Pieter Jansz. Saenredam, (Assendelft, 9 juni 1597 - Haarlem, begraven 31 mei 1665), was een Noord-Nederlandse kunstschilder, tekenaar en prentmaker, die vooral bekend werd door zijn stadsgezichten en verfijnde tekeningen en schilderijen van het interieur van kerken, waarin het lijnperspectief prachtig tot uiting komt. Hij was de eerste kunstschilder die bestaande kerkinterieurs tot onderwerp nam.
Leven en werk thumb|left|250px|Interieur van de Sint-Odulphuskerk in Assendelft, 1649 (met de grafsteen van zijn vader op de voorgrond), Rijksmuseum, Amsterdam Saenredam was zoon van de Asseldelftse graveur en cartograaf Jan Saenredam. Tot zijn elfde woonde hij in de Kerkbuurt, naast de dorpsschool, de kerk en het stadhuis.Gary Schwartz en Jan Maarten Bok over het in 1634 geschilderde Marktplein. gsah.nl (gearchiveerd) Nadat zijn vader was gestorven, verhuisde de familie in 1608 naar Haarlem. Saenredam, een kleine, gebochelde man, was een zeer teruggetrokken persoon. Zijn leven lang was hij bevriend met de Hollandse schilder-architect Jacob van Campen, die zijn mede-leerling was geweest toen ze beiden les kregen van de schilder Frans de Grebber.
In zijn werk verwijderde hij zich van het speelse maniërisme en stortte zich op heel precieze weergave van architectonische objecten: gebouwen en interieurs, met alle lijnen en belangrijke details. Voor het perspectivistisch effect maakte hij gebruik van de lijnen van de pilaren en bogen, en wanneer hij schilderde vanuit een laag standpunt buitte hij de lijnen van de vloertegels uit. De resultaten van zijn uiterst nauwkeurige werk zijn niet zoals men zou verwachten koude, mechanische perspectiefstudies, integendeel, ze stralen warmte, sfeergevoel, ruimte en een serene rust uit. Voor zijn olieverfschilderijen gebruikte hij sfeerverhogende kleuren en bruin-rood-grijze kleurtinten. Mensen plaatste hij als nietige objectjes in de immense ruimte van de kerkgebouwen.
Er zijn in totaal ongeveer 50 schilderijen van hem bekend. Het Utrechts Archief beheert een collectie met 32 tekeningen van Saenredam.
thumb|left|Interieur van de Sint-Bavokerk in Haarlem, 1648, Scottish National Gallery, Edinburgh Werkwijze De meeste stukken schilderde hij van het interieur van de Grote of Sint Bavokerk in Haarlem, waar hij ook begraven is. Maar hij schilderde ook graag in Utrecht (kerkinterieurs en stadsgezichten) en Amsterdam (onder meer het Oude Raadhuis). Zelf was hij nooit in Rome, maar hij vervaardigde een paar 'Romeinse' tekeningen die hij baseerde op het schetsboek van de schilder Maarten van Heemskerck.
Saenredams werk bestaat voor het grootste deel uit olieverfschilderijen, meest op houten panelen, maar hij maakte ook gebruik van waterverf, inkt en krijt. Meestal werkte hij als volgt: hij begon met een schets op locatie. Die werkte hij uit in zijn atelier met behulp van ontwerp- en constructietekeningen van het gebouw. Soms gaf hij het bouwwerk ietwat andere dimensies om een bepaald effect te verkrijgen. De uitgewerkte tekeningen bewaarde hij tot hij klaar was voor de laatste fase: het overbrengen van wat hij getekend had op houten panelen, waarvoor hij olieverf gebruikte.
Lijst van werken (selectie) Titel Datering Type Verblijfplaats Afbeelding Interieur van de Sint-Bavokerk in Haarlem 1628 Tekening Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel 100px De Santa Maria della Febbre naast de in aanbouw zijnde Sint-Pieterskerk in Rome. Gebaseerd op een tekening uit 1532 van Maarten van Heemskerck 1629 Schilderij National Gallery of Art, Washington DC Interieur van de Sint-Bavokerk in Haarlem 1630 Schilderij Musée du Louvre, Parijs 100px Interieur van de Sint-Bavokerk in Haarlem, met een katholiek doopsel 1633 Schilderij Kelvingrove Art Gallery and Museum, Glasgow Gezicht op een kapel in de noordelijke zijbeuk van de Grote of Sint-Laurenskerk in Alkmaar 1635 Schilderij Museum Catharijneconvent, Utrecht Interieur van de Sint-Bavokerk in Haarlem 1636 Schilderij Rijksmuseum Amsterdam 100px Interieur van de Sint-Jacobskerk in Utrecht 1642 Schilderij Alte Pinakothek, München 100px Interieur van de Buurkerk in Utrecht 1644 Schilderij National Gallery, Londen 100px Interieur van de Sint-Bavokerk in Haarlem 1648 Schilderij National Gallery of Scotland, Edinburgh 100px Interieur van de Sint-Odulphuskerk in Assendelft 1649 Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam 100px Interieur van de Sint-Janskerk in Utrecht Schilderij Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam 100px Interieur van de Nieuwe of Sint- Annakerk in Haarlem 1652 Schilderij Frans Hals Museum, Haarlem 100px 1654 Schilderij Collectie Six, Amsterdam 100px Interieur van de Nieuwe Kerk in Haarlem 1655 Schilderij Rijksmuseum Twenthe, Enschede 100px 1657 Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam 100px Interieur van de Sint-Bavokerk in Haarlem 1659 (?) Tekening Schlossmuseum, Weimar 100px Interieur van de Sint-Bavokerk in Haarlem 1660 Schilderij Worcester Art Museum, Worcester (Massachusetts) 100px Interieur van de St. Laurenskerk te Alkmaar 1661 Tekening Stedelijk Museum Alkmaar, Alkmaar 100px 1663 Schilderij Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam 100px Zie ook Haarlemse School
Categorie:Nederlands kunstschilder Categorie:Nederlands tekenaar Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 17e eeuw