thumb|Olieverf op doek van de achterzijde van het Kasteel van Surmont thumb|Olieverf op doek van Château de Surmont thumb|Oude foto's van het Kasteel van Surmont Het Kasteel van Surmont werd in zijn glorietijd château de Surmont genoemd en ligt in West-Vlaanderen in de gemeente Kortrijk. Ten zuidoosten van de Kapel ter Bede liggen, omgeven door autosnelwegen en kantoorgebouwen, de ruïne van het kasteel Surmont en van de hofstede Goed ter Bede'. Wat generaties lang het buitengoed was van vooraanstaande en adellijke families is in een korte periode van slechts een halve eeuw lang gedegradeerd tot een troosteloze ruïne. De plunderingen tijdens en het verlaten van het kasteel na de Tweede Wereldoorlog, de aanleg van de E17 dwars door het domein in 1966-1967 en de leegstand van de hofstede sinds 2001 hebben elk hun deel bijgedragen tot het trieste einde van een interessante en eeuwenoude geschiedenis van een stukje Kortrijk.
Geschiedenis De weilanden, genaamd VliesbergHierin is het woord 'vliesch' te herkennen, wat wilgentakken betekent, of 'vies', 'vlies', wat op vijver duidt. Bron: Kortrijkse plaatsnamen voor 1400 - Frans Debrabandere, in: De Leiegouw II (1960), p. 89 of Vlieberghe, waren eigendom van de Heerlijkheid van Gavere, een feodale heerlijkheid die behoorde aan de Graaf van Vlaanderen. Graaf Lodewijk van Male schonk op 30 mei 1374 een deel van deze heerlijkheid aan de deken van het kapittel van de collegiale kerk Onze-Lieve-Vrouw te Kortrijk. Kortrijk telde gedurende eeuwen slechts één parochiekerk, de Sint-Maartenskerk waardoor veel landbouwers en bewoners van Kortrijk-Buiten hun geloof niet konden belijden. Om hiervoor een oplossing te bieden gaf het kapittel begin 17e eeuw de opdracht tot de bouw van een nieuwe kapel op het domein, de kapel te Vlieberghe.De naam vlieberg refereert aan de hofstede gelegen op het domein van de heerlijkheid van Gavere met in de zuidwestelijke hoek van het erf een kapel ("een behuusde hofstede met wat lant ende boomgaert...metten zuut west houck jeghens d'erfve dar de capelle up staet"). Philippe Despriet, in: 2000 jaar Kortrijk, p. 209 Op 30 mei 1609 werd de kapel ingewijd.
De kapel te Vlieberghe werd voor de eerste maal afgebeeld in het renteboek van Gavere, opgesteld door Louis de Bersaques gezworen landmeter, in oktober 1629, met als onderwerp de Vlieberghe parochie te Kortrijk.RAK K.A. O.L.V. 89 : 'Kortrijk, Zwevegem, Bellegem; renteboek van de heerlijkheid van Gavere, toebehorende aan de heer deken en het kapittel van de collegiale kerk Onze-Lieve- Vrouw te Kortrijk' Op de tekening onderscheiden we duidelijk de kapel langs de martweg, een voetweg tussen Kortrijk en Zwevegem. De percelen 40, 41 en 42 vormen het domein waar later het buitengoed en de hofstede zouden worden gebouwd.
Volgens een contract van 20 juli 1688 kon Pieter D'Hondt, landbouwer-landeigenaar, een aantal percelen in de nabijheid van de kapel te Vlieberghe - onder meer de percelen 40, 41 en 42- van het kapittel aankopen. Op het einde van de zeventiende eeuw (1689-1697) werden Kortrijk en omgeving echter bezet door Franse troepen. De kampplaatsen van duizenden soldaten, de vele plundertochten en het optrekken van verdedigingslijnen op het platteland, soms dwars door hofsteden heen, veroorzaakten massale vernietigingen in de omgeving.MADDENS, De geschiedenis van Kortrijk in het Kort, p. 65 De aangekochte hofstede werd dan ook vermoedelijk vernield tijdens deze bezetting. Het feit dat de hofstede, afgebeeld in het renteboek van 1629, niet meer terug te vinden is op kaarten van latere datum kan deze veronderstelling ondersteunen.
