Charles Gravier, graaf de Vergennes (Dijon, 29 december 1719 - Versailles, 13 februari 1787) was een Frans staatsman en diplomaat. Vanaf 1774 was hij minister van Buitenlandse Zaken onder Lodewijk XVI en speelde een belangrijke rol in de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog.
Vergennes kon opklimmen in de diplomatieke rangen bij missies in Portugal en Duitsland en werd in 1755 gezant naar het Ottomaanse Rijk, wat toen een erg belangrijke post was. Toen hij daar was, overzag hij complexe onderhandelingen die leidden tot de Renversement des alliances alvorens in 1768 teruggeroepen te worden naar Frankrijk.
Vergennes hoopte door Frankrijk hulp te geven aan de Amerikaanse rebellen dat hij de Britse dominantie op internationaal vlak als gevolg van hun overwinning in de Zevenjarige Oorlog kon stoppen. De gematigde resultaten na de Amerikaanse onafhankelijkheid zorgden echter voor weinig economisch gewin. De kosten van de oorlog beschadigden de Franse nationale financiën echter zwaar en dit was een van de oorzaken van de Franse Revolutie van 1789. In de jaren 1780 was hij een dominante figuur in de Franse politiek.
Vroege leven Zijn familie waren leden van landsaristocratie. Charles Gravier de Vergennes bracht zijn jeugd door in het herenhuis op de landgoederen van de familie in Dijon. Zijn oudere broer Jean erfde na de dood van hun vader de familiale bezittingen. Toen Charles drie jaar oud was, overleed zijn moeder en later hertrouwde zijn vader. Vergennes kreeg onderwijs van de Jezuïeten van Dijon. In 1739 aanvaardde hij een aanbod om naar Lissabon te gaan als assistent van Théodore Chevignard de Chavigny, zijn "oom" (In feite was hij maar een ver familielid). Chevignard was een diplomaat en ambassadeur naar Portugal.
Diplomatieke loopbaan Portugal en Beieren
Het doel van Chavigny en Vergennes in Lissabon was om Portugal bij de Oostenrijkse Successieoorlog aan de kant van Groot-Brittannië te krijgen, een taak die relatief eenvoudig was aangezien Portugal een kleine interesse had om aan de oorlog deel te nemen. In 1743 vergezelde Vergennes zijn oom naar het hof van Keizer Karel VII Albrecht, de heerser van Beieren en Heilig Roomse Keizer. Karel VII was een belangrijke bondgenoot van Frankrijk in de lopende oorlog tegen Oostenrijk en ze probeerden hem in de oorlog te houden door zijn bezorgdheid weg te nemen en dit lukte met veel succes. Daarna waren ze belangrijk in de overeenkomst van de Unie van Frankfurt, een pact met verschillende Duitse heersers om de belangen van Karel VII te steunen. Na de plotse dood van Karel VII beloofden Chavigny en Vergennes zijn opvolger Maximiliaan III Jozef te steunen, maar ze konden niet voorkomen dat hij zijn hoofdstad München verloor en dat hij bij de Vrede van Füssen vrede moest sluiten met Oostenrijk. In november 1745 werd Chavigny ontheven van zijn post en keerde samen met Vergennes terug naar Frankrijk. In 1746 keerden de twee terug naar Portugal om daar hun vroegere posten opnieuw op te nemen. In 1749 werden ze ontheven van hun mandaten nadat ze tevergeefs hadden onderhandeld over een commercieel verdrag.
Het Congres van Hannover Na hun terugkeer in Frankrijk werden Vergennes en zijn oom belangrijke raadgevers van de Franse minister van Buitenlandse Zaken Puiseulx. Toen Chavigny in Versailles Lodewijk XV ontmoette, lobbyde hij bij de koning om Vergennes een belangrijke positie te geven. In 1750 werd Vergennes benoemd tot ambassadeur naar het Keurvorstendom Trier, een van de kleinere Duitse keurvorstendommen. Hij werd onmiddellijk geconfronteerd met de plannen van de Britten om de Oostenrijkse aartshertog Jozef op de Heilig Roomse troon te krijgen. De Oostenrijkers hadden eeuwenlang deze titel gehad tot in 1740, toen dat Karel VII van Beieren tot Heilig Roomse Keizer verkozen werd en dat rechtstreeks leidde tot de Oostenrijkse Successieoorlog. De titel kwam echter terug onder controle van de Oostenrijkers nadat de Vrede van Aken de Oostenrijkse Successieoorlog beëindigde.
