thumb|300px|Romaanse talen wereldwijd: De Romaanse talen zijn een tak van de Indo-Europese taalfamilie. Oorspronkelijk werden deze talen voornamelijk in Zuid-Europa gesproken. In de 21e eeuw worden de Romaanse talen, als gevolg van emigratie en kolonisatie vanaf de 15e eeuw, gesproken in veel andere delen van de wereld, met name Latijns-Amerika. Wereldwijd spreken circa 800 miljoen mensen een Romaanse taal als hun eerste taal.

Oorsprong en ontwikkeling De Romaanse talen zijn de enige nog levende tak van de Italische talen. Ze stammen alle af van een van de Italische talen: het Latijn, de taal van de Romeinen, die door de Romeinse expansie (militairen, ambtenaren, handelaren en vooral ook veteranen) verspreid raakte over een groot deel van Europa en in het westelijke deel van het Romeinse Rijk de algemene voertaal werd. Vaak wordt bij het voorgaande de kanttekening gemaakt dat de Romaanse talen niet afstammen van het bekende klassiek Latijn zoals dat in geschreven vorm is overgeleverd, maar van het vulgair Latijn (Volkslatijn). Hierbij moet weer worden opgemerkt dat het onderscheid tussen klassiek en vulgair Latijn niet te veel moet worden verabsoluteerd en dat ook het vulgair Latijn zeker geen eenheid vormde, maar eerder een grote groep dialecten. In de loop der eeuwen werden de verschillen tussen deze dialecten steeds groter en de onderlinge verstaanbaarheid steeds kleiner, zodat ze vanaf ca. 800 als verschillende talen worden beschouwd. Verschillen tussen de Romaanse talen en het Latijn worden ten dele toegeschreven aan de invloed van substraattalen, de talen van door de Romeinen onderworpen volken.

Veel bekend geworden kunsttalen, waaronder het Esperanto, Interlingua en Ido, zijn in hoge mate gebaseerd op de grammatica en woordenschat van de Romaanse talen.

Taal- en cultuurgebied in Europa

thumb|De Romaanse talen in Europa gedetailleerd thumb|Romaans taalgebied in Europa Het Romaanse taal- en cultuurgebied in Europa is gecentreerd rond de westelijke Middellandse Zee (Frankrijk, Italië, Portugal en Spanje). Maar ook in landen als België, Luxemburg, Roemenië, Moldavië en Zwitserland worden Romaanse talen gesproken. Deze gebieden zijn van oudsher sterk rooms-katholiek, behalve in Roemenië en Moldavië (Roemeens-orthodox). Veel van deze landen zijn lid van de Latijnse Unie. thumb|Classificatie van Romaanse talen

Westelijke Romaanse talen Gallo-Romaans Gallo-Romaans is de naam voor alle Romaanse talen die worden of werden gesproken in een groot deel van het huidige Frankrijk en in Wallonië. Deze subgroep omvat zowel de Langue d'Oc als de Langue d'Oïl. Al deze talen zijn rechtstreeks voortgekomen uit het Gallo-Romaans, een vroege Romaanse taal die op zijn beurt was voortgekomen uit het Laatlatijn en tussen de 4e en de 9e eeuw werd gesproken in het toenmalige Gallië. Omdat van het Gallo-Romaans geen schriftelijke bronnen bewaard zijn gebleven, kan deze taal alleen worden gereconstrueerd op basis van vergelijkingen tussen met name het Oudfrans en het klassiek Latijn.

Langues d'oïl Waals Picardisch Gallo Gaumais Frans Champenois Bourgondisch Lotharings Poitevin Saintongais Franc-comtois Angevin Mayenais Manceau Tourangeau Orleanais Normandisch Jèrriais Dgèrnésiais Anglo-Normandisch (uitgestorven) Noot: Het Anglo-Normandisch heeft een enorme invloed uitgeoefend op het Oudengels, waardoor het moderne Engels nu een lexicon met zo'n 50% Romaanse woorden heeft. Daarmee is het de meest geromaniseerde Germaanse taal. Francoprovençaals Dauphinees Faetar Lyonees Piemontees Savoyaards Valdostaans Vauds Occitano-Romaans Occitaans Gascons Languedocien (in enge zin) Limousijns Vivaro-alpin Auvergnat Catalaans Reto-Romaans (ook Rhaetisch) Friulisch Ladinisch Reto-Romaans Gallo-Italiaans Piëmontees Lombardisch Venetiaans Ligurisch Monegaskisch Emiliaans-Romagnools Emiliaans Romagnools

