Paclitaxel met als merknaam Taxol® is een van de vele cytostatica.
In de jaren zestig werd een screeningsprogramma voor plant-extracten opgezet door het National Cancer Institute (NCI) in de Verenigde Staten. In 1962 vond men dat een extract van de Taxus brevifolia actief was tegen een aantal muizentumoren. Vijf jaar later werd taxol, het actieve bestanddeel in het extract, door Monroe Wall en Mansukh Wani van het Research Triangle Institute in North Carolina geïsoleerd. Oorspronkelijk werd dit geneesmiddel geïsoleerd uit de schors van Taxus brevifolia, maar de concentratie ervan is zeer laag (0,01-0,04%) zodat voor 1 kg paclitaxel 9000 kg schors nodig is. Door de trage groei van Taxus brevifolia werd gezocht naar een alternatieve methode. De totaalsynthese was geen optie want deze vergt meer dan 50 stappen. Paclitaxel bleek wel aanwezig te zijn in de naalden van diverse Taxus-soorten (tot 0,1%) samen met 10-deacetylbaccatine III dat via semisynthese kan worden omgezet tot paclitaxel-analoga.
Paclitaxel wordt gebruikt bij chemotherapie en is werkzaam vanwege zijn stabiliserende effect op microtubuli. Hierdoor kunnen cellen niet meer delen en kun je de groei van bepaalde carcinomen remmen. Dit cytostaticum wordt onder andere ingezet bij de behandeling van ovariumcarcinoom.
De stof is opgenomen in de lijst van essentiële geneesmiddelen van de WHO.
Bijwerkingen en behoud van lichamelijk comfort. Om lichamelijk comfort zoveel mogelijk te behouden tijdens een behandeling met paclitaxel (een vorm van chemotherapie), geeft de wetenschappelijke literatuur verschillende mogelijkheden voor het verminderen van bijwerkingen.
Een van de belangrijkste mogelijkheden om lichamelijk comfort te verhogen, is om het aantal toedieningen aan te passen. Een wekelijks lagere dosis paclitaxel leidt tot een vermindering van haaruitval en neutropenie (te laag aantal witte bloedcellen) ten opzichte van een toediening met een hogere dosis om de drie weken.
De toediening van de dosis speelt ook een belangrijke rol bij het voorkomen van zenuwbeschadiging (neurotoxiciteit), wat zich vaak uit in tintelingen of gevoelloosheid in handen en voeten. Een lagere dosis verlaagt het risico op bijwerkingen.
Verandering van smaak en reuk komt veel voor bij behandeling met paclitaxel en kan leiden tot een verminderde eetlust en gewichtsverlies.
Begeleiding in voeding is belangrijk om de invloed van smaakveranderingen (zoals een metaalachtige of bittere smaak) te verminderen. Een goed dieet is essentieel voor het comfort van de patiënt.
Een droge mond (xerostomie) kan het gevoel geven van een slechte smaak en smaakverlies. Het gebruik van middelen tegen een droge mond kan hiervoor ook het comfort verbeteren.
Tijdig melden van klachten aan verpleging of behandelende artsen is zeer belangrijk.
Externe link Molecule of the Month: TAXOL
Categorie:Antitumoraal middel Categorie:Plantentoxine Categorie:Benzeenderivaat Categorie:Polycyclische verbinding Categorie:Benzoaatester Categorie:Acetaatester Categorie:Triol Categorie:Cyclisch alcohol Categorie:Benzeencarbonzuuramide Categorie:Keton Categorie:Cyclische ether Categorie:Cycloalkeen Categorie:Chirale verbinding