Zweefvliegen (Syrphidae) zijn een familie van insecten uit de orde van de tweevleugeligen (Diptera). In Nederland zijn 363 soorten zweefvliegen waargenomen; 303 daarvan worden als inheems beschouwd.Nederlands Soortenregister 9-12-09 Reemer M. e.a., De Nederlandse zweefvliegen, 2009 Sommige andere vliegenfamilies vertonen gelijkende kenmerken, zoals de familie van de wolzwevers (Bombyliidae).
Beschrijving Zweefvliegen zijn er in alle soorten en maten. De meesten zijn onopvallend en blijven in lengte onder de twee centimeter, zoals de kleine gitjes die enigszins op wapenvliegen lijken en die vaak op paardenbloemen of madeliefjes aangetroffen kunnen worden.
Een aantal opvallende zweefvliegen, zoals bijvliegen en fopwespen, bootsen vliesvleugeligen na zoals wespen, bijen, of hommels, door hun opvallend felle kleuren, overeenkomstige kleurpatronen of lichaamsbeharing op borststuk en achterlijf. Zweefvliegen die op hommels lijken, hebben een harig achterlijf, soorten die op wespen lijken meestal niet. Het lijken in kleur, vorm en/of geluid op andere, gevaarlijkere dieren heet mimicry en komt bij zeer veel diergroepen voor.
De belangrijke verschillen zijn; vleugels; zweefvliegen hebben er twee, vliesvleugeligen vier. bouw; een zweefvlieg heeft vaak geen taille, vliesvleugeligen vaak wel. antennen; de antennen zijn drieledig bij zweefvliegen en onbeweeglijk, vliesvleugeligen hebben beweeglijke antennes met meer dan drie leden. ogen; vliegenogen zijn bijna rond en vullen een groot deel van de kop, ogen van vliesvleugeligen zijn langwerpig (ze lijken nijdig te kijken) en vullen minder groot deel in van de kop. vlucht; ten opzichte van de veel zwaardere hommels, bijen en wespen zijn zweefvliegen heel wendbaar en hebben ze het vermogen perfect stil te hangen, te 'zweven'; vandaar ook hun naam.
De zweefvliegen onderscheiden zich van de andere vliegen door een unieke vleugeladering. In de vleugel is namelijk een ader aanwezig die niet zoals andere aderen een begin in de vleugelbasis heeft en eindigt aan de vleugelrand, maar die een eindje van de basis af begint en voor de rand van de vleugel eindigt. Deze ader heet vena spuria en is bij bijna alle zweefvliegensoorten aanwezig.
Sekse-onderscheid Bij veel soorten zijn de mannetjes van de vrouwtjes te onderscheiden doordat de ogen van de mannetjes elkaar boven op de kop raken, terwijl bij de vrouwtjes deze juist van elkaar gescheiden zijn. Dit is geen heel harde regel, want er zijn ook soorten waarbij bij zowel de mannetjes als de vrouwtjes de ogen gescheiden zijn, maar ook in dat geval blijven de ogen van de vrouwtjes verder uit elkaar staan vergeleken met die van de mannetjes van dezelfde soort. Alle mannetjes hebben daarentegen wel een asymmetrische knobbel op hun achterlijfspunt. De vrouwtjes hebben daar een heel klein gaatje en alles is symmetrisch op de achterlijfspunt.
Ontwikkeling Volwassen zweefvliegen leven vrijwel zonder uitzondering van nectar en stuifmeel, ze zijn dan ook vaak op bloemen te zien. De larven van veel soorten zweefvliegen eten bladluizen. Deze soorten zweefvliegen zijn dan ook geliefd in kassen en de tuinbouw. Echter bij heel wat andere soorten eten de larven andere dingen, zoals sap van bomen; organisch afval in plassen of water dat zich heeft verzameld in holtes van bomen; of weefsel uit de bladeren, stelen of wortels van planten. Over de leefwijze van de larven van zweefvliegen is, voor verschillende soorten (bijvoorbeeld, het genus Ceriana, de zogenaamde Fopblaaskoppen), nog heel weinig of niets bekend.
