Parakneria thysi is een kleine zoetwatervis uit de familie van de oorvissen (Kneriidae). De soort is endemisch in het zuidoosten van de Democratische Republiek Congo en staat bekend om haar uitzonderlijke vermogen om steile watervallen te beklimmen, een zeldzaam en opvallend gedrag onder Afrikaanse straalvinnigen.
Kenmerken Parakneria thysi bereikt doorgaans een lengte van 4 tot 5 centimeter, met een maximale lengte tot ongeveer 9 centimeter. De borst- en buikvinnen zijn sterk aangepast en functioneren als hechtorganen, waarmee de vis zich kan vastzetten op natte en vaak vrijwel verticale rotsoppervlakken. Dit maakt het mogelijk om zich tegen sterke stroming in voort te bewegen.
Verspreiding en leefgebied De soort komt voor in de Luvilombo-rivier en aangrenzende waterlopen in het zuidoosten van Congo. Het leefgebied bestaat uit snelstromende rivieren met rotsachtige bodems, steile oevers en meerdere watervallen en cascades. Met name aan het einde van het regenseizoen (april–mei) trekken grote aantallen exemplaren stroomopwaarts langs watervallen.
Gedrag Parakneria thysi staat bekend om het beklimmen van watervallen tot ongeveer vijftien meter hoog. Individuele vissen kunnen hier gemiddeld bijna tien uur over doen. De beklimming bestaat uit korte actieve klimfasen, afgewisseld met talrijke rustpauzes. Het daadwerkelijke klimmen beslaat slechts een klein deel van de totale tijd.
De vissen maken gebruik van momenten waarop de waterstroom tijdelijk afneemt. Door zich met hun vinnen vast te haken en met krachtige staartbewegingen voort te stuwen, verplaatsen zij zich stapsgewijs omhoog. Wanneer een vis door een sterke waterstraal losraakt of valt, moet de tocht volledig opnieuw worden begonnen. Alleen kleine tot middelgrote exemplaren zijn in staat de waterval te beklimmen; grotere dieren blijken hierbij een nadeel te hebben.
Ecologie De ecologische functie van deze stroomopwaartse migratie is nog niet volledig opgehelderd. Mogelijk hangt het gedrag samen met voortplanting, voedselbeschikbaarheid of het vermijden van predatie. Het klimvermogen van de soort was al langer bekend, maar is recent in detail onderzocht en gekwantificeerd met veldobservaties.
Bedreigingen De soort wordt lokaal bedreigd door illegale visserij en door grootschalige wateronttrekking voor landbouwdoeleinden. Intensieve irrigatie, onder meer voor de teelt van bonen en pinda’s, kan ervoor zorgen dat delen van de rivier tijdelijk droogvallen. Hierdoor neemt de beschikbaarheid van geschikt leefgebied af.
Naamgeving De lokale bevolking noemt de vis Kalumbu, afgeleid van het werkwoord kulumba, dat “plakken” of “zich vasthechten” betekent. Deze benaming verwijst direct naar het karakteristieke klimvermogen van de soort.
Onderzoek Het klimvermogen en het bijbehorende gedrag van Parakneria thysi zijn uitgebreid onderzocht door biologen van de universiteit van Lubumbashi. De resultaten van dit onderzoek zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Scientific Reports.
Bronnen Kiwele, P. e.a. (2026). Climbing behaviour of Parakneria thysi in the Luvilombo waterfalls. Scientific Reports. NRC (7 april 2026). Dit visje moet bijna tien uur klimmen om de top van de waterval te bereiken.
Categorie:Oorvissen Categorie:Endemisch dier uit Congo-Kinshasa