thumb|Hoe werken vaccinaties? - Universiteit van Nederland thumbtime=51|thumb|Waarom is inenting zo belangrijk? - Universiteit van Vlaanderen Inenting (ook vaccinatie of inoculatie) is de injectie van een vaccin in het lichaam waardoor het antistoffen zal gaan maken ter voorkoming van een infectieziekte. Er bestaan verschillende soorten vaccins. Vaccinatie is de meest effectieve en goedkope manier om infectieziektes te voorkomen.Vaccines are our most effective and cost-saving tools for disease prevention, preventing untold suffering and saving tens of thousands of lives and billions of dollars in healthcare costs each year. et al. (2011): A CDC Framework for Preventing Infectious Diseases. Sustaining the Essentials and Innovating for the Future, CDC, p. 7. Gearchiveerd op 21 maart 2023.Vaccines are the most effective public health tool ever created. Life expectancy at birth has been extended by 30 years since 1900. And it’s estimated that 25 of those 30 years are attributable to public health advances, especially vaccines. (2000): Vaccines and Infectious Diseases: Putting Risk into Perspective, American Medical Association Briefing on Microbial Threats National Press Club WashingtonImmunization is one of the safest and most effective health interventions to prevent disease, morbidity and early death Canadian Immunization Guide: Part 1 - Key Immunization InformationVaccines are the most effective method of protecting the public against infectious diseases. National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID) (2003): NIAID Biodefense Research Agenda for Category B and C Priority Pathogens, p. 4. Gearchiveerd op 31 juli 2023. In het kader van de volksgezondheid bestaan er wereldwijd vaccinatieprogramma's, vaak gefinancierd door de overheid. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat dat vaccinatie jaarlijks zo'n 2 tot 3 miljoen doden voorkomt. Een verbeterde vaccinatiegraad zou nog zo'n 1,5 miljoen extra doden kunnen voorkomen.'Immunization', World Health Organization. Gearchiveerd op 31 juli 2023.
Werking
De meest voorkomende soort vaccins bestaat uit dode of verzwakte ziekteverwekkers (pathogenen), of delen van ziekteverwekkers, die eenmaal terechtgekomen in de bloedbaan het lichaam aanzetten tot de aanmaak van lichaamseigen antistoffen (actieve immunisatie).https://rijksvaccinatieprogramma.nl/vaccinaties/wat-zit-er-in. Gearchiveerd op 31 mei 2023. Andere soorten vaccins zijn zogenaamde RNA-vaccins en vectorvaccins, die bijvoorbeeld worden gebruikt in vaccins tegen COVID-19. Bij deze vaccins wordt er "instructie" (code) ingebracht (respectievelijk via een vetbolletje en via een onschadelijk gemaakt verkoudheidsvirus, de "vector") waardoor het lichaam zelf de spike-eiwitten gaat maken zoals die op het SARS‑CoV‑2-virus zitten. Vervolgens reageert het eigen afweersysteem op deze spike-eiwitten door antistoffen te gaan maken.https://www.rivm.nl/covid-19-vaccinatie/vragen-achtergronden. Gearchiveerd op 25 maart 2023. Door vaccins tegen ziektes te geven, ontwikkelt een persoon antistoffen tegen verschillende ziektes, zonder dat de persoon de ziekte doormaakt. Dit biedt bescherming tegen ziektes die soms ernstige gevolgen kunnen hebben.
Pasgeboren kinderen hebben voor sommige ziekten bij de geboorte al een resistentie. Tijdens de zwangerschap krijgt een foetus antistoffen van de moeder mee, die tot ongeveer twee maanden na de geboorte aanwezig blijven bij de baby. Ook het geven van borstvoeding draagt daartoe bij. Daarna moet de baby zelf afweerstoffen gaan aanmaken. Dat doet het menselijk lichaam bij een besmetting door een ziekte. Vaccinatie zorgt ervoor dat antistoffen worden gemaakt zonder dat de persoon de ziekte doormaakt.
Een vaccinatie heeft tijd nodig om antistoffen aan te maken en is daardoor niet effectief indien een persoon al ziek is. In dat geval kan bij een infectieziekte soms wel passieve immunisatie worden toegediend, waarbij antistoffen worden geïnjecteerd.
