thumb|280px|Verspreiding grafheuvels in Nederland. In rood "gewone" grafheuvels, in blauw heuvels met urnenvelden.Grafheuvel en urnenveld, Cultuurhistorisch beheer De grafheuvels in Nederland zijn afkomstig uit verschillende perioden, van de kopertijd tot de Romeinse tijd. Ook in meer recentere jaren zijn grafheuvels opgeworpen, deze vallen echter buiten deze beschouwing.
Archeologisch onderzoek en bescherming De eerste 'schatgraver' met wetenschappelijke belangstelling was dominee Johan Picardt. Hij deed al in de zeventiende eeuw onderzoek naar grafheuvels en hunebedden.Korte beschryvinge van eenige vergetene en verborgene antiquiteten der provintien en landen gelegen tusschen de Noord-Zee, de Yssel, Emse en Lippe. Waer by gevoeght zijn Annales Drenthiae, Johan Picardt (1660). Gearchiveerd op 16 juli 2023.
Grafheuvels staan geregistreerd op de lijst van archeologische monumenten en ze genieten bescherming volgens de Monumentenwet. Om de wetenschappelijke en landschappelijke waarde ervan te bewaren worden de overblijfselen geconsolideerd door het verwijderen van begroeiing en het herstellen van beschadigingen. In bepaalde gevallen worden, uit toeristische en educatieve overwegingen, heuvels die zijn verdwenen maar waarvan de gegevens nog wel bekend zijn geheel gereconstrueerd. Er is veel archeologisch onderzoek gedaan naar grafheuvels. Professor Albert van Giffen bedacht hiervoor de kwadrantenmethode.
Hoewel er in de loop der eeuwen veel zijn verdwenen, is de plek van zo'n 3000 grafheuvels bekend, waarvan 636 terreinen aangewezen zijn als rijksbeschermd monument.Quentin Bourgeois, Grafheuvelonderzoek in Nederland: een gedane zaak?, Ancestral Mounds, grafheuvels.nl
Geschiedenis
Kopertijd De oudst bekende grafheuvel in Nederland werd ongeveer 5000 jaar geleden aan het begin van de kopertijd aangelegd bij Apeldoorn door mensen van de standvoetbekercultuur, een ondergroep van de touwbekercultuur (2900-2400 v.Chr.). Deze volgde op de neolithische trechterbekercultuur (4000-2800 v.Chr.), bekend van de hunebedden, gemeenschappelijke grafkamers die gebruikt werden voor de bijlegging van botten. Daarnaast kwamen ook eenvoudige vlakgraven voor. Bij de standvoetbekercultuur (of enkelgrafcultuur) werden de doden in afzonderlijke graven begraven. Ze was sterk beïnvloed door de steppeculturen van Zuid-Rusland, zoals de kuilgrafcultuur. Deze brachten een nieuwe levenswijze met meer nadruk op persoonlijke status en individuele graven, die in ieder geval bij aangeziene personen bedekt werden door een grafheuvel. Volgens de koerganhypothese, genoemd naar de Oost-Slavische benaming voor grafheuvels, brachten zij ook de Indo-Europese talen naar Midden- en West-Europa.
Een andere kopertijdcultuur met voor die periode opvallend rijke graven is de klokbekercultuur (circa 2600-2200 v.Chr.).
Bronstijd Concentraties van grafheuvels uit de bronstijd bevinden zich op de Utrechtse Heuvelrug, Veluwe en in Drenthe. In het noorden zijn grafheuvels uit de Elpcultuur (1800-800 v.Chr.) in Nederland gevonden, zoals de grafheuvel van de dame van Weerdinge (ca. 1300 v.Chr.).De bijzetting in tumulus 2 op de Kamperesch, beschreven door J.J. Butler in Nederland in de Bronstijd, 1969 In Midden- en Zuid-Nederland zijn grafheuvels van de Hilversumcultuur (1800-1200 v.Chr.) aangetroffen, zoals de grafheuvels Bosberg Swalmen.
IJzertijd Uit de latere Brons- en vroege IJzertijd zijn een aantal zeer grote en rijke grafheuvels bekend, zogenaamde vorstengraven. Het Hamertgrafveld in Bergen is een van de in Nederland aangetroffen vorstengraven. Er werden resten van de klokbekercultuur en de Kalenderbergcultuur (Hallstattperiode, 800-500 v.Chr.) aangetroffen. Dit grafveld is ontgonnen, de enige grafheuvel die is overgebleven is de Scherpenheuvel.
Ook in de Romeinse tijd werden er nog grafheuvels (Latijn: tumuli) opgeworpen. Aan het begin van de Middeleeuwen en met de invoering van het Christendom eindigde de traditie.
