Albanezen (Albanees: ) zijn een volk op de Balkan in Zuidoost-Europa. Zij vormen in Albanië en Kosovo de ruime meerderheid van de bevolking. In de omliggende landen Montenegro, Servië, Noord-Macedonië en Griekenland wonen etnisch Albanese minderheden.
Geschiedenis Albanezen hebben een Indo-Europese oorsprong. De meeste hedendaagse historici leggen verband met de Illyriërs, Thraciërs en Daciërs; volkeren die sinds de oudheid op de Balkan leefden. De eerste politieke entiteit van Albanezen ontstond in de 12e eeuw en verwierf hiermee onafhankelijkheid van het Byzantijnse Rijk. In de daaropvolgende eeuwen bestuurden verschillende Albanese adellijke families machtsgebieden. Vanaf de 15e eeuw vielen deze gebieden geleidelijk onder bestuur van het Ottomaanse Rijk dat sindsdien vier eeuwen over Albanië zou regeren, hetgeen dat resulteerde in bekering naar de islam door het merendeel van de Albanezen.
In 1912 riep het huidige Albanië onafhankelijkheid uit van het Ottomaanse Rijk en in 1913 werd deze erkend door de internationale gemeenschap. Tegelijkertijd werd door de Grote mogendheden besloten dat Albanië aanzienlijk veel grondgebied moest afstaan aan diens buurlanden, waardoor veel Albanezen buiten de grenzen van het moderne Albanië kwamen te wonen. In 2008 verklaarde Kosovo, een op dat moment Servische provincie met een etnisch Albanese meerderheid (90%), zich eenzijdig onafhankelijk.
Verspreiding Etnische Albanezen zijn verdeeld over twee stammen, de Gegen en de Tosken. De scheidingslijn tussen de twee groepen is de Shkumbinrivier in Centraal-Albanië. De Gegen (Gegët) zijn inheems in het noorden van Albanië, in Kosovo, in het westen van Noord-Macedonië, in het zuidoosten van Servië en in het zuiden van Montenegro. De Tosken (Toskët) zijn inheems in het zuiden van Albanië, het noordwesten van Griekenland en in het zuiden van Noord-Macedonië.
Beide stammen zijn overwegend islamitisch. De christelijke minderheden verschillen in stroming: de Gegen zijn rooms-katholiek en de Tosken oosters-orthodox.
De sociale en culturele verschillen tussen de noordelijke Gegen en zuidelijke Tosken zijn in de moderne tijd grotendeels vervaagd. De verschillen waren tot halverwege de 20e eeuw vooral gebaseerd op het feit dat de Gegen vasthielden aan een stamcultuur, een opvatting die de Tosken, mede door de snellere verstedelijking van hun nederzettingen, al geruime tijd hadden verlaten. Albanië
In de Albanese volkstelling van 2023 identificeerden 2.182.917 personen zichzelf als etnische Albanezen, hetgeen 91% van de Albanese bevolking is. +Ontwikkeling van het aantal Albanezen in Albanië in de periode 1945–2011 Jaar 1945 1955 1960 1979 1989 20111 Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Albanezen 1.075.500 95,9 1.349.100 97,0 1.581.745 97,3 2.535.913 97,9 3.117.601 98,0 2.312.35682,58
Kosovo
thumb|Verspreiding van de Albanezen in Kosovo, census van 2011 De Albanezen vormen de grootste bevolkingsgroep in Kosovo. In 2024 telde Kosovo 1.454.963 etnische Albanezen, zij vormen daarmee ruim 90% van de totale bevolking.