De larven van zweefvliegen zien er dan ook verschillend uit, afhankelijk van waar ze leven en wat ze eten; Bladluisetend: larven lijken een kruising tussen een naaktslak en een worm, leven op planten zoals de halvemaanzweefvliegen. Afvaletend op het land: platte, wormachtige larven soms met beharing, leven soms in wespennesten, zoals de stadsreus (Volucella zonaria). Afvaletend in het water: made-achtige dikke larve met zeer lange telescopische adembuis die boven water wordt gestoken. Deze larven worden ook wel rattenstaartlarven genoemd, onder andere de blinde bij (Eristalis tenax) heeft een dergelijke larve.
Galerij: ontwikkeling
Verspreiding en leefgebied De familie komt wereldwijd voor. Volwassen zweefvliegen leven op bloemen, vooral op schermbloemigen en composieten.
In Nederland nemen zweefvliegen af, zowel in aantallen soorten als in aantallen individuen. Begin jaren negentig van de vorige eeuw nam de snelheid waarmee zweefvliegsoorten uit Nederland verdwijnen plotseling opvallend toe. Deze trendbreuk viel in de tijd samen met de introductie van neonicotinoïden in de landbouw. Droogte als gevolg van klimaatverandering is een andere mogelijke factor voor de achteruitgang van zweefvliegen in Nederland.
Taxonomie De volgende taxa zijn bij de familie ingedeeld: Onderfamilie Eristalinae (=Milesiinae) Tribus Brachyopini (=Chrysogasterini Shannon, 1922) Subtribus Brachyopina Geslacht Brachyopa (=Eugeniamyia) Ondergeslacht B. (Brachyopa) Meigen, 1822 Ondergeslacht B. (Hammerschmidtia) Schummel, 1834 Ondergeslacht B. (Trichobrachyopa) Kassebeer, 2001 Geslacht Chromocheilosia Hull & Fluke, 1950 Geslacht Chrysogaster Meigen, 1803 (=Ighboulomyia) Geslacht Chrysosyrphus Sedman, 1965 Geslacht Cyphipelta Bigot, 1859 Geslacht Hemilampra Macquart, 1850 Geslacht Lejogaster Rondani, 1857 Geslacht Lepidomyia Loew, 1864 (=Lepidostola) Geslacht Liochrysogaster Stackelberg, 1924 Geslacht Melanogaster Róndani, 1857 Geslacht Myolepta (=Eumyolepta, Sarolepta, Xylotaeja) Ondergeslacht M. (Myolepta) Loew, 1864 Ondergeslacht M. (Protolepidostola) Hull, 1949d Geslacht Neoplesia Macquart, 1850 Geslacht Orthonevra Macquart, 1829 Geslacht Riponnensia Maibach, Goeldlin & Speight, 1994 Subtribus Spheginina Geslacht Austroascia Thompson & Marnef, 1977 Geslacht Chamaesphegina Shannon & Aubertin, 1922 (=Desmetrum) Geslacht Neoascia (=Stenopipiza) Ondergeslacht N. (Neoascia) Williston, 1887 Ondergeslacht N. (Neoasciella) Stackelberg, 1965 Geslacht Sphegina Ondergeslacht S. (Sphegina) Meigen, 1822 Ondergeslacht S. (Asiosphegina) Stackelberg, 1975 Tribus Callicerini (=Calliceratinae Brues & Melander, 1932) Geslacht Callicera Panzer, 1809 Geslacht Notiocheilosia Thompson, 1972 Tribus Cerioidini (=Ceriini, Cerioidinae Wahlgren, 1909) Geslacht