Christina (Maria Alexandra) (Tre Kronor, Stockholm, 18 december 1626 – Rome, 19 april 1689) was koningin van Zweden, of "koningin van de Zweden, Goten en Vandalen" en tevens grootvorstin van Finland, hertogin van Estland en vrouwe van Ingrië (Ingermanland) en Karelië.Zie ook het artikel over de Bezittingen van Zweden Ze was enige wettige erfgenaam van koning Gustaaf II Adolf, die nog voor haar zesde verjaardag op het slagveld omkwam. Haar lutherse vader was een van de hoofdrolspelers gedurende de Dertigjarige Oorlog en de bekering van Christina tot het katholicisme in 1654 was opzienbarend, evenals haar vrijwillige aftreden eerder dat jaar. Christina was de laatste Zweedse monarch uit het Huis Wasa.
Christina was wispelturig en intelligent. Ze was een talenwonder en interesseerde zich voor boeken en manuscripten, religie, alchemie en wetenschap. Ze wilde van Stockholm het Athene van het Noorden maken. Beïnvloed door de Contrareformatie voelde ze zich steeds meer aangetrokken tot de barokke, mediterrane cultuur en nam afstand van haar protestantse vaderland. Als koningin zonder land, en liefhebster van toneel, theater en beeldhouwkunst beschermde ze heel wat kunstenaars en projecten. Haar onconventionele levensstijl en mannelijke optreden zou de achtergrond vormen voor talrijke romans, toneelstukken, opera en film. Christina is in beperkte mate een symbool voor intersekse, transseksualiteit, homoseksualiteit en crossdressing.
Biografie miniatuur|Het Tre Kronor kasteel in Stockholm, waar Christina werd geboren(1661), Govert Dircksz Camphuysen, Uppsala slott
Christina had de naam geboren te zijn onder een merkwaardig astrologisch gesternte.Quilliet, B. (1987) Christina van Zweden : een uitzonderlijke vorst, p. 24. Omdat haar moeder, Maria Eleonora van Brandenburg, eerder twee miskramen had gehad en een eveneens Christina genoemde zus na 11 maanden was overleden groeide ze op als enig kind. Volgens getuigenissen uit die tijd was ze bij de geboorte groot en behaard, zodat men even veronderstelde dat er een zoon geboren was; haar moeder was teleurgesteld toen ze zag dat het geen jongen was, maar haar vader voorpelde een gunstige toekomst voor haar "omdat ze hen allen gefopt had".http://www.jstor.org/pss/3566533Vreede, Andrea (2007): De magie van Rome. Wandelingen door de eeuwen heen. Conserve Christina had een vergroeide schouder na een val als kind, volgens haar opzettelijk veroorzaakt door haar voedster. Na de dood van haar vader bij de Slag bij Lützen, werd Christina op 15 maart 1633 koningin. Vader Gustav had met het oog op zijn mogelijk voortijdig overlijden voorzorgsmaatregelen getroffen, onder meer omdat het Poolse koningshuis, dat verwant was aan de Zweedse Wasa-tak, aasde op de Zweedse troon. Een van de maatregelen was, dat bij gebrek aan mannelijke nakomelingen een dochter troonopvolgster zou zijn. Omdat Christina net zes jaar oud was, werd het regeren waargenomen door een vijfkoppige rijksraad met Jakob De la Gardie en Per Brahe de Jonge, twee Oxenstierna's en vanaf 1636 de Rijkskanselier Axel Oxenstierna, die toen terugkwam uit de Dertigjarige Oorlog. Haar oppervlakkige, plezierzoekende en met een morbide en hysterisch temperament begiftigde moederhttp://www.windweaver.com/christina/people.htm#Maria werd in zijn opdracht vier jaar opgesloten in Gripsholms slott, maar wist in 1640 te ontsnappen naar Denemarken. Christina werd twee jaar opgevoed door haar tante Katharina, de halfzuster van haar vader en echtgenote van haar voogd Johan Casimir van Palts-Kleeburg. Haar opvoeding werd een nationale zaak en Christina was verplicht tien uur per dag te studeren. Oxenstierna haalde Antoine de Beaulieu, een Franse balletdanser, naar het hof om haar te leren elegant te bewegen.Haar nicht, Eleonora Catherine of Zweibrücken, raakte zwanger van een van de muzikanten en veroorzaakte een schandaal bij haar echtgenoot. Ze had een talenknobbel en sprak op haar achttiende Latijn, Frans (een Luiks dialect), Duits, Nederlands en Deens, studeerde Grieks, Arabisch en Hebreeuws en de Kerkvaders. Zij zou zich ook nog het Engels, Spaans en Italiaans eigen maken.