+Ontwikkeling van het aantal Albanezen in Kosovo in de periode 1948–2011 JaarOntwikkeling van de Kosovaarse bevolking. Gearchiveerd op 25 augustus 2021. 1948 1953 1961 1971 1981 1991 2011 Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Albanezen 498.244 68,5 524.559 64,9 646.605 67,1 916.168 73,7 1.226.736 77,4 1.596.072 81,6 1.616.869 92,9
Noord-Macedonië
Volgens de meest recente volkstelling in 2002 telde de Republiek Noord-Macedonië 2.022.547 inwoners, waarvan 509.083 etnische Albanezen (oftewel: 25,2% van de Macedonische bevolking). De Albanese minderheid woont vooral in het noordwesten en het westen van het land. Grote aantallen Albanezen wonen in de gemeenten Tetovo/Tetovë (70,3% van de bevolking), Gostivar (66,7%), Debar/Dibër (58,1%), Struga/Strugë (56,8%), Kičevo/Kërçovë (54,5%), Kumanovo/Kumanovë (25,8%) en de hoofdstad Skopje/Shkup (20,4%). Albanezen vormen in 15 van de 80 gemeenten een meerderheid van de bevolking, met name in plattelandsgebieden. Slechts 3 steden (van de 34 Macedonische steden) hebben een Albanese bevolkingsmeerderheid. +Ontwikkeling van het aantal Albanezen in Noord-Macedonië in de periode 1948–2002 Jaar 1948 1953 1961 1971 1981 1991 2002 Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Albanezen 197.389 17,1 162.524 12,5 183.108 13,0 279.871 17,0 377.726 19,8 441.987 21,7 509.083 25,2
Montenegro
miniatuur|Verspreiding van de Albanezen in Montenegro (2011) Volgens de meest recente volkstelling in 2011 telde Montenegro 620.000 inwoners, waarvan ruim 30.000 etnische Albanezen (oftewel: 4,9% van de bevolking). Albanezen zijn met name geconcentreerd in het zuidoosten en oosten van Montenegro, langs de Montenegrijnse grens met Albanië. De grootste en belangrijkste nederzetting van Albanezen in Montenegro is Ulcinj, waar ook het hoofdkantoor van de Albanese Nationale Raad is gevestigd. Naast een Albanese bevolkingsmeerderheid in Ulcinj (71%) en het nieuwgevormde Tuzi (68%), vormen Albanezen een significante minderheid in de gemeenten Gusinje (40%), Plav (19%), Bar (6%), Podgorica (5%) en Rožaje (5%). +Ontwikkeling van het aantal Albanezen in Montenegro in de periode 1948–2011 Jaar 1948 1953 1961 1971 1981 1991 2003 2011 Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Albanezen 19.425 5,1 23.460 5,6 25.803 5,5 35.671 6.7 37.735 6,5 40.415 6,6 31.163 5,0 30.439 4,9 Diaspora De Albanese diaspora vormt een van Europa's grootste diaspora's. De emigratie van Albanezen vanuit Albanië vindt al plaats sinds de vroege middeleeuwen, toen tal van christelijke Albanezen naar Zuid-Italië, Griekenland en Dalmatië in Kroatië emigreerden om te ontsnappen aan verschillende sociaal-politieke moeilijkheden en de Ottomaanse heerschappij. In deze landen zijn zij een erkende minderheid, namelijk de Arbëreshë in Italië, de Arvanieten in Griekenland en de Arbanasi in Kroatië. Ook in Turkije leven er mensen met Albanese oorsprong. Deze immigratie stamt, net als die van de Arbëreshë, af uit de Ottomaanse tijd toen bekeerde Albanese moslims naar Turkije vertrokken. De schatting van Turken met Albanese voorouders zou een paar miljoen tellen, echter erkennen tot nog toe enkel 500.000 mensen in Turkije Albanese roots te hebben.
De moderne Albanese diaspora is grotendeels gevormd sinds 1991, na de val van het communisme in Albanië. Ruim 800.000 Albanezen hebben het land sinds 1991 verlaten, de meesten vestigen zich in Griekenland en Italië, hetzij permanent, hetzij als tijdelijke arbeidskrachten.
In de huidige tijd wonen er grootschalige Albanese gemeenschappen in Noord-Amerika en dan met name in de Verenigde Staten, waar velen van hen tot de Italiaans-Albanese gemeenschap horen. Omdat de Arbëreshë ook vanuit de Verenigde Staten en Italië naar Argentinië zijn vertrokken en zij daar onder de Italiaanse-Argentijnen vallen, zijn er in Argentinië ook mensen met Albanese oorsprong. In Canada en Australië leven er aanzienlijke aantallen Albanezen, deze zijn voornamelijk geëmigreerd uit Albanië.
In West-Europa zijn grote Albanese gemeenschappen woonachtig in Duitsland, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk en in mindere mate in Frankrijk, Zweden, België en Nederland. Hoewel er al in de jaren 80 en begin jaren 90 immigratie van etnische Albanezen uit het voormalige Joegoslavië voordeed, vluchtten de meeste etnische Albanezen eind jaren 90 in groten getale van de burgeroorlog in Joegoslavië die uitbrak tussen verschillende etnische groepen.
