Orania is een Zuid-Afrikaans Afrikaner-dorp in de Karoo in de provincie Noord-Kaap langs de Oranjerivier. Orania ligt halverwege tussen Kaapstad en Pretoria en wordt door de regionale weg R369 in tweeën gedeeld.Burgt 2016, p. 15.Haleniuk 2013, p. 4.
Het doel van het dorp is om de Afrikaner-identiteit te bewaren en de taal en cultuur in leven te houden. Iedereen die zichzelf als een Afrikaner ziet en zichzelf met de Afrikaner-identiteit definieert mag in Orania wonen.
Critici vinden dat de dorpsbestuurders de integratie van Afrikaners in de Zuid-Afrikaanse regenboognatie afwijzen en dat zij het oude Zuid-Afrika van voor 1991 proberen te behouden binnen een enclave. De inwoners vinden echter dat zij in Orania wonen om zo hun taalkundig en cultureel erfgoed tegen assimilatie te beschermen, te ontsnappen aan de vele misdaden in de rest van het land en invulling te geven aan hun streven naar zelfbeschikking.Burgt 2016, p. 35. De relaties tussen het dorp en de Zuid-Afrikaanse regering zijn rustig en ondanks het streven naar (meer) autonomie heeft de regering Orania als legitiem erkend.
Orania telde tijdens de census van 2011 ongeveer 900 inwoners maar groeide sindsdien gestaag naar 2.874 inwoners in 2023.EFF meets with Orania leaders, News24, 7 juni 2016, geraadpleegd op 11 juli 2016. In 2015 waren er meer dan 120 bedrijven in Orania gevestigd, waaronder een van de grootste pecannootplantages van Zuid-Afrika en de grootste coöperatieve gemeenschapsbank van het land. Het dorp heeft een gemeenschapsradiostation en zijn eigen geldeenheid, de ora.Burgt 2016, p. 54.
Doel Volgens de stichters heeft het creëren van Orania als doel het beschermen van het Afrikaner cultureel erfgoed en het omzetten van het idee van "Afrikaner selfwerksaamheid" in de praktijk.Burgt 2016, p. 58. Al het werk wordt uitsluitend door Afrikaners gedaan en enkel als er vaardigheden nodig zijn die de inwoners niet hebben mogen niet-Afrikaners van buiten Orania er werken. "Wij willen niet bestuurd worden door mensen die geen Afrikaners zijn", zei de vorige burgemeester. "Onze cultuur wordt onderdrukt en onze kinderen worden gehersenspoeld om Engels te spreken".
Het doel van Orania is om een meerderheid van Afrikaners in de Noordwest-Kaap te scheppen door het aanmoedigen van de bouw van vergelijkbare dorpen, met uiteindelijke doel een Afrikaner meerderheid in het gebied en een onafhankelijke Afrikaner-staat tussen Orania en de westkust, ook wel de Volkstaat genoemd.
Carel Boshoff, de stichter van Orania, had oorspronkelijk een bevolking van 60.000 inwoners na vijftien jaar in gedachten. Terwijl hij erkende dat de meeste Afrikaners zouden kunnen besluiten om niet naar de volkstaat te verhuizen, dacht hij dat het desondanks van essentieel belang voor Afrikaners was om deze mogelijkheid te hebben, aangezien dit Afrikaners veiliger zou laten voelen en spanningen in de rest van Zuid-Afrika zou verlichten. In dit verband beschouwde hij dit idee soortgelijk met Israël, dat dient als toevluchtsoord voor Joden uit alle delen van de wereld.Schonteich en Boshoff 2003, p. 44.
Nieuwe inwoners zeggen vaak dat hun beslissing om naar Orania te verhuizen was ingegeven door de wens om te ontsnappen aan de gewelddadige criminaliteit die in de rest van Zuid-Afrika voorkomt. Veel van deze nieuwe inwoners zijn slachtoffers geweest van misdrijven. Inwoners van Orania stellen dat het dorp een veilige omgeving is en dat het bijvoorbeeld niet nodig is om sloten van huisdeuren op slot te draaien.