18e eeuw: van hofstede naar buitengoed In het begin van de achttiende eeuw (verkoopcontract gedateerd op 14 april 1705RAG Fonds Piers de Raveschoot PR1177 kocht Jan Baptiste van Baelen, raadspensionaris van de stad Kortrijk en notoir kunstverzamelaar, de hofstede Het Hooghe van Pieter D'Hondt. Hij woonde in de Langhe Stedestraete in Kortrijk. In 1707 aanvaardde hij de taak als beheerder van de Capelle ter BedeVanaf het begin van de 18e eeuw werd de kapel te Vlieberghe ook kapel ter bede genoemd, verwijzend naar het angelus gebed dat door de bedeklok werd aangekondigd, DE CUYPER, kapel ter Bede of ten Vlieberghe in Kortrijk, De Leiegouw XI (1969), p.227-232 ), waardoor hij belast werd met het onderhoud van de kapel en met de organisatie van de erediensten'. Hij was tevens een opmerkelijk verzamelaar van kunst. In zijn collectie, bestaande uit 190 tekeningen en 154 schilderijen, had hij werken van verschillende Italiaanse meesters als Rafaël (3 stuks), Titiaan (14 stuks) en Michelangelo (3 stuks), evenals enkele Vlaamse meesters als Antoon Van Dyck (1 stuk), David Teniers (4 stuks), meerdere leerlingen van Rubens en Quinten Metsys. Alle kunstwerken werden in zijn eigen woning en in de woning van zijn neef Ignatius Goetghebeur, die met Jans oudste dochter getrouwd was, in de Conventstraete geëxposeerd.DE KEYZER, Jan Baptist van Baelen en zijn verzameling tekeningen en schilderijen te Kortrijk in de 17° eeuw, p.179-190 Het renteboek van 't heerschip van Gavere, opgemaakt door landmeter Emanuel Deronghe in de periode 1728-1731, geeft duidelijk de eigendommen van Jan Baptiste van Baelen in de omgeving van de kapel weer: 27 percelen op de 46 percelen die beschreven worden zijn in handen van Jan Baptiste van Baelen. De percelen 40, 41, 42 en 43 vormen het centrum van de eigendomRAK K.A. O.L.V.90: te Vlieberghe prochie van Cortryck, uittreksel uit het rentehoek van het heerschip Gavere, 1728-1731: perceel 40: perceel eigendom van Jan Baptiste van Baden, voorheen Pieter D'Hondt, bestaande uit een hof en een wal die de hofstede gelegen op perceel 41 beschermt en palende ten oosten en ten noorden aan land van het Goed te Gavere, ten westen aan perceel 41 en ten zuiden aan de hofdreve... Jan Baptiste van Baelen stierf op 20 juli 1713, zijn echtgenote Marie Françoise vander Haeghen stierf enkele jaren later op 17 januari 1717. De erfenis werd verdeeld onder hun vijf kinderen, waaronder ook "een pachthof bij de capelle ter bede genaamd het Hooghe gebruikt door de weduwe en de kinderen van de eigenaar…”.RAG Fonds Piers de Raveschoot PR 543 De neef van Jan Baptiste van Baelen, Ignatius Goetghebeur, erfde door zijn huwelijk in 1714 met Jans oudste dochter Maria Johanna het buitengoed het Hooghe Vermoedelijk gaven zij de opdracht de hofstede te vergroten met een eerste lustslot, gelegen op een mote ten oosten van de hofstede. In een document"beschrijving en ferzier van het foncier en de heerlijkheid van Gavere in de parochies van Zwevegem en Bellegem toebehorend aan de eerwaarde heer deken en het kapittel van Onze-LieveVrouwe te Kortrijk, bij schenking van onze genadigde souverein Lodewyck van Maelen, graaf van Vlaanderen, hertog van Brabant,..." (15 oktober 1744) van 1744, opgemaakt door landmeter François Bal, vormen 32 percelen van de 53 beschreven percelen de eigendom van de erfgenamen van Jan Baptiste van Baden. De percelen 18, 19, 20 en 22 vormen het centrum met het lustslot en haar neerhof.RAK K.A. O.L.V. 92 : Kortrijk, Zwevegem, Bellegem: renteboek van de heerlijkheid van Gavere, toebehorende aan het Onze-Lieve-Vrouwe kapittel te Kortrijk - perceel 18: eigendom van de erfgenamen van Jan Baptiste van Baelen, bestaande uit een hofstede met een huis en hof van plaisance rondom bewald _omvat twee percelen grond, voorheen percelen 40 en 41, palende ten oosten en ten noorden aan land den Vlieberg en aan eigen land, ten westen aan de eigen boomgaard en ten zuiden