Religie thumb|Verspreiding per religie in Albanië (1900) thumb|Albaneestalige postzegel van Moeder Teresa De religieuze voorkeur van Albanezen verschilt van land tot land (zie onderstaand tabel). +Religie van de Albanezen per land Land 15px Islam 15px Christendom Atheïsme/Agnosticisme Anders 62% 28,6%9% 1,19% 95,6%3,7%0,1%0,6% 98,2%1,4% 0% 0,4%73,2%26,4%0,1%0,3%71,1%19,5%3%6,4%54,8%40,7%1,8%2,7%41,5%38,9%17,8%1,9%25,5%33,9%31,4%2,1%86,7%6,1%1,6%7,2% Onder religieuze Albanezen is de islam de grootste religie. Tijdens de Ottomaanse heerschappij bekeerden de Albanezen zich merendeels tot de islam.
De Albanezen uit Albanië zijn overwegend moslim (soennisme) met aanzienlijke aantallen christelijke minderheden verdeeld tussen de stromingen rooms-katholiek en oosters-orthodox. De Albanezen uit de voormalig Joegoslavische landen Kosovo, Noord-Macedonië, Servië en Montenegro zijn ook overwegend moslim met kleinere gemeenschappen rooms-katholieken.
De rooms-katholieke Albanezen komen vooral uit Noord- en Centraal-Albanië, in de omgeving van Shkodër en Lezhë en in de regio Dukagjini van Kosovo, het westen van het land, met als belangrijkste plaatsen Gjakovë, Pejë en Klinë en enkele omringende dorpen. Een aanzienlijke minderheid van de Albanezen in Montenegro is eveneens rooms-katholiek. In Kroatië is de helft van de etnische Albanezen (Arbanasi) christelijk, zij kwamen hoofdzakelijk vanuit het noorden van Albanië naar Kroatië tijdens de Ottomaanse heerschappij.
De laatste belangrijkste religie onder Albanezen is de Albanees-Orthodoxe Kerk, deze stroming van het christendom heeft vooral veel volgelingen in Centraal- en Zuid-Albanië. De oosters-orthodoxe Albanezen behoren vooral tot de Tosken, zij leven hoofdzakelijk in Zuid-Albanië, Griekenland (Arvanieten), Italië (Arbëreshë) en de Verenigde Staten. In Italië en de VS vallen veel Albanezen onder de Italiaans-Albanese gemeenschap en zijn zij volgelingen van de Italo-Albanese-Katholieke Kerk.
Ondanks de religieuze verschillen verenigen etnische Albanezen elkaar doorgaans door dezelfde identiteit en de Albanese taal.
Taal thumb|Albanees taalgebied op de Balkan. De Albanezen spreken Albanees, een Indo-Europese taal zonder nauwe verwanten. Het Albanese alfabet is gebaseerd op het Latijnse en heeft 36 letters. Er zijn twee dialecten van het Albanees: het Gegisch (noorden) en het Toskisch (zuiden).
Bekende Albanezen Ismail Qemali, politicus Ali Pasja, politicus Enver Hoxha, politicus Ahmet Zogu, politicus Sali Berisha, politicus Ibrahim Rugova, politicus Mohammed Ali van Egypte, politicus Skanderbeg, militair Isa Boletini, militair Adem Jashari, militair Prek Cali, militair Naim Frashëri, dichter Ismail Kadare, dichter Theofan Noli, patriarch Sadik Kaceli, kunstschilder Paus Clemens XI, paus Moeder Teresa, katholieke zuster Dua Lipa, zangeres Amanda Koçi, zangeres Bebe Rexha, zangeres Era Istrefi, zangeres Rita Ora, zangeres Dhurata Dora, zangeres Loredana Zefi, zangeres Klodiana Shala, atlete Mirela Maniani, atlete Luiza Gega, atlete Romela Begaj, atlete James Belushi, acteur John Belushi, acteur Enver Gjokaj, acteur James Biberi, acteur Alexander Moisi, acteur Stan Dragoti, filmregisseur Masiela Lusha, actrice Eliza Dushku, actrice Arta Dobroshi, actrice Kosovare Asllani, voetbalster Thomas Strakosha, voetballer Erjon Bogdani, voetballer Elseid Hysaj, voetballer Lorik Cana, voetballer Xherdan Shaqiri, voetballer Granit Xhaka, voetballer Vedat Muriqi, voetballer Armando Sadiku, voetballer Hakan Şükür, voetballer Besnik Hasi, voetbaltrainer Majlinda Kelmendi, judoka Distria Krasniqi, judoka
Afbeeldingen
Zie ook Albanezen in Kosovo Albanezen in Griekenland en Arvanieten Albanezen in Noord-Macedonië Albanezen in Montenegro Albanezen in Servië Albanezen in Italië en Arbëreshë Albanezen in de Verenigde Staten Albanezen in Duitsland Albanezen in België Albanezen in Nederland
Categorie:Albanië Categorie:Kosovo Categorie:Volk in Europa