Ceriana (=Ceria, Ceriathrix, Cerioides, Hisamatsumyia, Shambalia, Tenthredomyia) Ondergeslacht C. (Ceriana) Rafinesque, 1815 Ondergeslacht C. (Monoceromyia) Shannon, 1925 Ondergeslacht C. (Polybiomyia) Shannon, 1925 Ondergeslacht C. (Sphiximorpha) Rondani, 1850 Geslacht Primocerioides Shannon, 1927 Tribus Eristalini Subtribus Eristalina Geslacht Austalis Thompson & Vockeroth, 2003 Geslacht Axona Walker, 1864 Geslacht Digulia Meijere, 1913 Geslacht Dissoptera Edwards, 1915 (=Xenozoon) Geslacht Eristalinus (=Metalloeristalis, Oreristalis) Ondergeslacht E. (Eristalinus) Rondani, 1845 Ondergeslacht E. (Eristalodes) Mik, 1897 Ondergeslacht E. (Helophilina) Becker, 1922 Ondergeslacht E. (Lathyrophthalmus) Mik, 1897 Ondergeslacht E. (Merodonoides) Curran, 1931 Geslacht Eristalis (=Cristalis, Elophilus, Eristaloides, Eristalomya, Eristalomyia, Eriops, Tubifera) Ondergeslacht E. (Eoseristalis) Kanervo, 1938 Ondergeslacht E. (Eristalis) Latreille, 1804 Geslacht Keda Curran, 1931 Geslacht Kertesziomyia (=Catacores, Kertesziomya, Klossia, Paramesembrius) Ondergeslacht K. (Kertesziomyia) Shiraki, 1930 Ondergeslacht K. (Pseuderistalis) Shiraki, 1930 Geslacht Lycastrirhyncha Bigot, 1859 Geslacht Meromacroides Curran, 1927 Geslacht Meromacrus Rondani, 1849 (=Metameromacrus, Plagiocera, Promilesia, Pteroptila, Thalamopales) Geslacht Palpada (=Doliosyrphus) Ondergeslacht P. (Gymnopalpada) Vockeroth, 1981 Ondergeslacht P. (Palpada) Macquart, 1834 Ondergeslacht P. (Trichopalpada) Vockeroth, 1981 Geslacht Phytomia (=Megaspis, Streblia) Ondergeslacht P. (Dolichomerus) Macquart, 1850 Ondergeslacht P. (Phytomia) Guerin-Meneville, 1833 Geslacht Senaspis Macquart, 1850 (=Protylocera, Triatylosus) Geslacht Simoides Loew, 1858 Geslacht Solenaspis Osten Sacken, 1881 Subtribus Helophilina Geslacht Austrophilus Thompson, 2000 Geslacht Chasmomma Bezzi, 1915 Geslacht Dolichogyna Ondergeslacht D. (Dolichogyna) Macquart, 1842 Ondergeslacht D. (Nosodepus) Speiser, 1913 Geslacht Habromyia Williston, 1888 (=Edwardsietta) Geslacht Helophilus (=Kirimyia) Ondergeslacht H. (Helophilus) Meigen, 1822 Ondergeslacht H. (Pilinasica) Geslacht Lejops (=Eurinomyia) Ondergeslacht L. (Anasimyia) Schiner, 1864 Ondergeslacht L. (Arctosyrphus) Frey, 1918 Ondergeslacht L. (Asemosyrphus) Bigot, 1882 Ondergeslacht L. (Eurimyia) Bigot, 1883 Ondergeslacht L. (Lejops) Rondani, 1857 Ondergeslacht L. (Lunomyia) Curran & Fluke, 1926 Ondergeslacht L. (Polydontomyia) Williston, 1896 Geslacht Mallota (=Imatisma, Paramallota, Trigridemyia) Ondergeslacht M. (Mallota) Meigen, 1822 Ondergeslacht M. (Myathropa) Linnaeus, 1758 Geslacht Mesembrius (=Prionotomyia, Tityusia) Ondergeslacht M. (Mesembrius) Rondani, 1857 Ondergeslacht M. (Vadonimyia) Séguy, 1951 Geslacht Ohmyia Thompson, 