De vuurwerkramp in Enschede vond plaats op zaterdag 13 mei 2000 in de Nederlandse stad Enschede. Een opslagruimte met vuurwerk van het bedrijf S.E. Fireworks vatte vlam en ontplofte uiteindelijk. Er vielen 23 doden, onder wie 4 brandweerlieden, ongeveer 950 mensen raakten gewond en 200 woningen werden verwoest.
De ontploffing was de grootste explosie in Nederland sinds de Tweede Wereldoorlog.
De ramp S.E. Fireworks (Smallenbroek Enschede Fireworks) importeerde Chinees vuurwerk dat werd gebruikt bij popconcerten. De brand begon rond drie uur 's middags, op het werkterrein van een pakhuis van S.E. Fireworks. In dit pakhuis lag ongeveer 900 kilogram vuurwerk opgeslagen. Het vuur verspreidde zich naar twee containers, die illegaal buiten het gebouw waren opgeslagen. De ter plaatse gekomen brandweerploeg kon niet verhinderen dat nog een derde container vlam vatte. Deze ontplofte korte tijd later. Een kettingreactie van meer ontploffingen resulteerde ten slotte in de grootste ontploffing; die van de centrale bunker.Vuurwerkramp Enschede, NOVA, gepresenteerd door Kees Driehuis, 13-5-2000 Hierbij kwam 177 ton vuurwerk tot explosie.
De ontploffingen en branden vernielden het grootste deel van de bedrijven en woningen in de wijk Roombeek. Ook in de omgeving was de schade groot. Een gebied van circa 42 hectare werd geheel verwoest. De grootste ontploffing was op 50 kilometer afstand in Deventer te horen. De rookkolom die ontstond was in een omtrek van circa 70 kilometer van Enschede te zien. Tweehonderd woningen werden volledig verwoest; circa 1500 woningen buiten de wijk en circa 500 omliggende bedrijven raakten zwaar beschadigd; 1250 mensen raakten dakloos. De alarmcentrale had na de explosie niet meteen een goed beeld van de omvang van de situatie, maar sommige brandweerkorpsen reageerden al op eigen initiatief. Vele brandweer-, politie- en ambulance-eenheden uit Hengelo, Oldenzaal, Almelo en de verre omtrek trokken richting Enschede, inclusief Duitse brandweerkorpsen en hulpdiensten van Nordhorn, Gronau, Rheine en andere plaatsen vlak over de grens. Zelfs vanuit de Randstad werden ambulances en andere hulpdiensten naar Twente gedirigeerd.
Toen in de loop van de avond, onder andere door de tv-beelden van Danny de Vries, de ernst van de situatie doordrong werd de Nederlandse televisie-uitzending van het Eurovisiesongfestival afgebroken. Aan de stille tocht in Enschede, zes dagen later op 19 mei, namen ruim 100.000 mensen deel onder wie premier Kok en kroonprins Willem-Alexander. Eerder had koningin Beatrix het rampgebied bezocht. De oorzaak van de ramp is nooit helemaal duidelijk geworden. Acht minuten voor de grote explosie had de brandweer het sein "brand meester" gegeven. De materiële schade werd later geschat op ongeveer 1 miljard gulden (454 miljoen euro).
Proces en veroordelingen De twee directeuren van het bedrijf, Rudi Bakker (bijgestaan door mr. Peter Plasman) en Willie Pater (bijgestaan door mr. Gabriel Meijers), werden op 2 april 2002 door de rechtbank Almelo vrijgesproken van de schuld voor de dood van de slachtoffers.Strafvonnis: Rb Almelo 2 april 2002, .Strafvonnis: Rb. Almelo 2 april 2002, . Zij kregen zes maanden gevangenisstraf opgelegd, waarvan drie voorwaardelijk en een boete (2250 euro) voor het opzettelijk overtreden van een aantal milieuvoorschriften en handel in illegaal vuurwerk. Na drie maanden voorarrest kwamen zij vrij. Het gerechtshof Arnhem veroordeelde de twee directeuren op 12 mei 2003 in hoger beroep echter tot een jaar celstraf.Arrest gerechtshof inhoudende veroordeling tot één jaar celstraf: Gerechtshof Arnhem 12 mei 2003, . Volgens het hof hebben zij zich schuldig gemaakt aan het overtreden van milieuvoorschriften, illegale handel in vuurwerk, en brand en ontploffing door schuld met de dood tot gevolg. Bakker is in cassatie gegaan, maar zonder succes.Arrest Hoge Raad inhoudende verwerping beroep: HR 1 februari 2005, . Ook tekende hij beroep aan bij het Europees Hof in Straatsburg, omdat hij geen eerlijk proces zou hebben gehad. Dit hof achtte zijn verzoek niet-ontvankelijk.
