Neoregelia 'Fireball'Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Fireball', geraadpleegd 27 juni 2016 (ook bekend als Neoregelia schultesianaDerek Butcher en Eric Gouda, "The New Bromeliad Taxon List", Universiteit Utrecht, geraadpleegd 27 juni 2016 nom. nud. en Nidularium schultesianum nom. nud. "Bromelia neoregelia fire ball (BRONEOFB15) - 8722 - Nidularium schultesianum 'Fire Ball', FloraXchange.nl, geraadpleegd 27 juni 2016)Een naam tussen enkele aanhalingstekens ('Fireball') is een geregistreerde cultivarnaam, een naam in kleinkapitaal () een ongereguleerde handelsnaam. is een plant uit de bromeliafamilie (Bromeliaceae) die veel wordt gekweekt als sierplant. Het gewas is waarschijnlijk afkomstig uit Brazilië, maar er zijn geen natuurlijke groeiplaatsen bekend. Deze vermoedelijke soort is nooit wetenschappelijk beschreven en heeft daarom geen geldige wetenschappelijke naam.
Beschrijving Neoregelia 'Fireball' is een relatief kleine bromelia met platte, brede, trechtervormige bladrozetten van circa 15 cm doorsnede. De bladeren zijn lijnvormig, hard en glad, de bladtop is spits. Het bij weinig licht egaal groene blad kleurt bij sterke belichting vanuit het midden van het rozet diep rood. De plant neemt water op dat in de rozetten blijft staan en zo een phytotelma vormt.
thumb|left|Bloeiwijze en rode verkleuring van het blad.
'Fireball' groeit - naar is aan te nemen - epifytisch op boomtakken. Het wortelstelsel is zwak ontwikkeld en dient voornamelijk als houvast.
De bloeiwijze verschijnt eindstandig (midden in het rozet) en ligt daarin verzonken, omgeven door de rode schutbladeren. De onaanzienlijke, lavendelblauwe bloempjes hebben uitgespreide, spitse kroonbladen, een kenmerk dat het geslacht Neoregelia onderscheidt van het er op lijkende geslacht Nidularium.Werner Rauh, "Tillandsien und andere kulturwürdige Bromelien", 3. Auflage, 1990, p. 394
De rozetten van 'Fireball' bloeien slechts één keer en sterven dan af. De plant vormt echter rijkelijk dochterplanten, die aan het uiteinde van circa 5 cm lange, houtachtige uitlopers ontspruiten, en niet direct naast de moederplant. Zo kan een heel netwerk van met elkaar verbonden rozetten ontstaan.
Herkomst Het geslacht Neoregelia komt vooral voor in de regenwouden van Oost-Brazilië en ook wel in Oost-Colombia, Ecuador en Oost-Peru.Werner Rauh, "Tillandsien und andere kulturwürdige Bromelien", 3. Auflage, 1990, p. 387 'Fireball' lijkt inheems te zijn in Brazilië, maar het is niet bekend waar.
Ontdekking De enige bekende in het wild gevonden exemplaren van 'Fireball' waren afkomstig uit een zending bromelia's die Nat DeLeon, directeur horticultuur van de Floridase dierentuin Parrot Jungle,Alan Herndon, "A Brief History of Nat DeLeon in the Bromeliad World", fcbs.org, geraadpleegd 27 juni 2016 in 1960 ontving van de Braziliaanse plantenverzamelaar Walter Doering. In een begeleidend briefje merkte Doering op: "Neoregelia of Aechmea, kleine plant, geheel mahoniekleurig. Bloemen nog niet gezien." Van de vier toegezonden planten bleef er maar één in leven, die zich door kindplantjes echter gemakkelijk liet vermeerderen. Dit exemplaar was anders dan in Doerings beschrijving vrijwel geheel groen, maar in de felle Floridase zon keerde de roodbruine kleur snel terug.Nat DeLeon, "Solving the Fireball mystery", in: Florida Council of Bromeliad Societes Inc. Newsletter XVIII/I, februari 1998, p. 7-9, 2
DeLeon zou Doering herhaaldelijk om meer informatie hebben gevraagd, maar nooit een reactie hebben gekregen. Omdat hij geen ongeïdentificeerde planten in omloop wilde brengen, deelde hij aanvankelijk alleen stekken met de bevriende bromeliakweker Ralph Davis. Later stond hij echter toe dat deze de plant, in afwachting van een wetenschappelijke beschrijving, onder de voorlopige cultivarnaam Neoregelia 'Fireball' in de handel bracht.
