Rhabdophis is een geslacht van slangen uit de familie toornslangachtigen en de onderfamilie waterslangen (Natricinae).
Naam en indeling De wetenschappelijke naam van de groep werd voor het eerst voorgesteld door Leopold Fitzinger in 1843. Er zijn 34 soorten, inclusief de pas in 2020 beschreven soort Rhabdophis chiwen.
De slangen werden eerder aan andere geslachten toegekend, zoals Elaphe, Balanophis, Tropidonotus, Macropisthodon en Natrix. In de Engelse taal worden de soorten aangeduid met 'keelback snakes' (kielrugslangen) vanwege de sterk gekielde schubben aan de bovenzijde van het lichaam.
Uiterlijke kenmerken De soort Rhabdophis angeli bereikt een totale lichaamslengte tot 43 centimeter terwijl exemplaren van de soort Rhabdophis subminiatus een totale lichaamslengte tot 1,3 meter kunnen bereiken. Het lichaam heeft een cilindrische vorm, de kop is duidelijk te onderscheiden van het lichaam door de aanwezigheid van een duidelijke insnoering. De schubben aan de bovenzijde van het lichaam hebben opstaande richeltjes in de lengte (kieltjes). De ogen hebben een ronde pupil. Het aantal rijen schubben in de lengte aan de bovenzijde van het lichaam verschilt enigszins per soort; Rhabdophis tigrinus bijvoorbeeld heeft altijd 19 rijen, Rhabdophis chrysargoides 19 of 21 rijen en de soort Rhabdophis nuchalis heeft altijd 15 of 17 rijen.
Levenswijze Op het menu staan kleine gewervelde dieren zoals vissen, kikkers en hagedissen. Van de soort Rhabdophis tigrinus is bekend dat ook kevers en kleine slangen worden gegeten. De vrouwtjes zetten eieren af, het aantal verschilt per soort. Rhabdophis himalayanus produceert legsels van 5 tot 7 eieren en de soort Rhabdophis nuchalis zet per keer 8 tot 19 eieren af. De soorten uit dit geslacht zijn giftig, in tegenstelling tot de meeste waterslangen. Een beet zal in de meeste gevallen resulteren in een pijnlijke zwelling maar er zijn gevallen bekend met een fatale afloop voor mensen.
Verspreiding en habitat Alle soorten komen voor in delen van Azië en leven in de landen Indonesië, Thailand, Vietnam, Cambodja, Laos, Myanmar, Maleisië, Singapore, Bhutan, Bangladesh, Nepal, India, China, Rusland, Noord-Korea, Zuid-Korea, Taiwan, Japan, Sri Lanka, Pakistan, Filipijnen en Brunei.
De habitat bestaat uit vochtige tropische en subtropische bossen, zowel in laaglanden als in bergstreken, scrublands, graslanden en draslanden. Ook in door de mens aangepaste streken zoals weilanden, akkers en plantages kunnen de dieren worden aangetroffen.
Beschermingsstatus Door de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN is aan 21 soorten een beschermingsstatus toegewezen. Zestien soorten worden beschouwd als 'veilig' (Least Concern of LC), vier soorten als 'onzeker' (Data Deficient of DD) en de soort Rhabdophis ceylonensis ten slotte staat te boek als 'gevoelig' (Near Threatened of NT).
Soorten Het geslacht omvat de volgende soorten, met de auteur en het verspreidingsgebied. Naam Auteur Verspreidingsgebied Rhabdophis adleri Zhao, 1997 China Rhabdophis akraios Doria, Petri, Bellati, Tiso & Pistarino, 2013 Indonesië Rhabdophis angeli Bourret, 1934 Vietnam Rhabdophis auriculatus Günther, 1858 Filipijnen Rhabdophis barbouri Taylor, 1922 FilipijnenRhabdophis bindiDas, Smith, Sidik, Sarker, Boruah, Patel, Murthy & Deepak, 2021 India Rhabdophis callichroma Bourret, 1934 Vietnam, China Rhabdophis callistus Günther, 1873 Indonesië Rhabdophis ceylonensis Günther, 1858 Sri Lanka Rhabdophis chiwen Chen, Ding, Chen & Piao, 2020 China Rhabdophis chrysargoides Günther, 1858 Indonesië Rhabdophis chrysargos Schlegel 1837 Brunei, Indonesië, Filipijnen, Laos, Myanmar, Thailand, Cambodja, Vietnam, Maleisië, ChinaRhabdophis confususDavid & Vogel, 2021 China (Hainan) Rhabdophis conspicillatus Günther, 1872 Indonesië, Maleisië Rhabdophis flaviceps Duméril, Bibron & Duméril, 1854 Indonesië, Maleisië, ThailandRhabdophis formosanus(Maki, 1931) TaiwanRhabdophis helleri(Schmidt, 1925) Bangladesh, Bhutan, China, India, Laos, Myanmar, Nepal, Vietnam Rhabdophis himalayanus Günther, 1864 India, Bhutan, Bangladesh, Nepal, Myanmar, ChinaRhabdophis hmongorumKane, Tapley, La & Nguyen, 2023 VietnamRhabdophis kaiyuanensisLiu, Lyu, Xie, Zeng & Guo, 2023 ChinaRhabdophis lateralis(Berthold, 1859) China, Noord-Korea, Rusland, Zuid-Korea Rhabdophis leonardi Wall, 1923 Myanmar, Laos, China Rhabdophis lineatus Peters, 1861 Filipijnen Rhabdophis murudensis Smith, 1925 Maleisië Rhabdophis nigrocinctus Blyth, 1856 Myanmar, Thailand, Laos, Cambodja, Vietnam, China Rhabdophis nuchalis Boulenger, 1891 India, Myanmar, Vietnam, China Rhabdophis pentasupralabialis Jiang & Zhao, 1983 China Rhabdophis plumbicolor Cantor, 1839 India, Sri Lanka, Pakistan, Myanmar Rhabdophis rhodomelas Boie, 1827 Indonesië, Maleisië, Singapore, Thailand, mogelijk in BorneoRhabdophis shuichengensisXu, Xiong, Zhang, Xiang, Chen & Zhang, 2025 ChinaRhabdophis siamensis(Mell, 1931) Cambodja, Laos, Maleisië, Myanmar, Thailand, Vietnam Rhabdophis subminiatus Schlegel, 1837 Indonesië (Java, Nias, Sumatra) Rhabdophis swinhonis Günther, 1868 Taiwan Rhabdophis tigrinus Boie, 1826 Japan
Bronvermelding
Categorie:Waterslangen