Ideologische oorsprong
Het idee dat blanke Zuid-Afrikanen zich moesten concentreren in een kleinschalige regio van Zuid-Afrika werd in 1966 geïntroduceerd door het Zuid-Afrikaans Bureau voor Rassenaangelegenheden (SABRA).Burgt 2016, p. 34. In de jaren 70 van de twintigste eeuw bepleitte SABRA het idee om Zuid-Afrika om te scheppen in een gemenebest, waarbij bevolkingsgroepen zich parallel konden ontwikkelen. Zo zouden de verschillende bevolkingsgroepen elk een grote mate van autonomie hebben en zichzelf kunnen besturen zonder dat dat ten koste zou gaan van andere bevolkingsgroepen. Dat verschillende zwarte bevolkingsgroepen een federatief staatsbestel verwierpen, betekende volgens SABRA niet het einde van het recht van Afrikaners op zelfbestuur.Burgt 2016, p. 34.
SABRA ontwikkelde vervolgens een model waarbij Afrikaners volledige zelfbeschikking moesten verkrijgen, onafhankelijk van Zuid-Afrika. SABRA-voorzitter Carel Boshoff beschouwde destijdse plannen van de blanke minderheidsregering om de macht te behouden door middel van kleine hervormingen als gedoemd te mislukken. Omdat hij geloofde dat een zwarte meerderheidsregering onvermijdelijk was, steunde hij in plaats daarvan de oprichting van een nieuwe, kleinere staat voor de Afrikaner natie.
thumb|Volkstaatmodel nagestreefd door Afstig en het Vrijheidsfront Plus.Schonteich & Boshoff 2003, p. 42. In 1988 stichtte Boshoff de Afrikaner Vryheidstigting, ook wel Afstig. De grondbeginselen van Afstig waren gebaseerd op deze gedachten dat een zwarte meerderheidsregering onvermijdelijk was en dat blanke minderheidsregering moreel niet te rechtvaardigen was. Afrikaners zouden dus hun eigen natie of volkstaat in een kleiner deel van Zuid-Afrika moeten vormen.
Om Afrikaners de meerderheid in een bepaald gebied te laten vormen, introduceerde SABRA het principe van eigen arbeid, eisend dat al het werk in de volkstaat gedaan wordt door haar eigen burgers, waaronder het ploegen van velden, het ophalen van vuilnis en tuinieren: werk dat in de rest van Zuid-Afrika gewoonlijk niet door Afrikaners gedaan wordt.Schonteich & Boshoff 2003, p. 45. Volgens SABRA kunnen Afrikaners slechts een meerderheid in een gebied worden als ze hun eigen arbeid zouden gaan uitvoeren (en dus stoppen met het uitbuiten van Zwarte Zuid-Afrikanen als goedkope arbeidskrachten).Burgt 2016, p. 61. Met deze meerderheid zouden Afrikaners op democratische wijze zeggenschap kunnen hebben over eigen instellingen en daarmee de facto in een bepaalde mate zelfbestuur krijgen.
Orania als volkstaatgroeipunt Het was de bedoeling dat Orania het beginpunt zou worden van de volkstaat, die kon ontstaan wanneer een grote groep Afrikaners naar Orania zou verhuizen en nieuwe 'groeipunten' (dorpen) gesticht zouden worden. Deze volkstaat zou uiteindelijk dorpen als Prieska, Britstown, Carnarvon, Williston, en Calvinia moeten omvatten en daarmee tot aan de westkust uitstrekken.
Het plan van Boshoff sloot de gebieden van de oorspronkelijke Boerenrepublieken in de Transvaal en de Oranje-Vrijstaat uit. Deze gebieden omvatten het economische hartland van Zuid-Afrika met veel natuurlijke hulpbronnen. In plaats daarvan focuste Boshoff op een economisch onderontwikkeld gebied in de Noordwest-Kaap dat een halfwoestijn is. Deze woestijnstaat, Orandeë genaamd, zou wegens zijn onherbergzaamheid niet gevreesd of begeerd worden door de Zuid-Afrikaanse regering. Zelfs voorstanders van het idee gaven toe dat dit model significante economische offers van Afrikaners, die naar de volkstaat zouden verhuizen, zou eisen.
