Op zondag 24 november 1991 werden in België verkiezingen gehouden voor het federaal parlement (Kamer en Senaat). Tegelijk werden de negen provincieraden verkozen.

Bij wet van 16 juli 1991 werd tijdens deze verkiezingen voor de eerste keer in België geëxperimenteerd met elektronisch stemmen, meer bepaald in het kanton Verlaine (provincie Luik) en het kanton Waarschoot (provincie Oost-Vlaanderen).

Deze verkiezingen werden later Zwarte Zondag genoemd vanwege de verkiezingsoverwinning van het Vlaams Blok.

Aanloop Begin oktober 1991 neemt de Volksunie ontslag uit de regering-Martens VIII na een bijzonder hevige communautaire confrontatie over de uitvoer van wapens naar het Midden-Oosten. De overgebleven Regering-Martens IX heeft nog steeds een meerderheid in het parlement en regeert tot het einde van de normale periode van vier jaren.

Lijstnummers Op 4 November 1991 werd onder het toeziend oog van de Minister van binnenlandse zaken Louis Tobback de loting verricht van de nationale nummers. Nationale lijstnummers worden toegekend aan partijen die lijsten hebben ingediend voor kamer en senaat in minstens 5 provincies en waarvan men de handtekening heeft van 5 parlementsleden en 5 senatoren. Er werden 2 lotingen verricht, de eerste met de partijen die in vertegenwoordigers hebben in het parlement ( nrs 1 - 9 ) en een tweede voor de partij(en) die geen zetels hadden ( nr 10). het Vlaams Blok kon niet de nodige handtekeningen verzamelen en kreeg bijgevolg geen nationaal nummer. Gazet Van Antwerpen 5 November 1991: Vlaams Blok zonder nationaal nummer

Lijstnummer Partij 1 CVP 2 SP 3 PS 4 AGALEV 5 PSC 6 VU 7 PRL 8 PVV 9 ECOLO 10 PVDA

Partijen LetterwoordPartijNat LijstnrOpmerkingProvincie -ArrondissementC.V.P.Christelijke Volkspartij1 NationaalS.P.Socialistische Partij2NationaalP.S.Parti Socialiste3NationaalAGALEVAnders Gaan Leven4NationaalP.S.C.Parti Social Chrétien5NationaalV.U.Volksunie6NationaalP.R.L.Parti Réformateur Libéral7NationaalP.V.V.Partij voor Vrijheid en Vooruitgang8NationaalECOLOEcologistes Confédérés pour l'Organisation de Luttes Originales9NationaalP.V.D.A.-P.T.B.Partij van de Arbeid - Parti du Travail de Belgique10NationaalP.F.N.-P.C.N.Parti des Forces Nouvelles - Parti Communautaire National-Européenprovincie Brabant.REGEBO Regenboogprovincies Antwerpen, Brabant, Limburg en Oost-Vlaanderen.S.A.P.-P.O.S.Socialistische Arbeiderspartij - Parti ouvrier Socialiste provincies Brabant, Henegouwen, Luik, Luxemburg en Namen.ROSSEMRadicale omvormers en sociale strijders voor een Eerlijke Maatschappijprovincies Antwerpen, Brabant, Limburg, Oost-Vlaanderen en West-VlaanderenN.F.-F.N.Nationaal Front - Front Nationalprovincies Brabant, Henegouwen, Luik, Luxemburg en Namen.VL-BLOKFront Démocratique des Bruxellois francophonesprovincies Antwerpen, Brabant, Limburg, Oost-Vlaanderen en West-Vlaanderen.F.D.F.-P.P.W.Front Démocratique des Francophones-Parti Pour la Wallonieprovincies Brabant, Henegouwen en Luik.RA-UDRTRecht op Arbeid - Union Démocratique pour le Respect du Travailprovincie Brabant.VL-BLOKVlaams Blokprovincies Antwerpen, Brabant, Limburg, Oost-Vlaanderen en West-Vlaanderen.B.E.B.België-Europa-Belgiqueprovincies Antwerpen, Brabant, Henegouwen, Luxemburg, Oost-Vlaanderen en West-Vlaanderen.ROSSUMRassemblement omnipresent social et Solidaire pour l'Ubiguité des Massesprovincie BrabantR.W.Rassemblement Wallonprovincies Brabant en HenegouwenU.C.D.Union Civique Démocratiqueprovincie LuikF.N.B.B.Fraction Nationaliste du Bloc Belgeprovincie HenegouwenN.V.Nationalistisch Verbondprovincie Oost-VlaanderenV.D.Vrije Democratenprovincie Oost-VlaanderenVCD-PCSVlaamse Christen Democraten Partij voor Christelijke Solidariteitprovincie Antwerpen. P.V.C.S.Partij voor Christelijke Solidariteitprovincies Brabant en Limburg. D.V.A.Democratie Voor Allenprovincie Brabant.PLI-POLProjets de Libéraux Indépendants - Projekten van Onafhankelijke Liberalenprovincie Brabant.AGIRAvant-garde d'initiative régionalisteprovincie Luik.S.N.W.Solidarité Nationale Wallonneprovincie Namen. S.R.D.Sociale Radicale Democratenprovincie West-Vlaanderen. O.A.T.N.B.Onafhankelijke Alliantie Tweeduizend Nieuw Beleidprovincie West-Vlaanderen P.C.N.Parti Communautaire NationalEuropéen)provincie Henegouwen