De jonge koningin De Nederlandse connectie miniatuur|links|260px|Christina, koningin van Zweden(Voor 1656), David Beck, Nationalmuseum
In 1636-1637 onderhandelde Peter Minuit met Samuel Blommaert en de rijksraad over het stichten van Nieuw-Zweden, de eerste Zweedse kolonie in de Nieuwe Wereld. In 1638 grondvestte Minuit Fort Christina bij Wilmington (Delaware). In december 1643 overrompelden Zweedse troepen onder Lennart Torstenson Holstein en een maand later heel Jutland. In 1644 ging Willem Boreel naar Zweden om haar te feliciteren met haar achttiende verjaardag, die gepaard ging met een mondigverklaring en met de levering van een complete marine door Louis de Geer: 32 schepen met zeelieden, wapentuig en officieren, zodat ook Fehmarn door de Zweden kon worden bezet.
Culturele figuur Christina zette zich in met overgave en verzaakte geen enkele vergadering van de Senaat. In 1645 werd Hugo de Groot uitgenodigd om naar Stockholm te komen en haar bibliothecaris te worden.Hij was vanaf 1634 Zweeds gezant in Parijs. Hij stierf in Rostock, nadat hij schipbreuk geleden had op de Oostzee. Christine kocht van de weduwe zijn bibliotheek op. In eerste instantie nodigde zij ook een aantal Duitse filologen uit. Ze correspondeerde met Pierre Gassendi; Blaise Pascal bood haar een exemplaar van zijn rekenmachine aan. Nicolaas Heinsius en Isaac Vossius, liet zij complete bibliotheken kopen.Vossius verkocht haar in 1650 de bibliotheek van zijn vader en werd benoemd tot haar bibliothecaris. Hij verkreeg in 1654 een aantal belangrijke manuscripten, omdat hij onvoldoende was betaald. Ze liet op een veiling in Parijs boeken van de in 1651 in ongenade gevallen kardinaal Mazarin kopen.Toen duidelijk werd dat die boeken op slinkse wijze in haar bezit waren gekomen, gaf ze die terug. Constantijn Huygens schonk haar een exemplaar van zijn Pathodia sacra et profana. Marcus Zuerius Boxhorn schreef een grammatica voor haar. Vondel werd beloond voor zijn twaalf lofdichten.https://www.dbnl.org/tekst/vond001dewe08_01/vond001dewe08_01_0029.php
Christina liet Antonio Brunati een theater in het paleis inrichten. In 1649 trad ze zelf op als Diana.A history of Scandinavian theatre By Frederick J. Marker, Lise-Lone Marker In hetzelfde jaar werden 760 schilderijen, 170 marmeren en 100 bronzen beelden, 33.000 munten en medailles, 660 stuks kristal, 300 wetenschappelijke instrumenten, kostbare boeken, waaronder de Laudibus Sanctae Crucis, de Codex Argenteus en de Codex Gigashttps://web.archive.org/web/20120306130317/http://www.kb.se/codex-gigas/eng naar Stockholm vervoerd. Deze roofkunst uit de Praagse burcht was afkomstig van keizer Rudolf II, buitgemaakt eind juli 1648 voor de uiteindelijke Vrede van Westfalen tot stand kwam.Trevor Roper, H.R. (1970) Plunder of the arts in the XVIIth century, p. ? Zweden kreeg bij de Vrede van Osnabrück Bremen-Verden en Zweeds-Pommeren toegewezen. Christine verkreeg een zetel in de Rijksdag.
miniatuur|Portret van koningin ChristinaSébastien Bourdon, NationalmuseumGekleed in sombere kleding, vlak voor haar troonsafstand en bekering (1653)
Zij voerde diepzinnige gesprekken over de liefde met filosoof René Descartes, die ook de tekst bij een ballet voor haar schreef.Albach, B. (1977) Langs Kermissen en Hoven, p. 64, 67-68. Vanwege het koude klimaat liep hij binnen enkele maanden een longontsteking op. Christina wilde om vijf uur 's ochtends in de winter les hebben en voelde zich schuldig toen hij overleed.
Om onder de huwelijksaanzoeken uit te komen, waaraan zij onder geen enkele voorwaarde wilde voldoen, benoemde zij in 1649 Karel Gustaaf, haar vroegere speelkameraad, die tevens als topkandidaat voor een huwelijk was aangewezen, als haar opvolger. Eerst op 20 oktober 1650 werd zij officieel gekroond in de Storkyrkan. Dat was in 1644 niet doorgegaan vanwege de oorlog.Memoirs of Christina, Queen of Sweden: In 2 volumes Door Henry Woodhead, p. 62 Reeds op 7 augustus 1651 verkondigde zij haar plannen om af te treden. Zij zag af van haar plan nadat de regering haar had beloofd nooit meer te vragen te trouwen.Memoirs of Christina, Queen of Sweden: In 2 volumes Door Henry Woodhead, p. 78.
