thumb| Interview met Krzysztof Penderecki Turning history into avant-garde Krzysztof Eugeniusz Penderecki (Dębica, 23 november 1933 – Krakau, 29 maart 2020https://www.nu.nl/muziek/6041073/poolse-componist-en-dirigent-krzysztof-penderecki-86-overleden.html Poolse componist en dirigent Krzysztof Penderecki (86) overleden. Gearchiveerd op 4 december 2021.) was een Pools componist, dirigent en muziekpedagoog. Zijn werken staan als postserieel bekend en hij is vooral bekend geworden door zijn dissonante klankcomposities. Hij werd gezien als een van de toonaangevende componisten van de Poolse avant-garde, soms werd hij ook laat-moderne klassieker genoemd. Op latere leeftijd heeft hij zich ook van andere stijlen bediend.
Penderecki was een van de weinige eigentijdse componisten van de avant-garde die brede bekendheid hebben gekregen. Een mijlpaal was de in 1961 voltooide Trauermusik für die Opfer von Hiroshima (Threnos), voor 52 strijkinstrumenten en gedeeltelijk in grafische notatie, die zich in het vervolg tot een standaard voor vele avantgardistische composities ontwikkeld heeft. De werken van Penderecki zijn gebruikt in enkele internationaal bekende films, waarbij vooral regisseurs van horror een liefde bleken te hebben voor de grootschalige, onheilspellende orkestklanken die kenmerkend zijn voor zijn vroege oeuvre.
Levensloop Door zijn vader kwam hij al vroeg met muziek in aanraking. Hij kreeg als kind viool- en pianoles. Later studeerde hij compositie aan de Staatshogeschool voor Muziek in Krakau bij Artur Malawski en Stanislaw Skolyszewski, alsook privé bij Franciszek Skolyszewski. Tegelijkertijd studeerde hij aan de universiteit van Krakau ook filosofie, kunst- en literatuurgeschiedenis.
In 1958 voltooide hij zijn studie en werd hij docent voor compositie aan de Muziekacademie Krakau; van 1972 tot 1987 was hij er tevens directeur. Van 1966 tot en met 1968 was hij eveneens docent aan de Folkwang Hochschule in Essen, Duitsland. Hij heeft talrijke onderscheidingen en prijzen op zijn naam staan. Halverwege de jaren zeventig werd Penderetsky professor aan de Yale School of Music.
In 2006 kreeg hij een eredoctoraat van de Universiteit van Münster.
Penderecki overleed op 29 maart 2020 op 86-jarige leeftijd, na een lange ziekte.
Composities
Werken voor orkest Symfonieën 1972-1973: Symfonie nr. 1 1979-1980: 2e symfonie (Christmas Symphony) voor orkest 1988-1995: 3e symfonie voor orkest 1989: Adagio - 4e symfonie voor groot orkest (opdracht van het staatssecretariaat belast met internationale culturele relaties en van Radio France, voor het Orchestre National de France, in het kader van het tweehonderdjarig bestaan van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens) 1991-1992: 5e symfonie voor orkest 1995: Adagio uit de 3e Symfonie voor orkest 1997: 7e symfonie - Die sieben Tore von Jerusalem 2005: 8e symfonie - Lieder der Vergänglichkeit voor drie solisten, gemengde koor en groot orkest. 2008-2017: 6e symfonie (Chinese Poems) voor bariton en orkest.
Werken voor strijkorkest 1959: Uitvloeisels (Emanationen) voor twee strijkorkesten 1960-1961: Threnos (Threnodie) - Den Opfern von Hiroshima voor 52 strijkers 1961: Polymorphia voor 48 strijkers 1962: Kanon voor strijkorkest 1963: Drei Stücke im alten Stil, naar muziek van de film Die Handschrift von Saragossa, voor strijkorkest 1973: Intermezzo voor 24 strijkers 1992: Sinfonietta per archi 1996-1997: Serenade voor strijkorkest: Passacaglia (1996), Larghetto (1997); 1994: Agnus Dei uit het Pools Requiem (1980/84) voor strijkorkest 1998: De profundis uit de "Seven Gates of Jerusalem" voor strijkorkest 2005: Pools Requiem: Chaconne, een toevoeging aan het Pools Requiem.