Uitslag

thumb|300px|

Aantal geldige stemmen: 6.162.160

+ Uitslag Verkiezingen Kamer 24/11/1991 PartijStemmenPercentageZetelsCVP103616516,8% 39 (−4)PS83119913,5% 35 (−5)PVV73801612,0% 26 (+1)SP73797612,0% 28 (−4)PRL5016478,1% 20 (−3)PSC4767307,7% 18 (−1)Vlaams Blok4052476,6% 12 (+10)Volksunie3631245,9% 10 (−6)Ecolo3126245,1% 10 (+7)Agalev2995504,9% 7 (+1)ROSSEM1981823,2% 3 (+3)FDF/PPW908131,5% 3 (+0)FN649921,1% 1 (+1)PVDA/PTB304910,5%B.E.B.154290,3%REGEBO119440,2%AGIR111890,2%PC57060,1%SAP/POS52430,1%V.D.44670,1%RW37560,1%VCD/PCS29410,1%RAD-UDRT24160,1%OATNB24130,1%PFN/PCN18700,1%PVCS17690,1%DVA11390,1%FNBB11280,1%ROSSUM10120,1%UCD7210,1%PLI-POL7090,1%NV6930,1%SNW4910,1%SRD3680,1%

thumb|300px|

Aantal geldige stemmen: 6.117.614

+ Uitslag Verkiezingen Senaat 24/11/1991 PartijStemmenPercentageZetelsCVP102869916,8% 20 (−2)PS81413613,2% 18 (−2)SP73027411,9% 14 (−3)PVV71354211,7% 13 (+2)PRL4965628,1% 9 (−3)PSC4839617,9% 9 (+0)Vlaams Blok4144816,8% 5 (+4)Volksunie3651736,0% 5 (−3)Ecolo3236835,3% 6 (+4)Agalev3143605,1% 5 (+2)ROSSEM1960523,2% 1 (+1)FDF/PPW860261,4% 1 (+0)FN608761,0%PVDA/PTB317540,5%B.E.B.158930,3%REGEBO121500,2%PC65520,1%SAP/POS64850,1%V.D.42280,1%RW34410,1%

Verkozenen Kamer van volksvertegenwoordigers (samenstelling 1991-1995) Samenstelling Belgische Senaat 1991-1995

Gevolgen

De regeringspartijen haalden een slecht resultaat, desondanks vormden CVP, PSC, SP en PS de regering-Dehaene I. De Volksunie maakte geen deel meer uit van de regering.

Het Vlaams Blok boekte tijdens deze verkiezingen zijn eerste grote winst en daarom werd in de jaren daarop deze verkiezingsdag Zwarte Zondag genoemd.

De nieuwe lijst ROSSEM, gebouwd rond de mediatieke Jean-Pierre Van Rossem, brengt naast Van Rossem zelf nog drie medewerkers in het Parlement. Later wordt de parlementaire onschendbaarheid van Van Rossem opgeheven naar aanleiding van het Moneytron-dossier.

Het gecombineerde succes van Vlaams Blok en ROSSEM ontlokt aan leiders van traditionelere partijen de commentaar, dat de antipolitiek hoogtij viert. Het signaal van de kiezer zou een roep zijn om meer en directere democratie, meer betrokkenheid van politici bij de dagelijkse problemen van de burger, en een nadrukkelijke afwijzing van "zachte" vormen van belangenvermenging, zoals politiek dienstbetoon en politieke benoemingen. In de daaropvolgende jaren worden een aantal corrigerende maatregelen in die zin genomen, onder meer de afschaffing van het fenomeen der kabinetsmiliciens (dienstplichtige militairen die hun legerdienst op het kabinet van een Minister volbrengen).

Als democratische reactie op de verkiezingsuitslag wordt sinds 1992 op 21 juli tijdens de Gentse feesten telkens de Prijs voor de Democratie uitgereikt, een initiatief van Democratie 2000 en vzw Trefpunt.

Wetgevende initiatieven

Uit de verkiezingsoverwinning van het Vlaams Blok stelde men een vertrouwensbreuk tussen het bestuur en de rechtsonderhorige vast. Om dit vertrouwen te herstellen, zijn verschillende wetgevende initiatieven ondernomen: de wet van 29 juli 1991 betreffende de uitdrukkelijke motivering van bestuurshandelingen; in artikel 32 van de Belgische grondwet werd het principe van de openbaarheid van bestuur opgenomen; artikel 1412bis werd ingevoerd door de wet van 30 april 1994 in het Gerechtelijk Wetboek, waardoor aan de burger onder bepaalde voorwaarden de mogelijkheid wordt gegeven beslag te leggen op overheidsgoederen; ...

1991 Federaal, 1991 Categorie:Verkiezingen in 1991