Op 22 augustus 2002 veroordeelde de Almelose rechtbank André de Vries tot vijftien jaar gevangenisstraf, wegens brandstichting op het terrein van het vuurwerkbedrijf, die leidde tot de ontploffing van het opgeslagen vuurwerk. De veroordeelde, die bij de uitspraak van het vonnis de rechter te lijf wilde gaan, riep dat hij onschuldig was en ging in hoger beroep. Op 12 mei 2003 werd hij door het gerechtshof Arnhem vrijgesproken van brandstichting. Het hof vernietigde het vonnis van de rechtbank in Almelo. Het hof vond dat er geen overtuigend bewijs was voor zijn schuld, en dat hij daarom moest worden vrijgesproken. In het bijzonder vond het hof dat weinig bewijskracht uitging van de onsamenhangende verklaringen die hij had gedaan in het huis van bewaring. Een bedrag van 125.000 euro werd uitgekeerd als schadevergoeding voor de tijd die hij onterecht gevangen had gezeten. In 2013, tien jaar na de vrijspraak, overleed De Vries op 46-jarige leeftijd aan darmkanker. Hij liet een brief na waarin hij nogmaals duidelijk maakte dat hij met de ramp niets te maken had.Rtvoost.nl, Afscheidsbrief van André de Vries 16 juli 2013 Rudi Bakker overleed op 18 februari 2026 op 63-jarige leeftijd.
Nasleep thumb|260px|Herdenkingsplaat in de Deurningerstraat miniatuur|De door de ontploffing ontstane krater miniatuur|Monument ter nagedachtenis van de vuurwerkramp
De ramp heeft in Nederland geleid tot onderzoek naar regelgeving en regelhandhaving op het gebied van vuurwerk en andere ontplofbare stoffen door Rijk en gemeente. Sommigen meenden dat de voorwaarden voor de ramp waren geschapen door laks overheidsoptreden en dat degene die de brand aanstak niet alleen verantwoordelijk mag worden gehouden. Ook meenden sommigen dat de in 2002 door de rechtbank opgelegde straffen niet met elkaar in verhouding waren. Bij grote vuurwerkshows en tijdens de jaarwisseling werden na de ramp extra controles gedaan, o.a. met helikopters om te kijken of er niks misging.
In 2005 schreef onderzoeksjournalist Alexander Nijeboer in de Nieuwe Revu dat twee militaire experts, die kort na de explosie op het rampterrein arriveerden, ontstekingsmechanismen (vermoedelijk van landmijnen) zouden hebben gezien. SP-Kamerlid Krista van Velzen stelde naar aanleiding van de publicatie schriftelijke vragen aan staatssecretaris van Defensie Cees van der Knaap. Deze antwoordde dat er uit het rapport blijkt dat er geen enkele aanwijzing gevonden is voor de aanwezigheid van militair materiaal of bedreiging van hulpverleners. Er is voor zover bekend ook geen aangifte gedaan wegens bedreiging.
Nog in mei 2010 kwam een nieuwe getuige naar voren. Een familielid van een van de directeuren verklaarde dat op de rampdag wel degelijk zou zijn gewerkt. Dat is door de directie en andere medewerkers altijd ontkend. Naar de mening van de getuige zou de ramp veroorzaakt kunnen zijn door een bedrijfsongeval.Politie hoort nieuwe getuige vuurwerkramp NU.nl, 5 mei 2010 (ANP-bericht)
Herzieningsverzoeken Het eerste herzieningsverzoek was in 2007 door de advocaat van Rudi Bakker.Mogelijke heropening zaak vuurwerkramp, Roel Lutkenhaus, Tubantia, 20 december 2007 Dit werd in 2008 afgewezen.Geen heropening zaak vuurwerkramp Enschede, BN DeStem, 1 juli 2008
Bakker diende begin 2012 opnieuw een herzieningsverzoek in bij de Hoge Raad vanwege nieuw opgedoken stukken waar AVRO's EenVandaag de hand op wist te leggen. Deze stukken wierpen tien jaar na dato een ander licht op de mogelijke oorzaak van de ramp in 2000. De stukken zouden er onder meer op wijzen dat de ware toedracht van de ramp mogelijk toch op brandstichting berust; het rapport spreekt over een "menselijke oorzaak". In de uitzending van EenVandaag op 30 november 2010 kwam naar voren dat er op basis van die stukken door strafadvocaat John Peters namens zijn cliënt Rudi Bakker aangifte was gedaan tegen de toenmalige officier van justitie en een hoge functionaris van de politie Twente. Zij zouden de stukken hebben verduisterd om ze daarmee uit het (politie)strafdossier te houden.Vuurwerkramp: Stukken onderzoek verduisterd, EenVandaag, 30 november 2010Vuurwerkramp: Achtergehouden proces-verbaal , EenVandaag, 30 november 2010 In juni 2012 wees de Hoge Raad het herzieningsverzoek af.Geen herziening zaak vuurwerkramp, NOS Nieuws, 26 juni 2012
In 2018 diende Rudi Bakker voor de derde keer een herzieningsverzoek in, ditmaal naar aanleiding van de onderzoeksresultaten van Paul van Buitenen.Veroordeelde vuurwerkramp Enschede eist eerherstel, NOS Nieuws, 20 juni 2018 De Tweede Kamer wilde Van Buitenen hierover spreken in een besloten ontmoeting.Klokkenluider Van Buitenen blij om geheime hoorzitting over vuurwerkramp, Frank Timmers Tubantia, 7 november 2018
In 2021 wilde de Tweede Kamer een onafhankelijk onderzoek laten uitvoeren, waarin het rapport van Van Buitenen zou worden betrokken.
