vonnissen.Misiekaba: Dit is een politiek proces, NOS, 4 april 2012
President Bouterse reageerde vanuit Guyana op de aanname van de wet door te zeggen: "Deze wet is bedoeld om de hele natie te genezen, niet slechts een deel ervan". Volgens Bouterse was de amnestiewet een "nieuw begin" voor Suriname.Bouterse: Amnestiewet is een nieuw begin, Starnieuws, 6 april 2012
Op 5 mei 2012 hielden de coalitiepartijen een zogenoemde Mega Manifestatie op het Onafhankelijkheidsplein in Paramaribo. Hier spraken president Desi Bouterse, de politici Ronnie Brunswijk en Paul Somohardjo, parlementsvoorzitter Jennifer Simons, presidentieel geestelijk adviseur Steve Meye en enkele andere personen. Meye noemde hen die tegen de wijzigingen in de Amnestiewet zijn en niet willen vergeven "staatsvijanden", omdat zij het "hoger doel van één volk en één natie" in de weg stonden. Bouterse gaf aan goed naar zijn geestelijk adviseur te hebben geluisterd en stelde dat dezelfde groep "misdadig" bezig was.Meye: Mensen die niet meewerken zijn staatsvijanden, Starnieuws, 6 mei 2012 Na een week nam Meye, onder druk, de term 'staatsvijanden' weer terug.Radio Suriname, Bisschop Meye biedt verontschuldiging aan, 15 mei 2012
Uitslag 4 april 2012 Voor: 28Tegen: 12Afwezig: 11NaamAlliantiePartijNaamAlliantiePartijNaamAlliantiePartijJennifer Geerlings-SimonsMegacombinatieNDPChan SantokhiNieuw FrontVHPMarinus BeeA-CombinatieABOPCharles PahladMegacombinatieNDPGaneshkoemar KandhaiNieuw FrontVHPWaldie AjaisoA-CombinatieBEPAndré MisiekabaMegacombinatieNDPSheilendra GirjasingNieuw FrontVHPDiana PokieA-CombinatieBEPRabin ParmessarMegacombinatieNDPLekhram SoerdjanNieuw FrontVHPRonny AsabinaA-CombinatieBEPLesley ArtistMegacombinatieNDPMahinder JogiNieuw FrontVHPRudolf ZeemanA-CombinatieBEPRashied DoekhiMegacombinatieNDPAsis GajadienNieuw FrontVHPPrem LachmanMegacombinatieNSTheo VishnudattMegacombinatieNDPRadjkoemar RandjietsinghNieuw FrontVHPHarish MonorathMegacombinatieNSFrits MoesafirhoeseinMegacombinatieNDPRonald VenetiaanNieuw FrontNPSNoreen CheungMegacombinatieNDPMelvin BouvaMegacombinatieNDPRuth WijdenboschNieuw FrontNPSArthur Tjin-A-TsoiNieuw FrontNPSJenny WarsodikromoMegacombinatieNDPPatrick KensenhuisNieuw FrontNPSMahinder RathipalNieuw FrontVHPHugo JabiniMegacombinatieNDPGuno CastelenNieuw FrontSPACarl Breeveld -DOERicardo PankaMegacombinatieNDPWinston JessurunNieuw FrontDA'91Ramses Kajoeramari:MegacombinatieNDPRemie TarnadiMegacombinatieNDPAmzad AbdoelMegacombinatieNDPFrederik FinisieMegacombinatieNDPAnton PaalMegacombinatiePALUHenk RamnandanlalMegacombinatiePALURefano WongsoredjoMegacombinatieKTPIOesman WangsabesariMegacombinatieKTPIPaul SomohardjoPLMartha DjojosepartoPLHendrik SakiminPLSoetimin MarsidihPLRonny TamsiranPLDiepak ChitanPLRonnie BrunswijkA-CombinatieABOPWalter BonjaskiA-CombinatieABOP
Reactie van Nederland op de amnestiewet Als reactie op aanname van de wet liet de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Uri Rosenthal, de volgende dag de Nederlandse ambassadeur Aart Jacobi uit Suriname terughalen.Nederland haalt ambassadeur terug uit Suriname, NRC Handelsblad, 5 april 2012 Rosenthal zei tegenover persbureau Novum dat hij het 'diep teleurstellend' vond dat het parlement in Suriname de omstreden amnestiewet had aangenomen. "Mijn eerste gedachten gaan uit naar de nabestaanden van de Decembermoorden, voor wie dit een zware slag moet zijn", zei Rosenthal.
De PVV wilde een internationaal reisverbod voor de 28 parlementsleden die voor de amnestiewet gestemd hebben. PVV-Kamerlid Louis Bontes zei dat de "28 ja-knikkers van Bouterse" lak hebben aan de open wonden van de nabestaanden en slachtoffers.PVV wil reisverbod Surinaamse parlementsleden, De Telegraaf, 5 april 2012 Ook wilde de PVV dat de Surinaamse zaakgelastigde Chantal Doekhi, dochter van Rashied Doekhi, per direct Nederland werd uitgezet. De derde eis van de PVV was dat ambassadeur Jacobi niet zou terugkeren naar Suriname zolang Bouterse daar president was.PVV moties Suriname verworpen, RNW Suriname, 20 april 2012 Rosenthal ging niet mee met deze wensen van de PVV, maar hij liet wel de overdracht van circa 20 miljoen euro ontwikkelingshulp aan Suriname opschorten.Rosenthal schort hulp aan Suriname op, de Volkskrant, 11 april 2012 VVD en PvdA vonden dit niet genoeg en zij pleitten voor economische sancties. De Nederlandse premier Mark Rutte noemde de amnestiewet 'onverteerbaar' en zei dat 'Suriname het zou merken dat het dit besluit heeft genomen'.
Als reactie op het opschorten van de 20 miljoen euro ontwikkelingshulp zei Bouterse in een persconferentie op 20 april 2012: "Twintig miljoen euro, ik heb je geen twintig miljoen euro gevraagd. We hebben een economische reserve van bijna achthonderd miljoen dollar.""Nederland, de tijden zijn veranderd", Waterkant, 21 april 2012 Bouterse noemde de sancties een 'zware lobby vanuit de Noordzee'.
Op 24 juni 2012 besloot minister Rosenthal tot een inreisverbod voor de vijfentwintig verdachten in het Decembermoordenproces. Volgens de minister zou de reisbeperking zich ook uitstrekken tot de andere lidstaten van de Europese Unie. Rosenthal schreef ook een brief naar de Tweede Kamer waarin hij aangaf dat het altijd nog kan dat een bepaalde EU-staat toch een visum verleent, maar dan met territoriale beperkingen. Dit zou het geval moeten zijn met Harvey Naarendorp, de Surinaamse ambassadeur in Frankrijk die ook verdachte in het Decembermoordenproces was. Dit zou dan betekenen dat Naarendorp zich alleen in Frankrijk vrij zou kunnen bewegen.Geen visum voor Surinaamse verdachten 8 december, Waterkant, 25 juni 2012