Moses ter Borch (Zwolle, gedoopt op 19 juni 1645 - Harwich, 12 juli 1667) was een Nederlands kunstschilder, tekenaar en matroos bij de Nederlandse marine. Zijn bewaard gebleven oeuvre bestaat voornamelijk uit tekeningen.Moses ter Borch op de site van het RKD-Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis Hij kwam om in Engeland tijdens een van de gevechten van de Nederlandse vloot in de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog.Marjorie E. Wieseman, Thuis bij Ter Borch: een blik op een kunstenaarsfamilie in: Geertje Havers, Chourouk Hriech, Michael Klomp, Ilona van Tuinen, Marjorie E. Wieseman, Thuis bij Ter Borch Kunstenaarsfamilie in Zwolle, Museum de Fundatie Books, 202, p. 17, 21
Leven Hij was de zoon van Gerard ter Borch de Oude en Wiesken Matthys. Zijn vader was aanvankelijk schilder, maar had tegen de tijd dat Moses werd geboren het beroep van konvooi‑ en vergunningmeester in Zwolle overgenomen, een functie die in de familie werd doorgegeven. Tot zijn oudere broers en zussen behoorden onder anderen zijn halfbroer, de vooraanstaande genreschilder Gerard ter Borch de Jonge (1617–1681), zijn halfzus en amateurkunstenares Anna ter Borch (1622–1679), zijn zus, de kunstenares en dichteres Gesina ter Borch (1631–1690), en zijn broer, de kunstenaar Harmen ter Borch (1638–1677). Zijn vader onderwees hem in tekenen en schilderen. Deze lessen volgden de gangbare praktijk van het kunstonderwijs in de zeventiende eeuw: leerlingen begonnen met het kopiëren van details uit prenten of tekeningen van bekende meesters, waarna zij complete composities leerden nabootsen.
Het schetsboek van Moses bevat studies met titels als “Om een schans te maecken van vier puinten” en “Om een batalyon te maecken tegen die Rytery te slaen”, evenals een volledige cursus militaire strategie. Hieruit blijkt zijn groeiende belangstelling voor militaire zaken.E.W. Moes, ‘Gerard ter Borch en zijne familie’, Oud-Holland 4 (1886), p. 145-165 Rond zijn twintigste monsterde hij aan bij de Nederlandse vloot. Hij diende op schepen die tijdens de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog de Theems opvoeren om de Engelse vloot aan te vallen. Op 2 juli 1667 raakte Moses ernstig gewond tijdens de Slag bij Landguard Fort. Volgens familiebronnen werd hij “in het hoofd en in het hart” getroffen. Tien dagen later bezweek hij aan zijn verwondingen. Hij werd begraven op een heuvel in Harwich.
Zijn dood was een zware slag voor zijn familie, die zijn nagedachtenis levend hield in kunstwerken en geschriften. Zijn halfbroer Gerard en zijn zus Gesina maakten samen een herdenkingsportret: Gerard schilderde het portret van Moses, terwijl Gesina de achtergrond en symbolische voorwerpen toevoegde. Deze verwijzen zowel naar zijn heldhaftige dood als naar vanitas‑motieven, zoals vergankelijkheid (de schedel), tijd (het horloge), eeuwigheid (klimop) en loyaliteit (de honden).Gerard ter Borch (II), Gesina ter Borch, Memorieportret van Moses ter Borch, 1667 - 1669 op de site van het Rijksmuseum
Werken Moses liet een klein oeuvre na, aangezien hij op jonge leeftijd stierf. Er zijn slechts enkele schilderijen van zijn hand bekend, allemaal portretten.MvS, Moses Ter Borch, Standing Figure Fondation Custodia / Collection Frits Lugt
Hij toonde een opvallend talent voor de tekenkunst. Hij maakte een groot aantal zelfportretten die overeenkomsten vertonen met Rembrandts studies in fysionomie en expressie. Net als Rembrandt in zijn zelfportretten onderzocht hij in deze studies zijn eigen gezicht, waarbij hij zichzelf met uiteenlopende gelaatsuitdrukkingen afbeeldde.Ger Luijten, ‘Moses ter Borch leert tekenen’, Kunstschrift 49 (2005) nr. 3, p. 36-41 De emoties variëren van vrolijk en nors tot verwaand en boos. Daarnaast tekende hij zijn familieleden op tedere wijze. In het begin van de jaren 1660 vervaardigde hij een reeks indringende, geïndividualiseerde studies van jongens en mannen in militaire kleding. Van deze reeks zijn tegenwoordig ongeveer twintig figuurstudies bekend. Ze zijn uitgevoerd in rood of zwart krijt en tonen afzonderlijke figuren, vermoedelijk jonge zeelieden en waarschijnlijk zijn scheepsmaten.
Geselecteerde werken
Categorie:Nederlands kunstschilder