Classificatie DeLeon stuurde in 1967 een bloeiend exemplaar ter determinatie aan de in bromelia's gespecialiseerde botanicus Lyman Bradford Smith. Die zou hebben geantwoord dat het een nieuwe soort betrof, maar dat meer onderzoek nodig was. Verder zou DeLeon ook van Smith niets meer hebben vernomen."A Visit to a Private Collection", in: Grande 1/1/1977, p. 12
Lyman B. Smith en Robert Jack Downs voerden 'Fireball' in hun monografie Bromelioideae (Bromeliaceae) (1979) op als hybride. Als referentie gaven ze een artikel van kweker Ervin Wurthmann, dat deze classificatie echter niet ondersteunt.Lyman B. Smith en Robert Jack Downs, "Bromelioideae (Bromeliaceae)", in: Flora Neotropica 14.3, 1979, p. 1586
In afwijking van het oordeel van Smith en Downs lijkt de consensus te zijn dat 'Fireball' geen hybride is, maar een eigen soort.FCBS Neoregelia Photo Index Database, geraadpleegd 1 juli 2016Bromeliad Cultivar Registrar (Derek Butcher), "Neoregelia 'Fireball'", Bromeliad Cultivar Register, geraadpleegd 27 juni 2016 Een wetenschappelijke beschrijving blijft uit omdat veel taxonomen daarvoor informatie over de natuurlijke habitat cruciaal achten. Daar komt bij dat na decennia kweken en kruisen (zie hieronder) niet meer duidelijk is hoe de "echte" 'Fireball' eruit hoort te zien.Neoregelia Fireball, Bromeliad Society of Australia, geraadpleegd 10 juli 2016
thumb|left|260px|De Braziliaanse staten waar varianten van Neoregelia 'Fireball' in het wild zouden zijn gevonden: groen Espírito Santo (Neoregelia 'Greenball'), rood Rio de Janeiro (Neoregelia 'Red Of Rio')
Wilde varianten Orchideeënverzamelaar Luciano Zappi vond in 1992 in de Braziliaanse staat Espírito Santo een sterk op 'Fireball' lijkende plant. Deze Neoregelia 'Fireball' of Neoregelia 'Greenball' blijft veel groener dan 'Fireball', maar kan wel rode vlekken vertonen.Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Greenball', geraadpleegd 27 juni 2016Derek Butcher, "DD0611 Neoregelia ‘Red of Rio'", Bromeliad Society of Australia, geraadpleegd 2 juli 2016
Ook Neoregelia 'Red Of Rio' zou uit de natuur afkomstig zijn. De Australische kweker Olwen Ferris kocht in 1962 een stek van een plant die volgens de verkoper was opgekweekt uit zaad dat was verzameld in de bergen bij Rio de Janeiro, ten zuiden van Espírito Santo. 'Red Of Rio' zou een iets grotere versie van 'Fireball' zijn.Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Red Of Rio', geraadpleegd 27 juni 2016 Er wordt echter ook beweerd dat deze plant niet meer is dan een kloon van DeLeons oer-'Fireball'. De naam 'Fireball' zou in Australië worden gebruikt voor planten die afkomstig zijn van DeLeon en de naam 'Red Of Rio' voor planten uit de verzameling van Davis.Derek Butcher, "DD0411 Neoregelia 'Fireball' hybrids", Bromeliad Society of Australia, geraadpleegd 27 juni 2016
De cultivar Neoregelia 'Baby Doll' is volgens opgave van de kweker een kruising tussen 'Fireball' en 'Red Of Rio'. Deze plant heeft groen blad met rode vlekjes.Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Baby Doll', geraadpleegd 27 juni 2016