De Britse strategie werd geleid door de Hertog van Newcastle, minister van Buitenlandse Zaken en broer van de eerste minister. Newcastle hoopte dat de verkiezing een terugkeer van de oorlog zou voorkomen door de voortdurende Oostenrijkse overheersing over Duitsland te garanderen. De Fransen zagen dit voorstel als een regeling van de Britten om hun macht in Duitsland te kunnen vergroten. Vergennes' benoeming was bedoeld om te laten zien dat Frankrijk tegen het Britse plan was en Trier werd beschouwd als een grote strategische plek voor deze missie. Vergennes kon de heerser van Trier overtuigen om te weigeren voor aartshertog Jozef te stemmen en kon verder verzet mobiliseren.
In 1752, in een poging om de zaak te regelen, reisde Newcastle naar Hannover, waar een speciaal congres was samengeroepen. In april 1752 werd Vergennes benoemd tot speciaal gezant van George II van Groot-Brittannië in zijn aparte functie van keurvorst van Hannover. Vergennes zijn taak was om de Franse belangen op het congres te laten gelden, ofwel door de verkiezingen te annuleren ofwel door ze volledig te blokkeren. Om dit mogelijk te maken, verdedigde Frankrijk de eisen van de aan Frankrijk geallieerde Palatine om de betaling van geld dat ze eisten van Oostenrijk en Groot-Brittannië voordat de verkiezingen zouden plaatsvinden. De Britten waren wel bereid om dit te doen, maar Oostenrijk weigerde om dit te accepteren. Dit zorgde voor spanningen tussen de twee landen en die brachten de Brits-Oostenrijkse Alliantie in gevaar.
Het congres werd gezien als een diplomatieke overwinning voor Vergennes en van Newcastle kreeg hij lof voor zijn diplomatieke vaardigheden. In een laatste poging om een akkoord te krijgen met Oostenrijk werd Vergennes in januari 1753 naar de Palatine gezonden en daar bevestigde hij om vast te houden aan de strategie van Frankrijk. Ook was hij kritisch over de Britse democratie en was hij bezorgd over de opkomende macht van Rusland.
Ottomaanse Rijk
Zijn succesvolle verdediging van de Franse belangen in Duitsland zorgden ervoor dat Vergennes dacht dat hij de volgende Franse ambassadeur in Beieren zou worden. In 1755 werd hij echter naar het Ottomaanse Rijk gezonden, eerst als gevolmachtigd minister, later als volwaardig ambassadeur. De reden dat Vergennes eerst gevolmachtigd minister was, was dat het ambassadeurschap een tijdrovende ceremoniële positie zou zijn en ook was er een gevoel van voorzichtigheid na de dood van de vorige ambassadeur. Voordat hij Frankrijk verliet, werd Vergennes ingelicht van het Secret du Roi, een geheime correspondentie tussen de koning en zijn ambassadeurs om politieke informatie in te winnen.
Vergennes arriveerde in Constantinopel toen de Zevenjarige Oorlog aan het opborrelen was en toen de nieuwe monarch Osman III recent de troon had bestegen. De Ottomanen waren traditioneel bondgenoten van de Fransen en waren voor hen ook een belangrijke handelspartner, maar de verzwakking van het Ottomaanse Rijk en de groei van Rusland bedreigden het oude systeem. Buiten hun dichte banden hadden Frankrijk en het Ottomaanse Rijk geen formele alliantie. In zijn officiële orders werd Vergennes gevraagd om geen enkel verdrag te sluiten, maar hij kreeg geheime instructies van de koning om een verslag te sluiten waarin hij de regelingen van de koning in verband met Oost-Europa te laten goedkeuren. Zijn taak was om de Ottomanen ervan te overtuigen om de Russische dreiging op Polen te verminderen door samen te werken met Pruisen. De renversement des alliances in 1756 zorgde er echter voor dat er alliantie kwam tussen Frankrijk met Oostenrijk en Rusland, de vijanden van Pruisen. Dit dwong Vergennes om zijn anti-Russische retoriek te stoppen. De Ottomaanse leiders waren echter zeer verontwaardigd door deze Frans-Oostenrijkse Alliantie en zagen het als een vijandigheid tegenover hen. De volgende vijf jaar probeerde Vergennes de relaties tussen Frankrijk en het Ottomaanse Rijk te herstellen en de Ottomanen ervan te overtuigen noch Oostenrijk noch Rusland aan te vallen, waar de Pruisische gezanten op hadden aangespoord.