Toediening thumb|Vaccinatie tegen polio in India Een vaccin wordt met een injectiespuit meestal intramusculair, midden in een spier, toegediend. Voor sommige vaccins is een subcutane injectie, juist onder de huid, noodzakelijk. Bij kinderen tot 12 maanden wordt de injectie meestal in het dijbeen aangebracht, bij kinderen vanaf 2 jaar in de arm.https://rijksvaccinatieprogramma.nl/vaccinatietechniek. Gearchiveerd op 31 mei 2023. De plek van toediening wordt geadministreerd en is vastgelegd per type vaccin.
Specifieke risicogroepen Inentingen kunnen gegeven worden, wanneer iemand een hoger risico loopt om een bepaalde ernstige infectie op te lopen. Bijvoorbeeld is een hepatitis B vaccinatie zinvol bij mensen die in de gezondheidszorg werken, bij de brandweer, bij de politie, of mensen die vaak onveilige seks hebben. Zij lopen een hoger risico om besmet te raken, en vaccinatie kan deze mensen immuun maken.
Inentingen kunnen ook gegeven worden aan bevolkingsgroepen die een hoger risico hebben om ernstig ziek te worden bij het oplopen van een bepaalde ziekte. De griepprik wordt zo bijvoorbeeld gegeven aan ouderen en aan mensen met suikerziekte of met longproblemen, omdat zij bij het oplopen van griep meer risico lopen op ernstige gevolgen.
Voor buitenlandse reizen worden inentingen voor bepaalde ziekten aangeraden of zelfs verplicht gesteld wanneer bijvoorbeeld wordt gereisd naar landen waar gele koorts voorkomt. De meest voorkomende reizigersvaccinaties zijn tegen: difterie-tetanus-polio (DTP) hepatitis A gele koorts buiktyfus Het choleravaccin wordt in Nederland niet meer toegediend, aangezien het weinig doeltreffend is gebleken.
Vaccinatieprogramma's thumb|Het vóórkomen van pokken, polio en mazelen voordat en nadat er een vaccin beschikbaar werd
In vele landen bestaan vaccinatieprogramma's, waarbij alle kinderen volgens een bepaald vaccinatieschema inentingen kunnen ontvangen, eventueel nader uitgewerkt in een individueel vaccinatieplan. Hierbij kan simultane vaccinatie plaatsvinden waarbij bepaalde vaccins gecombineerd worden. Het zorgt voor minder belasting bij het kind.https://rijksvaccinatieprogramma.nl/combinatievaccins-simultaan-vaccineren-en-intervallen. Gearchiveerd op 7 augustus 2023. Deze inentingen moeten de kinderen én de gehele bevolking beschermen tegen infectieziektes, ter voorkoming van een epidemie. Het deelnemen aan zo'n programma is in Nederland niet verplicht, maar in sommige landen wel. In 2017 werd inenting tegen mazelen en elf andere ziekten bij schoolgaande kinderen verplicht in Italië. In Duitsland werden in datzelfde jaar kinderdagverblijven verplicht om het te melden als de ouders niet kunnen aantonen dat hun kinderen gevaccineerd zijn. De ouders kunnen dan een boete krijgen.