aan de hofdreve... Landbouwer Joseph Vanneste pachtte het neerhof in 1729 (...een behuisde en beplante hofstede 17 bunders groot... bestaande uit een woonhuis, schuur, paardestal, koestal en ovenbuur...). In 1739 was Christianus Vandeputte pachter van het landgoed (...een behoft, behuisd en beplant pachtgoed, genaamd het Hooghe, 17 bunders groot en bestaande uit een woonhuis, wagenhuis, schuur, koestal, paardenstal en ovenbuur en een poort om het hof te verlaten...) en in 1748 pachtte Joannes Follet het landgoed, eigendom van Maria Joanna van Baelen.RAG Fonds Piers de Raveschoot PR1197 Louis François Goetghebeur, heer van Volsberghe, zoon van Ignatius, werd eigenaar van het hele domein in 1763 (...een behuisde en bewalde mote met behuisde hofstede ...). Pieter Cornelis Steur meet in 1768-1769 het gebied op in het zogenaamde landboek van Cortryck-Buyten. Pieter Samyn pachtte al sinds 1762 de hofstede (...een bebouwde, bewalde en beplante hofstede, gelegen op prochie Kortrijk- Buiten, genaamd het Hooghe met landen, bossen en weiden daarin begrepen het speelgoed met zijn toebehoorden...). De dreef ten zuiden van de hofstede werd omgevormd van een publieke naar een private dreef die leidt naar het buitengoed. De dreef werd hierbij aan beide zijden met elzen beplant.RAG Fonds Piers de Raveschoot PR 1197 Leonard Surmont (°1747- 125 augustus 1810), sinds 1774 schepen van de stad Kortrijk, was de neef van Louis François Goetghebeur. Volgens de archiefdocumenten was hij de eigenaar van `une maison à la campagne' en haar omgeving (...speelgoed genaamd 't Hooghe bebouwd met huis, stallingen, remisen, houtloge, hoveniershuis,... gelegen op Kortrijk-Buiten tegenaan de voetweg van Kortrijk naar Zwevegem, palend aan westzijde aan de boomgaard en de hofstede van dezelfde eigenaar...). Ook de hofstede, het neerhof van hoger vermeld lustgoed en gepacht door Joannes Samyn, zoon van Pieter Samyn, de dreef, en enkele percelen land behoorden tot zijn eigendommen (...een hofstede, zijnde het neerhof van voornoemd speelgoed bebouwd met huis, koe- en paardenstal, schuur, remise, wagenhuis, ovenbuur, boomgaard, dreef en verschillende stukken land...). Nadat het eerste lusthof door een brand was vernield, gaf Leonard Surmont in 1774 opdracht tot de bouw van een nieuw buitengoed, vanaf dat ogenblik in de volksmond Château Surmont genaamd. Tijdens de Franse Revolutie werd dit kasteel deels vernield, maar na de revolutie op identieke manier gereconstrueerd. Van dit buitengoed vinden we thans de ruïne.RAG Fonds Piers de Raveschoot PR509
19e eeuw : het hoogtepunt van het domein In 1810 erfde François Petrus Surmont de Volsberghe (+19 september 1832), neef van Leonard Surmont en getrouwd met Coleta Theresia Marie de Potter, het buitengoed het Hooghe in Kortrijk (...speelgoed Hooghe bestaande uit kasteel met kelders, beneden- en bovenverdieping, zolders... een afgezonderd huis voor de tuinier met orangerie, koetspoort met stallingen... dreef waterplassen, lust- en bloemhoven... gelegen op Kortrijk-Buiten (kadasterplan sectie B, nrs. 342-347)) en de bijhorende hofstede (...een hofstede, het neerhof van voornoemd kasteel 't Hooghe, bebouwd met woonhuis, schuur, stallingen, ovenbuur (alles in steen en pannendak), groot met boomgaard, hofplaats en logting, zaailanden, weiden en bossen...). In 1813 werd het park getransformeerd in een Engels landschapspark.RAG Fonds Piers de Raveschoot PR514 Charles François Surmont de Volsberghe, gehuwd met Thérèse Philippine Marie Ghislène Rodriguez d'Evora y Vega, erfde in 1832 als oudste zoon van Francois Petrus de eigendommen van zijn vaderRAG Fonds Piers de Raveschoot PR 523.
-een buitengoed met remisen, stallingen, hoveniershuis, groenselhof en wandelingen, genaamd het Hooghe, gelegen op Kortrijk-Buiten, wijk Knokke -hofstede, neerhof van het buitengoed, in pacht gebracht bij Leonard Cardon vanaf 1832 tot 1840 en verlengd in 1841 tot 1850.