Tegen het einde van de Zevenjarige Oorlog kreeg Vergennes echter met nieuwe problemen te maken. Na de afzetting van Peter III van Rusland door zijn vrouw Catharina veranderde het Russische beleid drastisch. Dit zorgde ervoor dat Vergennes zijn vroegere politiek van anti-Russische gevoelens aanmoedigen weer toepaste. Dezelfde tijd moest hij ook omgaan met de gevolgen van een diefstal van een Ottomaans vlaggenschip door christelijke gevangen, die het schip meegenomen hadden naar Malta. De sultan dreigde om een grote vloot te bouwen en om een invasie te doen op het eiland. Hierdoor dreigde er een belangrijke oorlog in het Middellandse Zeegebied te ontstaan. Aangezien Frankrijk nog een grote oorlog niet zag zitten, verdedigde Vergennes Malta. Uiteindelijk kwam er een akkoord tussen Frankrijk en de sultan waarin stond dat de Ottomanen hun vlaggenschip terugkregen, maar dat de gevangenen op Malta mochten blijven.
De Vrede van Parijs in 1763 maakte een einde aan de Zevenjarige Oorlog, maar Frankrijk moest aanzienlijk veel buitenlands grondgebied aan Groot-Brittannië geven. Vergennes was persoonlijk erg ontgoocheld door de daling van het Franse prestige. Ook werd hij gealarmeerd door de verzwakking van de Franse invloed in Polen, waar in 1764 de pro-Russische kandidaat Stanislaus August Poniatowski tot koning werd verkozen en Frankrijk was machteloos om dit te kunnen voorkomen. De pogingen van Vergennes om de Ottomanen ervan te overtuigen om in te grijpen bij de verkiezingen werden echter ondermijnd door het feit dat het mislukte om een Franse kandidaat voor het koningschap van Polen te vinden en uiteindelijk moesten zowel Frankrijk als het Ottomaanse Rijk Stanislaus erkennen als koning. Omdat die echter een minnaar van Catharina de Grote was, werd er gedacht dat Polen een satellietstaat van Rusland zou worden of dat de twee landen zelfs werden samengevoegd.
Huwelijk en terugroeping naar Frankrijk
In 1768 werd Charles Gravier de Vergennes teruggeroepen naar Frankrijk, waarschijnlijk om te trouwen met Annette Duvivier (1730-1798), die gedurende zijn ambassadeurschap als minnares al enkele jaren met hem samenwoonde. Toen Gravier de Vergennes huwde, deed hij dat zonder de toestemming van de koning. Annette Duvivier was de weduwe van Francesco Testa (1720-1754), een lid van een van de oudste en voornaamste families uit Genua. Op 24-jarige leeftijd werd hij weduwe en enkele jaren later ontmoette ze Charles Gravier de Vergennes, met wie ze twee kinderen kreeg.
Wellicht was er echter een heel andere reden waarom Vergennes naar Frankrijk teruggeroepen werd. De minister van Buitenlandse Zaken, de hertog de Choiseul vond hem incompetent omdat er geen oorlog kwam tussen Rusland en het Ottomaanse Rijk, waar hij al heel lang op hoopte. Choiseul wou de macht van Rusland afzwakken omdat ze volgens hem te sterk werden in de Oostzee. Choiseul wou dat doen door Rusland oorlog te laten krijgen met de Ottomanen. Ondanks dat Vergennes deze strategie onverstandig vond, probeerde hij in Constantinopel de Ottomanen ervan te overtuigen om Rusland de oorlog te verklaren door duidelijk te maken dat het de enige manier was om de macht van Rusland af te zwakken.
Het huwelijk van Vergennes had plaats zonder de toestemming van de koning, wat nochtans verplicht was voor Franse ambassadeurs. In Frankrijk kreeg hij dan ook een sterke afkeuring voor zijn huwelijk en Vergennes viel in ongenade. Ondanks zijn twijfels was Vergennes echter succesvol in het overtuigen van de Ottomanen om Rusland de oorlog te verklaren en in 1768 brak de Russisch-Turkse Oorlog uit. Ondanks zijn tegenstand voor deze politiek, kon Vergennes opnieuw wat krediet winnen in Frankrijk nadat hij zijn orders opgevolgd had. Rond deze periode ontwikkelden zowel Vergennes als Choiseul een wederzijdse afkeer voor elkaar.
Zweden