Drenthe Drenthe Plaats Beschrijving Periode AfbeeldingAnloo grafheuvels en hunebedden in Boswachterij Anloo AnlooRond zestig grafheuvels in het De Strubben-Kniphorstbos tussen Anloo en Schipborg, in het gebied liggen ook hunebedden 200px|Een gereconstrueerde grafheuvel met infopaneel bij het driemarkenpunt bij Anloo, Annen en Zuidlaren Annen grafheuvel kopertijd of bronstijdRijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45012. Gearchiveerd op 26 januari 2022. Balloo grafheuvels op het Balloërveld 200px|Zandweg met in de verte enkele grafheuvels op het Balloërveld Borger grafheuvel aan de Drouwenerstraat 200px Dwingeloo grafheuvels in de omgeving van het Smitsveen midden-bronstijd Doldersum de majoor en generaal in het Nationaal Park Drents-Friese Wold Drouwen grafheuvel van de Hoofdman van Drouwen wikkeldraadbekercultuur Eelde grafheuvels Eext grafheuvel bronstijdRijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45021. Gearchiveerd op 26 januari 2022. en/of kopertijdRijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45033. Gearchiveerd op 15 augustus 2022.Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45023. Gearchiveerd op 26 januari 2022.Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45022. Gearchiveerd op 26 januari 2022. 200px|Grafheuvel langs de provinciale weg in Eext Emmen grafheuvelRijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45027. Gearchiveerd op 26 januari 2022. Gasteren grafheuvels kopertijd en/of de bronstijdRijsdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45014 en de ijzertijdRijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45016. Gearchiveerd op 29 juni 2022. 200px|Het Bossienbargie, een vergraven grafheuvel Havelte zo'n 12 grafheuvels trechterbekercultuur Holtinge 12 grafheuvels Hooghalen grafheuvel gevonden in 2002: de heuvel is circa 16 meter in doorsnee en 70 centimeter hoog en grotendeels intactOude grafheuvel in het Drentse Hooghalen ontdekt. Gearchiveerd op 21 januari 2022.3000 v.Chr. tot het begin van onze jaartelling Midlaren twee grafheuvelsRijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45569. Gearchiveerd op 26 januari 2022. ijzertijd 200px Odoorn grafheuvel Oosterhesselen bij buurtschap Grevenberg ligt de Grevenberg of Grevenbarg (gravenheuvel) op een kringgreppelurnenveld nabij het Hunnenkerkhof kopertijd Peest de Negen Bergen op het Noordsche Veld met meerdere grafheuvels Pesse grafheuvel (brandheuvel) ten westen van de Boerveenseplassen; zeven grafheuvels vlak bij Fluitenberg IJzertijd/Romeinse tijd Rolde grafheuvel op de Kampsheide 200px Uffelte verscheidene grafheuvels 200px|Grafheuvel in het Uffelterzand Valthe en Odoorn meerdere grafheuvels (en hunebedden) bij het Eppiesbargie in het Valtherbos 200px Vledder grafheuvels in de omgeving, zie ook Havelterberg Westerbork Kamp Westerbork kreeg na WOII als opvangkamp voor KNIL-militairen de naam Schattenberg, naar een prehistorische grafheuvel in de buurtReuzengebeente opgegraven Westerveld tientallen grafheuvels en enkele hunebedden Zeijerveld grafheuvel (Jodenbergje), opgegraven door Van Giffen en inmiddels verdwenen
Friesland Friesland Plaats Beschrijving Periode Afbeelding Allardsoog grafheuvels langs de oude weg over de heide kopertijd Donkerbroek Verdwenen grafheuvel "De Galgenberg" Wijnjewoude grafheuvel ten noordwesten van de Duurswouderheide
Gelderland Gelderland Plaats Beschrijving Periode Afbeelding Aalten vijf urnenvelden,aalten.gemeentedocumenten.nl (pdf) twee grafheuvels Apeldoorn grafheuvels op de Loenermark Arnhem meerdere grafheuvels, waaronder een terrein met 11 grafheuvelsRijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 4512. Gearchiveerd op 26 januari 2022. kopertijd en/of bronstijdRijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45122. Gearchiveerd op 26 januari 2022.Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45124. Gearchiveerd op 26 januari 2022. en ijzertijdRijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45414. Gearchiveerd op 26 januari 2022. 200px|Grafheuvel Molenheuvel Berg en Dal 200px|Grafheuvel in bos Berkelland (in Eibergen) vijf grafheuvelsRijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 524990. Gearchiveerd op 26 januari 2022.Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 524989. Gearchiveerd op 19 augustus 2022. Bennekom enkele grafheuvels in de omgevingRijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45412. Gearchiveerd op 26 januari 2022. kopertijd en/of bronstijd 200px|Grafheuvel bij de BosbeekwegEde Op landgoed Kernhem ligt grafheuvel de Doolhof bronstijd Ginkelse Heide 200px Op de Eder Heide ligt de "Drieberg", drie bij elkaar gelegen grafheuvels met in de nabije omgeving nog een tweetal Garderen grafheuvel kopertijd en/of de bronstijdRijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45115. Gearchiveerd op 26 januari 2022. Epe grafheuvels, onder meer aan de Koekenbergweg en op Tongeren Ermelo Grafheuvels op de Ermelosche Heide klokbekercultuur grafheuvels op landgoed Nieuw Groevenbeek, zie ook Oud Groevenbeek en de Groevenbeekse heide. Heelsum enkele grafheuvels niet ver van de kerk Lievelde grafheuvels Niersen grafheuvels langs de oude weg Nijmegen grafheuvels, zie ook Ulpia Noviomagus Batavorum bronstijd Oosterbeek 9 grafheuvels, waarvan 7 achter Hotel De Bilderberg miniatuur Putten grafheuvels in het Speulder- en Sprielderbos, hier zijn volksverhalen rondom een weggezakt oud klooster Renkum grafheuvels in het bos aan beide zijden van de Molenbeek, de vondsten zijn te zien in het gemeentemuseum in Arnhem Stroe grafheuvel kopertijd of bronstijdRijksdienst voor Cultureel Erfgoed Monumentnummer: 45114. Gearchiveerd op 9 december 2022. Terborg het Jodenbergje Vaassen grafheuvels ten noordwesten Vierhouten meerdere grafheuvels in de omgeving Wageningen 11 grafheuvels op de Wageningse Berg - Overzicht op Grafheuvels in Wageningen kopertijd, bronstijd en mogelijk ijzertijd 200px Warnsborn en Schaarsbergen grafheuvels enkelgrafcultuur (ca. 2400 v.Chr.) Wolfheze zo'n twintig grafheuvels
Groningen Groningen Plaats Beschrijving Periode Afbeelding Haren grafheuvels en een hunebed Westerwolde grafheuvels
Limburg