Werken voor soloinstrumenten en orkest 1961: Fonogrammi voor fluit en kamerorkest 1964: Capriccio voor hobo en elf strijkers 1964: Sonata voor cello en orkest 1966-1967: Concerto voor violine grande en orkest 1967: Capriccio voor viool en orkest 1971: Partita voor concerterend klavecimbel, elektrische gitaar, basgitaar, harp, contrabas en orkest 1973: Celloconcert; een bewerking van het Concerto voor violine grande; 1976-1977: Concerto voor viool en orkest 1982: Concerto voor cello en orkest nr. 2 1983: Concerto voor altviool (cello/klarinet) en orkest 1987: Lied van de Cherubijnen 1992: Concerto voor fluit (klarinet) en kamerorkest 1992-1995: Metamorphosen, concert voor viool en orkest nr. 2 1994: Sinfonietta nr. 2 voor klarinet en strijkers 2000: Muziek voor blokfluiten, marimbafoon en strijkers 2000-1901: Concerto Grosso voor drie celli en orkest 2001-2002: Concert voor piano en orkest 2008: Winterreise, concert voor hoorn en orkest
Andere werken 1959-1960: Anaklasis voor 42 strijkers en slagwerkgroepen; première door het omroeporkest van de Südwestfunk, o.l.v. Hans Rosbaud bij de Donaueschinger Musiktage 1960 1961-1962: Fluorescenties voor orkest 1966: De natura sonoris nr. 1 voor orkest 1971: Prélude voor blazers, slagwerk en contrabassen; première door het Radio Blazerensemble, o.l.v. Hans Vonk, tijdens het Holland Festival op 4 juli 1971 1971: De natura sonoris nr. 2 voor orkest 1974: "Als Jakob erwachte aus dem Schlaf, sah er, daß Gott dagewesen war. Er hat es aber nicht bemerkt" voor orkest 1979: Adagietto uit "Paradise Lost" voor orkest 1994: Muziek uit "Ubu Rex" voor orkest; 2003 Fanfarria Real voor orkest
Werken voor harmonieorkest 1967 Pittsburgh Ouverture, voor symfonisch blaasorkest 1994 Entrata voor 4 hoorns, 3 trompetten, 3 trombones, tuba en pauken 1995 Burleske Suite aus "Ubu Rex" voor groot harmonieorkest 1998 Luzerner Fanfare voor 8 trompetten en slagwerk 2008 Danziger Fanfare, voor 4 trompetten, 4 hoorns, 4 trombones, tuba, pauken en 3 slagwerkers
Werken voor jazzensemble 1971: Actions voor Jazzensemble
Muziektheater Opera's Voltooid in titel aktes première libretto 1968-1969 Diabły z Loudun (Die Teufel von Loudun); (The Devils of Loudun) 3 aktes 20 juni 1969, Hamburg, Staatsoper Van de componist zelf, naar "The Devils of Loudun" van Aldous Huxley, in de dramatisering van John Whiting 1976-1978 Raj utracony (Paradise Lost); Sacra Rappresentazione 2 aktes 29 november 1978, Chicago, Lyric Opera Christopher Fry, op tekst van John Milton 1984-1986 Czarna maska (Die schwarze Maske) 1 akte 15 augustus 1986, Salzburg, Salzburger Festspiele Harry Kupfer en Krzysztof Penderecki, naar een toneelstuk van Gerhart Hauptmann 1990-1991 Król Ubu (Ubu Rex) 2 aktes 6 juli 1991, München, Bayerische Staatsoper Jerzy Jarocki en Krzysztof Penderecki, naar het toneelstuk «Ubu le Roi» van Alfred Jarry
Koor a capella 1962: Stabat Mater uit de Lukas Passion voor 3 gemengde koren (SATB) a capella 1965: Miserere uit de Lukas Passion voor jongerenkoor ad libitum en 3 gemengde koren (ATB) a capella 1965: In Pulverem Mortis uit de Lukas Passion voor 3 gemengde koren (SATB) a capella 1972: Ecloga VIII (Vergili "Bucolica") voor 6 mannenstemmen (AATBBB) a capella 1981: Agnus Dei uit het Pools Requiem voor gemengd koor (SSAATTBB) a capella 1986: Ize cheruvimi (Song of Cherubim/ Cherubinischer Lobgesang) – Oudkerkslavisch met Engelse transcriptie voor gemengd koor (SSAATTBB) a capella 1987: Veni creator (Hrabanus Maurus) voor gemengd koor (SSAATTBB) a capella 1992: Benedicamus Domino (Organum und Psalm 117) voor 5-stemmig mannenkoor (TTTBB) a capella (lat.) 1993: Benedictus voor gemengd koor (SATB) a capella ????: De profundis (Psalm 129, 1-3) uit Seven Gates of Jerusalem (1996) voor 3 gemengde koren (SATB) a capella
Zang en instrumentaal ensemble of orkest 1959: Strophen voor sopraan, spreekstem en 10 instrumenten op originele teksten van Menander, Sophocles, Jesaja, Jeremia en Omar Khayyám