Bijwerkingen Uit een meta-analyse van 12.000 studies blijkt dat er wel vaccins zijn die bijwerkingen hebben, maar dat deze veelal uitermate zeldzaam zijn.The committee does want to emphasize many of the adverse events examined are exceedingly rare in the population overall, and in most instances any particular adverse event, be it arthritis, meningitis, or any of the other vaccine–adverse events that the committee considered, are not preceded by immunization. ; ; ; (eds.) (2012): Adverse Effects of Vaccines. Evidence and Causality, National Academies Press, p. 633 (2011): 'Vaccines Generally Safe And Side Effects Are Rare, Institute Of Medicine Says', The Huffington Post Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) komen ernstige bijwerkingen zeer zelden voor en zijn eventuele bijwerkingen meestal mild, zoals verschijnselen rond de prikplek, koorts en hangerigheid.RIVM, Rijksvaccinatieprogramma: Bijwerkingen Volgens het RIVM weegt dit ruimschoots op tegen de risico's die ongevaccineerde mensen lopen. Gebruik van het conserveermiddel thiomersal in vaccins was in de 20e eeuw omstreden omdat er onvoldoende informatie beschikbaar was over de veiligheid.Archief van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen Wegens misleidende beweringen, dat het de oorzaak was van het stijgend aantal gevallen van autisme, werd in 1999 aan de producenten van vaccins gevraagd om het niet langer in de vaccins voor kinderen te gebruiken.Thimerosal and Vaccines, Rapport Food & Drug Administration
Vaccinatieweigering
Principiële bezwaren tegen vaccinatie bestaan bij voornamelijk drie groepen in de bevolking: antroposofen, bevindelijk gereformeerden en kritische prikkers.Bezwaren tegen vaccinaties. Perspectief van de weigeraar (pdf), RIVM, 5 oktober 2011. Geraadpleegd 25 juni 2018. Gearchiveerd op 26 juni 2018. Volgens het RIVM bevindt de grootste groep gewetensbezwaarden in Nederland zich in antroposofische kringen.Vooral antroposofen weigeren vaccinatie. Brabants Dagblad, 3 augustus 2013, bekeken op 20 maart 2015 Zij zijn van mening dat gezonde voeding voldoende bescherming geeft tegen kinderziektes zoals de mazelen en dat de kinderziekten positieve effecten hebben op de lichamelijke en mentale ontwikkeling van een kind., Vooral antroposofen enten kinderen niet in, Trouw, 3 augustus 2013. Ook onder bevindelijk gereformeerden bevinden zich vaccinatieweigeraars. Door hen wordt vaccineren beschouwd als verzet tegen Gods voorzienigheid: God bepaalt of de mens ziek wordt en of die daarvan herstelt, en Hij heeft daar Zijn bedoeling mee. De anti-vaxxers zijn tegen inenten op basis van hun ideeën over zelfbeschikking en willen niet worden beknot in hun vrijheid. (2018): Interview Sociaal-psycholoog Bastiaan Rutjens - ‘Een bakfietsmoeder die haar kind niet wil laten inenten, heeft geen boodschap aan extra kennis’, de Volkskrant. Gearchiveerd op 6 oktober 2018. Een organisatie die in Nederland het nut van vaccinaties in twijfel trekt is Nederlandse Vereniging Kritisch Prikken.
Niet-gevaccineerden worden deels beschermd door groepsimmuniteit. Doordat anderen wel gevaccineerd zijn, heeft een uitbraak minder kans zich te verspreiden. Een enkele keer komen er toch uitbraken voor, met name in gebieden waar de concentratie niet-gevaccineerden hoog is. Voorbeelden hiervan binnen Nederland zijn de polio-epidemie van 1978 op de Veluwe, de uitbraak van bof tussen 2009 en 2012 en de uitbraak van mazelen in 2013-2014.Mazelenuitbraak gestegen naar 107 gevallen. Nu.nl, 22 juni 2013, bekeken op 20 maart 2015Ziekten in het Rijksvaccinatieprogramma, voor en na introductie van vaccinatie. Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.17, 23 juni 2014, bekeken op 20 maart 2015 Voor de mazelen, de besmettelijkste kinderziekte, moet volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) 95% van alle kinderen ingeënt zijn, wil de groep als geheel bescherming genieten. Ook voor andere besmettelijke ziektes geldt een ondergrens voor groepsimmuniteit. (2018): 'Je weet niet of de rest gevaccineerd is', NRC. Gearchiveerd op 4 augustus 2022.
Geschiedenis thumb|Le vaccin du croup (Het kroepvaccin) door André Brouillet toont de vaccinatie van een kind tegen kroep in 1895 thumb|Inenting tegen tyfus, Texas, 1944 thumb|Een flesje met het pokken-vaccin en de bijbehorende gevorkte naald thumb|rechtop=0.6|Littekens van een pokkeninenting
De ontdekker van het principe van vaccineren (van het Latijnse woord vacca dat koe betekent) was de Britse arts Edward Jenner die in 1796 opmerkte dat melkmeisjes die besmet waren geweest met koepokken (vaccinia) (aan de handen, door het melken) geen pokken kregen. Door experimenteren ontdekte hij dat ook een opzettelijke besmetting met koepokken mensen bescherming gaf tegen de mensenpokken. Hij was echter niet de eerste die dat had opgemerkt.