Iberisch/ Romaans-Iberisch / Ibero-Romaans West-Iberisch Castiliaans Spaans (Castiliaans) Ladino (Judeo-Spaans) Portugees-Galicisch Portugees Judeo-Portugees Galicisch Eonaviegan Fala (gesproken in het noordwestelijke gedeelte van het Spaanse Extremadura) Asturisch-Leonees Leonees Asturisch Mirandees Extremaduriaans Pyrenese-Mozarabische Aragonees Mozarabisch (uitgestorven in de 15e eeuw)

Sardijns Sardijns Campidanees Logudorees

Istriotisch Istriotisch

Oostelijk Romaanse talen Italo-Romaans Toscaans Italiaans Corsicaans Sassarees Gallurees Zuid-Centraal Marchigiano Umbro Laziale Romanesco Sabino Zuidelijk Napolitaans Siciliaans Balkan-Romaans Roemeens Istro-Roemeens Megleno-Roemeens Aroemeens Dalmatisch (uitgestorven)

Woordenschatvergelijking Latijn Sardijns Italiaans Spaans Portugees Frans Occitaans Catalaans Reto-Romaans Lombardisch Roemeens aqua acqua acqua agua agua eau aiga aigua aua aqua/egua/eua apă acutus agúdu acuto agudo agudo aigu agut agut aguz aguzz acut adiutare adiudare aiutare ayudar ajudar aider ajudar ajudar agidar judà ajuta apis/apicula àbe ape abeja abelha abeille abelha abella avieul ava albina saponem sabone sapone jabón sabão savon sabon sabó savun savon săpun carricare carrigare caricare cargar carregar charger cargar/chargar carregar chargar carregà încărca caballum caballu cavallo caballo cavalo cheval caval/chaval cavall cheval cavâl calu cantare cantare cantare cantar cantar chanter cantar/chantar cantar chantar cantà cantâ clavem clave chiave llave/clave chave clef clau clau clav ciav cheie ferrum ferru ferro fierro ferro fer fer ferro fier fèr fier ventum ventu vento viento vento vent vent vent vent vent vânt rota roda ruota rueda roda roue roda roda roda rœda roată aurum auru oro oro ouro or aur or aur òr aur pax pax pace paz paz paix patz pau pasc paas pace solem sole sole sol sol soleil sol sol solegl sol soare noctem nocte notte noche noite nuit nuéit nit notg nott noapte pontem ponte ponte puente ponte pont pònt pont pont punt punte nōvum novu nuovo nuevo novo nouveau nòu nou nov noeuv nou hospitalem hospitale ospedale hospital hospital hôpital espitau hospital hospital ospedaa spital ego ego io yo eu je jo/ieu jo jau eju eu filium filliu figlio hijo filho fils filh fill figl fioeu fiu facere facere fare hacer fazer faire far fer far fà face lingua lìngua/limba lingua lengua lingua langue lenga llengua lingua lengua limbă terra terra terra tierra terra terre terra terra terra terra ţara pluviam pluvia pioggia lluvia chuva pluie plueia pluja plievgia pieuva plioaie ārbore àrbore albero árbol árvore arbre arbre arbre arbre alber arbore hominem/hōmo homine/homo uomo hombre homem homme òme home um ómm om iucare giugare giocare jugar jogar jouer jugar jugar giugar giugà juca focum focu fuoco fuego fogo feu foc foc fu fœg foc oculus ogolu occhio ojo olho œil uelh ull ögl œugg ochi flama flama fiamma llama/flama chama flamme flamma flama flamma fiama flamă caelum caelu cielo cielo céu ciel ciel cel ciel cel cer digitum digitu dito dedo dedo doigt det dit digt did deget manum manu mano mano mão main man mà maun man mână

Zie ook Lijst van talen van de wereld Dialect

Noten