Orania als vrijstad Vanaf 2014 focust Orania minder op de ontwikkeling van een volkstaat. In de twintig jaar na de vestiging van Orania waren er geen andere Afrikanernederzettingen gebouwd in de buurt van Orania of in het beoogde volkstaatgebied (het Afrikaner-dorp Kleinfontein ligt in Gauteng). Verder hebben veel verstedelijkte Afrikaners geen zin om in een landelijke omgeving met minder diensten te gaan wonen. Daarnaast verliezen Afrikaners in de rest van Zuid-Afrika door voortgaande transformasie en demografische veranderingen steeds meer zeggenschap over culturele, maatschappelijke en burgerlijke instellingen: zo zijn vijf van de zes Afrikaanstalige universiteiten na 2004 volledig verengelst.Burgt 2016, p. 96. Dit noopte Orania om minder te focussen op de ontwikkeling van een volkstaat, maar meer te focussen op de ontwikkeling van Orania zelf.
Om belangrijke functies te kunnen herbergen en verstedelijkte Afrikaners te kunnen aantrekken, zou Orania verder moeten groeien om de drempelwaarde van bepaalde voorzieningen te krijgen. Een concept van een landelijke volkstaat werkte daarbij niet. Het is de bedoeling om Afrikaners in zo'n mate in en rond Orania te concentreren dat Orania daarmee bepaalde centrumfuncties voor Afrikaners uit heel Zuid-Afrika kan ontwikkelen en herbergen. Deze nieuwe visie werd in 2016 officieel bekendgemaakt tijdens de Orania Stadskonferensie in Pretoria.Orania het ontwikkelingsplan om stad te word, Maroela Media, 30 mei 2016, geraadpleegd op 28 juli 2016. Orania zou een vrijstad moeten worden, die al groeiende zowel de facto als de jure steeds meer zeggenschap krijgt over eigen aangelegenheden.Vrystede as model vir groeiende gemeenskap-selfstandigheid, Maroela Media, 1 juni 2016, geraadpleegd op 28 juli 2016.
Een andere reden waarom Orania minder focust op een volkstaat, is dat de term beschadigd zou zijn door misbruik door extreemrechtse groeperingen. Brexit, die Volkstaat en dié se vreeslike bagasie, Orania Blog, 1 juli 2016, geraadpleegd op 28 juli 2016. Voor de focus op de ontwikkeling van het gebied rond Orania werd in 2014 de Hartlandstigting opgericht.Wie is die Hartlandstigting, Die Voorblad, geraadpleegd op 28 juli 2016.
Geschiedenis
De regio waar Orania ligt wordt al ongeveer 30.000 jaar bewoond. De eerste bewoners waren jager-verzamelaars uit het stenen tijdperk met een nomadische leefwijze. Een aantal graveringen uit de late steentijd duiden op de aanwezigheid van de Khoisan, die de belangrijkste culturele groep bleven tot aan de tweede helft van de achttiende eeuw toen jagers, trekboeren en Griekwa uit de Nederlandse Kaapkolonie arriveerden.Burgt 2016, p. 11. De eerste indicatie van de aanwezigheid van blanke mensen in de omgeving van Orania dateert van 1762 en in het begin van de negentiende eeuw trokken veel boeren seizoensmatig door het gebied op zoek naar betere weidevelden aan de weerszijden van de Oranjerivier. Een Rawstone-kaart uit 1842 toont de boerderij Vluytjeskraal, waarop Orania later gebouwd zou worden. De eerste blanke inwoner van wat vandaag de dag bekendstaat als Orania was Sthephanus Ockert Vermeulen, die Vluytjeskraal in 1882 kocht.
Orania is oorspronkelijk gesticht in 1963 door het Ministerie van Waterwezen om te voorzien in woonruimte voor arbeiders die bouwden aan de Vanderkloofdam.Haleniuk 2013, p. 3. In eerste instantie stond het dorp bekend als Vluytjeskraal, maar het kreeg zijn huidige naam, een variatie op het woord oranje, refererend aan de nabijgelegen rivier, nadat een competitie was uitgeschreven.Pienaar 2007, p. 57-58. In 1965 woonden er 56 families. Kleurlingen die bouwden aan de Vanderkloofdam woonden in een aparte woonbuurt genaamd Grootgewaagd.Pienaar 2007, p. 58. De eerste fase van het Oranjerivierprojek, waarvan de Vanderkloofdam deel uitmaakte, was afgerond in 1976. Nadat de dam afgerond was, verlieten de meeste arbeiders het dorp, dat daarop in verval raakte. Het ministerie verliet Orania volledig in 1981, hoewel een groep kleurlingen in Grootgewaagd bleef wonen.