Koor en orkest 1958: Uit de psalmen van David voor gemengd koor (SATB) en instrumenten - Psalm 28, Psalm 30, Psalm 43 en Psalm 143; 1959-1961: Dimensionen der Zeit und Stille voor 40-stemmig gemengd koor, slagwerkgroepen en strijkers 1964: Cantata in honorem Almae Matris Universitatis Iagellonicae sescentos abhinc annos fundatae voor 2 gemengde koren en orkest 1970-1973: Canticum Canticorum Salomonis voor 16-stemmig gemengd koor, kamerorkest en een danspaar (ad lib.) 1997: Hymne an den heiligen Daniel (Slawa swjatamu dlinnju knazju moskowskamu) voor gemengd koor (SATB) en orkest 1997: Hymne an den heiligen Adalbert voor gemengd koor (SATB) en orkest
Solostemmen, koor en instrumentaal ensemble of orkest 1965-1966: Passio et mors Domini nostri Jesu Christi (secundum Lucam/ Lukas-Passion) voor sopraan, bariton, bas, spreker, jongerenkoor, 3 gemengde koren (SATB) en orkest; première: 30 maart 1966 in de Dom te Münster; 1967: Dies Irae - Oratorium ter nagedachtenis van de slachtoffers van Auschwitz, oratorium voor sopraan, tenor, bas, gemengd koor (SATB) en orkest: I Lamentatio II Apocalypsis III Apotheosis 1970: Kosmogonia voor solostemmen (sopraan, tenor, bas), gemengd koor en orkest; opdrachtwerk van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan (bild: uittreksel vanuit de schetsen); 1969-1970: Utrenja I (Grablegung Christi) voor soli (sopraan, alt, tenor, bas, basso profondo), 2 gemengde koren en orkest 1970-1971: Utrenja II (Auferstehung) voor soli (sopraan, alt, tenor, bas, basso profondo), jongenskoor, 2 gemengde koren en orkest 1973-1974: Magnificat voor bas-solo, vocaalensemble (7 mannenstemmen), 2 gemengde koren (te 24st.), jongenskoor en orkest: I magnificat II fuga III et misericordia eius... IV fecit potentiam V passacaglia IV sicut locutus est VII gloria; 1979: Vorspiel, Visionen und Finale uit "Paradise Lost" voor 6 solisten, groot gemengd koor en orkest 1979-1980: Te Deum voor 4 solostemmen (sopraan-, mezzosopraan-, tenor-, bassolo), 2 gemengde koren en orkest 1980: Lacrimosa uit het Pools Requiem voor sopraansolo, gemengd koor en orkest 1980-1984: Pools Requiem voor vier solisten (SATB), gemengd koor en orkest (gerevideerd 1993) 1988: Twee scènes en finale uit de opera "Die schwarze Maske" voor sopraan, mezzosopraan, gemengd koor en orkest 1995: Agnus Dei voor vier soli, gemengd koor en orkest vanuit het "Requiem der Versöhnung" ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog 1994 (?): Sanctus uit het Pools Requiem voor alt- en tenorsolo, gemengd koor en orkest; 1996: Seven Gates of Jerusalem voor 5 solostemmen (SSATB), spreker, 3 gemengde koren en orkest, opdrachtwerk van de Stad Jeruzalem, het Jerusalem Symphony Orchestra en het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks ter gelegenheid van de 3000-jaar viering van Jerusalem (bild: uittreksel uit de partituur): I Magnus Dominus et laudabilis nimis II Si oblitus fuero tui, Jerusalem III De profundis IV Si oblitus fuero tui Jerusalem V Lauda, Jerusalem, Dominum (Psalm 147) VI Ezechiel 37, 1-10 VII Haec dicit Dominus: Ecce ego do coram vobis viam vitae, et viam mortis 1997-1998: Credo voor 5 solostemmen (sopraan, mezzosopraan, alt, tenor, bas), kinderkoor, gemengd koor en orkest
Kamermuziek 1953: Sonate voor viool en piano 1956: 3 miniature voor klarinet en piano; 1959: Miniature voor viool en piano; 1960: Strijkkwartet nr. 1 voor 2 violen, altviool en cello 1968: Capriccio per Siegfried Palm voor cello solo 1968: Strijkkwartet nr. 2 voor 2 violen, altviool en cello 1980: Capriccio voor tuba solo 1984: Cadenza voor altviool solo 1985-1986: Per Slava voor cello solo 1987: Prélude voor soloklarinet in bes 1988: Der unterbrochene Gedanke voor 2 violen, altviool en cello 1990-1991: Strijktrio voor viool, altviool en cello 1993: Kwartet voor klarinet, viool, altviool en cello 1994: Divertimento voor cello solo; 1999: Sonate voor viool en piano nr. 2; 2000: Sextet voor viool, altviool, cello, klarinet, hoorn en piano 2008: Strijkkwartet nr. 3 voor 2 violen, altviool en cello 'Leaves of an unwritten diary'
Werken voor geluidsband 1961: Psalmus voor geluidsband