Hoewel het Lutheranisme in Zweden staatsgodsdienst was en katholieken werden vervolgd, overwoog Christina katholiek te worden. In het geheim sprak ze daarover met de jezuïet Antonio de Macedo, die als lid van een Portugese onderhandelingsdelegatie in 1650/51 Zweden bezocht.Converts, Conversion, and the Confessionalization Thesis, Once Again De Macedo reisde naar Rome waar hij de algemeen overste van de jezuïeten Goswin Nickel op de hoogte stelde. Die stuurde, eveneens in het geheim, twee jezuïeten naar Stockholm om haar bij haar bekering te begeleiden.The ecclesiastical and political history of the popes of Rome ..., Volume 3 By Leopold von Ranke
Claude Saumaise, die op haar uitdrukkelijk wens naar Stockholm was gekomen, keerde naar Leiden terug omdat Heinsius hem weigerde toegang te verlenen tot sommige boeken. In 1652 kreeg zij bezoek van de diplomaten Antonio Pimentel de Prado en Coenraad van Beuningen en sprak zeker met hen over religieuze zaken. Ze vergeleken Mozes en Mohammed, destijds ongewoon. De Franse arts Pierre Bourdelot raadde Christina, die gedurende haar hele leven werd geteisterd door allerlei kwalen, en al voor haar twintigste over slechte ogen, een kromme rug en een stijve nek klaagde, aan om te stoppen met studeren en werken en meer van het leven te genieten.Lanoye, D. (2001) Christina van Zweden : Koningin op het schaakbord Europa 1626 - 1689, p. 24. Christina viel meerdere keren per dag in zwijm en beschouwde zichzelf als verloren. Ze was nauwelijks 25 jaar oud, al twintig jaar koningin en had nauwelijks geleefd. De adviezen van Bourdelot werden in praktijk gebracht en de boeken verhuisden uiteindelijk naar de Universiteit van Uppsala en de Zweedse Koninklijke Bibliotheek. Bourdelot las haar voor uit de wellustige sonnetten van Pietro Aretino. In mei 1653 traden Ariana Nozeman, Susanna van Lee en Elizabeth Baer Kalbergen op in Stockholm, deel uitmakend van de "Aartshertogelijke Comedianten" van Jan Baptist van Fornenbergh.
Op Driekoningen 1653 hield de koningin een feest dat alles wat op dat gebied eerder was vertoond in pracht moest overtreffen. De vorstin speelde de rol van de herderin Amaranthe en stelde aan het einde van de avond de Amaranthenorde in, een hoforde.Zie
miniatuur|links|260px|Het slot van Uppsala
Troonsafstand De financiën van het Zweedse rijk waren in een deplorabele staat en Christina, die zware kritiek kreeg op haar exorbitante uitgaven en optreden, wenste opnieuw af te treden.In 1653 ging 20% van het staatsinkomen op aan het onderhoud van de koninklijke familie. Haar moeder en Magnus Gabriel De la Gardie verwierpen haar sympathie voor Bourdelot en bedreigden haar.Memoirs of Christina, Queen of Sweden: In 2 volumes Door Henry Woodhead, p. 48-49. Op 16 juni 1654 deed ze in Uppsala Slott vrijwillig troonsafstand ten gunste van haar neef, teneinde zich volledig aan een nieuw leven te kunnen wijden. Christina liet in Göteborg een Hollands schip beladen met dierbare boeken, wetenschappelijke instrumenten, meubels, standbeelden, schilderijen en waardevolle gobelins. Zij vertrok zelf over land als graaf Dohna naar het kuuroord Spa. In Deventer ging zij langs bij Johann Friedrich Gronovius en in Utrecht bij Anna Maria van Schurman.Lanoye, D. (2001) Christina van Zweden : Koningin op het schaakbord Europa 1626 - 1689, p. 34-36. Abraham van den Kerckhoven bespeelde het imposante orgel toen zij in Antwerpen de Sint-Pauluskerk bezocht.
Antwerpen, Brussel en haar bekering tot het katholicisme miniatuur|Portret van Ebba (Belle) Sparre(ca. 1653), Sébastien Bourdon, National Gallery of ArtHaar harts- en correspondentievriendin, die in 1652 trouwde