Aangifte tegen de overheid In november 2018 wist klokkenluider Paul van Buitenen, actief in de stichting Expertgroep Klokkenluiders Nederland'Met water blussen had niet gemogen bij vuurwerkramp' Noreen van Gool, Tubantia, 10 jan 2017Brabantse klokkenluider: De absolute waarheid heb ook ik niet in huis Geert Nijland, Tubantia, 26 november 2017 te bewerkstelligen dat er een besloten hoorzitting kwam van de verantwoordelijke Tweede Kamercommissie over de ramp uit 2000, nadat hij hierover de aandacht had gezocht bij de gemeenteraad van Enschede.Pleidooi voor parlementaire enquête naar Vuurwerkramp, Lucien Baard, Tubantia, 9 november 2017Definitief rapport vurwerkramp: 'OM heeft bewust fouten gemaakt', Lucien Baard, Tubantia, 20 juni 2018Rapport vuurwerkramp schokt Kamerleden: ze willen een hoorzitting, Lucien Baard, Tubantia, 20 juni 2018Klokkenluider wil gemeenteraad bijpraten over vuurwerkramp, Lucien Baard, Tubantia, 26 mei 2018SP vraagt om hoorzitting over de vuurwerkramp, Lucien Baard, Tubantia, 30 oktober 2018
Vervolgens deed hij in oktober 2019 op grond van zijn eigen onderzoek gedurende bijna vijf jaren aangifte tegen de Nederlandse staat en de gemeente Enschede wegens de ‘ondermijning van de rechtstaat’ die volgens hem bij de afhandeling van de vuurwerkramp zou hebben plaatsgevonden: de overheid zou niet alleen schuldig zijn geweest aan de ramp zelf, doch vervolgens ook aan het opzettelijk verdoezelen van het eigen falen, waardoor volgens hem de verkeerden zouden zijn gestraft. Deze aangifte deed hij samen met Rudi Bakker, een van de toenmalige directeuren van S.E. Fireworks,Hoe de eigenaar van S.E. Fireworks nog steeds worstelt met de ramp, Toine Heijmans, de Volkskrant, 10 december 2018De andere directeur was Willie Pater. Mededirecteur S.E. Fireworks na 15 jaar zwijgen: ‘Ramp is mij ook overkomen’, Tubantia, 13 mei 2015 oud-rechercheur Jan Paalman en de weduwe van een bij de ramp omgekomen brandweerman. De overheid en een groot aantal overheidsfunctionarissen werden door hen beticht van onder ander meer dood door schuld, het plegen van meineed, valsheid in geschrifte, misleiding van de rechtbank en tal van andere ambtsmisdrijven. Eerder zag de Onderzoeksraad Voor Veiligheid (OVV) in zijn rapport geen aanleiding tot het instellen van een nieuw onderzoek.Onderzoeker vuurwerkramp Enschede: ‘Het boek is weer geopend’, Arjan te Bogt, Tubantia, 6 december 2018‘Onderzoeksraad moet kijken naar alarmerend rapport over vuurwerkramp’, Lucien Baard, Tubantia, 16 januari 2019Ramprapport vuurwerkramp Enschede nog niet naar Onderzoeksraad, Lucien Baard, Tubantia, 24 januari 2019 Onderzoeksraad aan de slag met rapport over vuurwerkramp, Lucien Baard, Tubantia, 19 februari 2020 Onderzoeksraad voor Veiligheid gaat geen onderzoek doen naar rapport vuurwerkramp, Lucien Baard, Tubantia, 2 mei 2019Van Buitenen blijft vechten voor onderzoek naar vuurwerkramp, Lucien Baard, Tubantia, 2 mei 2019