1999 Geslacht Parhelophilus Girschner, 1897 (=Pleskeola) Geslacht Quichuana Knab, 1913 Tribus Sericomyiini Geslacht Pararctophila Herve-Bazin, 1914 Geslacht Pseudovolucella Shiraki, 1930 Geslacht Pyritis Hunter, 1897 Geslacht Sericomyia (=Cinxia, Condidea, Tapetomyia) Ondergeslacht S. (Arctophila) Schiner, 1860 Ondergeslacht S. (Conosyrphus) Frey, 1915 Ondergeslacht S. (Sericomyia) Meigen, 1803 Tribus Eumerini (=Merodontini, Medorontinae Edwards, 1915, Medorontinae Bezzi, 1915, Medorontidae Glumac & Vujic, 1990, Nausigasterinae Shannon, 1921) Geslacht Alipumilio Shannon, 1927 Geslacht Austrocheilosia Thompson, 2008 Geslacht Azpeytia Walker, 1865 Geslacht Cepa Thompson & Vockeroth, 2007 (=Xela Thompson, 1999) Geslacht Eumerus Meigen, 1822 (=Amphoterus, Citibaena, Megatrigon, Paragopsis) Geslacht Lyneborgimyia Doczkal & Pape, 2009 Geslacht Megatrigon Johnson, 1898 Geslacht Merodon Meigen, 1803 (=Lampetia) Ondergeslacht M. (Exmerodon) Becker, 1912 Ondergeslacht M. (Merodon) Meigen, 1803 Geslacht Nausigaster Shannon, 1921 Geslacht Platynochaetus Wiedemann, 1830 Geslacht Psilota Meigen, 1822 (=Emmyia) Ondergeslacht P. (Psilota) Meigen, 1822 Ondergeslacht P. (Psilotanycus) Tribus Milesiini (=Xylotini) Subtribus Blerina Geslacht Blera Billberg, 1820 (=Cynorhina) Geslacht Caliprobola Rondani, 1845 Geslacht Cynorhinella Curran, 1922 Geslacht Lejota Rondani, 1857 (=Chalcomyia) Geslacht Philippimyia Shannon, 1926 Geslacht Somula Macquart, 1847 Subtribus Criorhinina Geslacht Criorhina Meigen, 1822 (=Brachymyia, Eurhinomallota, Romaleosyrphus) Geslacht Deineches Walker, 1852 Geslacht Flukea Etcheverry, 1966 Geslacht Lycastris Walker, 1857 Geslacht Malometasternum Shannon, 1927 Geslacht Matsumyia Shiraki, 1949 Geslacht Merapioidus Bigot, 1879 Geslacht Pseudopocota Mutin & Barkalov, 1995 Geslacht Sphecomyia Latreille, 1829 (=Tyzenhauzia) Subtribus Milesiina Geslacht Hemixylota Shannon & Aubertin, 1933 Geslacht Milesia Latreille, 1804 (=Pogonosyrphus, Sphixea Geslacht Spilomyia Meigen, 1803 Geslacht Stilbosoma Philippi, 1865 Geslacht Syrittosyrphus Hull, 1944 Subtribus Temnostomina Geslacht Aneriophora Stuardo & Cortes, 1952 Geslacht Odyneromyia Ondergeslacht O. (Odyneromyia) Shannon & Aubertin, 1833 Ondergeslacht O. (Austroxylota) Geslacht Palumbia (=Priomerus) Ondergeslacht P. (Korinchia) Edwards, 1919 Ondergeslacht P. (Palumbia) Rondani, 1865 Geslacht Pterallastes Loew, 1863 (=Pseudozetterstedtia) Geslacht Takaomyia Herve-Bazin, 1914 (=Vespiomyia) Geslacht Temnostoma Lepeletier & Serville, 1828 Geslacht Teuchocnemis Osten Sacken, 1875 Geslacht Valdiviomyia Vockeroth, 1976 (=Valdivia) Subtribus Tropidiina Geslacht Calcaretropidia Keiser, 1971 Geslacht Macrozelima Stackelberg, 1930 Geslacht Meropidia Hippa & Thompson, 1983