thumb|Wapen van Heerlen Het wapen van de Nederlandse gemeente Heerlen is sinds de eerste toekenning op 1 november 1867 twee keer gewijzigd. De laatste wijziging was in 1982 toen het huidige wapen werd toegekend. Dit gebeurde naar aanleiding van een gemeentelijke fusie van Heerlen met Hoensbroek.

Geschiedenis Heerlen werd in de Romeinse tijd voor het eerst vermeld als Coriovallum. Over de periode na het vertrek van de Romeinen tot het jaar 1065 is vrijwel niets bekend. In de 11e en 12e eeuw behoorde Heerlen tot de gelijknamige heerlijkheid, die in het bezit was van het geslacht Van Are. Ook de dorpen Hoensbroek, Nieuwenhagen, Schaesberg en Voerendaal behoorden tot deze heerlijkheid, die vermoedelijk in de loop van de 13e eeuw haar zelfstandigheid verloor en onderdeel werd van het Land van Valkenburg. Vanaf 1378 vormde het Land van Valkenburg een personele unie met het hertogdam Brabant, als een van de Landen van Overmaas. De hertog van Brabant splitste in 1388 Hoensbroek van Heerlen af. Later volgden de andere dorpen en in het geval van Voerendaal werd dit weer toegevoegd en later weer afgesplitst.

Heerlen was een van de vier hoofdschepenbanken van het Land van Valkenburg, dat een rode leeuw als wapen had. Het oudste schepenzegel dateert van 1364 en vertoont de heilige Pancratius. Deze houdt een schild met daarop een staande leeuw voor zich. Later zou dit het eerste officiële, door de Hoge Raad van Adel erkende, wapen van de stad worden.

Het tweede wapen is aangevraagd door de toenmalige burgemeester Charles van Rooy. Hij vond dat de geschiedenis van de stad beter tot uiting moest komen in het stadswapen. In het wapen komen de vier belangrijkste perioden van Heerlen tot uiting: de Romeinse tijd, de heilige Pancratius uit het eerste wapen, de leeuw van Valkenburg en de mijnbouw uit de 20e eeuw.

Nadat Heerlen fuseerde met Hoensbroek werd er een nieuw wapen aangevraagd. In het derde wapen van de gemeente Heerlen kwamen de parochieheiligen van de twee gemeenten te vervallen. De leeuwen van de wapens werden samengevoegd: de rode leeuw van Valkenburg (tevens het oudste wapen van Heerlen) en de zwarte leeuw van Hoensbroek.

Blazoenen Omdat het wapen tweemaal is aangepast zijn er drie blazoeneringen, dat zijn de volgende:

Blazoen van 1867 120px|rechts|1867 uitvoering De beschrijving van het eerste wapen van Heerlen luidt als volgt:

Het oudste wapen van Heerlen bestaat uit een gouden veld, met daarop in natuurlijke kleur de heilige Pancratius. Deze is in het blauw gekleed met daarop zilveren borduursels. Om zijn hoofd een gouden aureool. De heilige houdt in zijn rechterhand een zwaard en met zijn linkerhand houdt hij een zilveren schild vast. Op het zilveren schild is een zwarte van goud gekroonde, getongde en geklauwde leeuw.

Blazoen van 1964 120px|rechts|1964 uitvoering Het tweede blazoen is uit 1964 en luidt als volgt:

Het tweede wapen van Heerlen is in vier delen gedeeld. Is rood en toont een staande naar rechts (voor de kijker links) gewende adelaar. Deze heeft de vleugels uitgeslagen en is goud van kleur. De adelaar staat op een zilveren legerveldstandaard. Boven zijn linkervleugel staan de letters CORIO. CORIO staat voor de naam Coriovallum, de Latijnse naam van Heerlen. Is goud van kleur met daarop de heilige Pancratius. Hij wordt in natuurlijke kleur afgebeeld, gekleed in een witte Romeinse toga praetextra. De randen zijn van purper, met een gouden bulla aan een gouden keten. Op zijn borst houdt hij een, naar boven gericht, zilveren zwaard. Het zwaard heeft een gouden vest. Het derde deel is zilver van kleur met daarop een rode dubbelstaartige leeuw. Diens kroon, tong en nagels zijn van goud. Op een rood veld staat het mijnwerkersembleem: een kruisgewijs aangebrachte kolenhak en een hamer. Deze zijn beide van goud. Over het geheel is een dun blauw kruis geplaatst en het schild zelf wordt gedekt door een gouden markiezenkroon van drie bladeren met daartussen twee parels.

Blazoen van 1982 De huidige beschrijving luidt als volgt:

Het wapen is verticaal gedeeld in een zilveren deel en een deel dat zilver is met daarop vier rode dwarsbalken. Over de beide delen heen is een gedeelde leeuw geplaatst deze is op het zilveren deel rood en op het gedwarsbalkte deel zwart. De kroon en nagels zijn op het linkerdeel (voor de kijker het rechterdeel) goud.

Gebruik Van de NS-locomotieven van de 1800-serie had locomotief 1843 het wapen van Heerlen op de zijkanten staan.

Zie ook Vlag van Heerlen

Wapen Categorie:Wapen van Limburgse gemeente (Nederland)