Neoregelia schultesiana Neoregelia 'Fireball' is al zeker sinds begin jaren 70 in de handel als Neoregelia schultesiana. Ook de namen Neoregelia schultziana en (in Nederland) Nidularium schultesianum komen voor. Dit zijn nomina nuda, benamingen die ogen als wetenschappelijke namen, maar waar geen wetenschappelijke publicatie achter schuilgaat. Het verhaal gaat dat de naam Neoregelia schultesiana afkomstig is van Lyman B. Smith, maar hij heeft die nooit gepubliceerd. Hij is wel de naamgever van Navia schultesiana (1944) en Vriesea schultesiana (1954), twee bromeliasoorten die in Colombia zijn ontdekt door de Amerikaanse bioloog Richard Evans Schultes.Lyman B. Smith, "A New Bromeliad (Navia) from Colombia", in: Caldasia 3, 1944, p. 131.Instituto de Cienacias Naturales: "COL000000151 - Vriesea schultesiana L.B. Sm. - Bromeliaceae", geraadpleegd 5 juli 2016
Vermeerdering 'Fireball' is eenvoudig vegetatief te vermeerderen door kindplantjes te verwijderen en apart op te kweken. Ze zijn levensvatbaar als ze één derde van de grootte van de moederplant hebben bereikt."BASIC CULTURAL INFORMATION FOR NEOREGELIA BROMELIADS", bromeliad-chicago.org, geraadpleegd 27 juni 2016
De soort is zoals de meeste bromelia's niet zelfbestuivend. Aangezien alle bekende exemplaren klonen (stekken) van dezelfde plant zijn, is vermeerdering uit zaad in principe niet mogelijk. De Australische kweker Allan Ladd creëerde echter een zelfbestuivende 'Fireball' - of althans een niet daarvan te onderscheiden plant - door stuifmeel van de verwante soort Neoregelia compacta over te brengen op 'Red Of Rio'. Dit stuifmeel zou de moederplant niet hebben bevrucht, maar deze tot zelfbestuiving hebben aangezet. De nakomelingen hiervan zouden zuivere, uit zaad vermeerderbare 'Fireballs' of 'Red Of Rio's' zijn. Volgens een andere lezing zou er echter eerst wel degelijk een kruising tussen Neoregelia compacta en 'Red Of Rio' zijn ontstaan, die Ladd vervolgens terugkruiste met 'Red Of Rio'. De hieruit voortgekomen zelfbestuivende planten zouden dan "pseudo-'Fireballs'" met compacta-bloed zijn.Bill Morris, "PROBLEMS WITH BREEDING AND INTERPRETING RESULTS", fcbs.org, geraadpleegd 27 juni 2016
thumb|left|260px|Neoregelia 'Apollo's Poetry': kruising tussen Neoregelia 'Emily' en Neoregelia .Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Apollo's Poetry'. geraadpleegd 27 juni 2016 'Emily' is een kruising tussen Neoregelia 'Fireball' en Neoregelia 'Green Apple'.Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Emily', geraadpleegd 27 juni 2016
Hybriden Er wordt veel met Neoregelia's gekweekt. De soorten zijn goed met elkaar te kruisen en dit levert steeds nieuwe, meer of minder decoratieve vormen op. Bij meer dan 180 als cultivar geregistreerde kruisingen is volgens de beschrijving 'Fireball' betrokken. Het gaat hier vaak om complexe hybriden als Neoregelia ((carolinae × (((concentrica × johannis) 'Vulkan' × chlorosticta) × farinosa)) 'Painted Lady' × (lilliputiana × 'Fireball')) 'Peter Pink'.Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Peter Pink', geraadpleegd 27 juni 2016
Bonte vormen Erg populair zijn bonte vormen van 'Fireball', in de handel vaak aangeboden als (Neoregelia schultesiana of Nidularium schultesianum) , , of . Hoewel zulke vormen vegetatief kunnen ontstaan door mutatie bij kindplantjes of weefselkweek gaat de Australische bromelia-expert Derek Butcher ervan uit dat het kruisingen met Neoregelia carolinae of Neoregelia 'Meyendorfii' betreft.
thumb|Neoregelia 'Annick': kruising tussen Neoregelia carolinae en Neoregelia 'Fireball'Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Annick', geraadpleegd 27 juni 2016
Allan Ladd kruiste zijn uit zaad vermeerderbare 'Fireball' met Neoregelia carolinae 'Perfecta Tricolor'Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Perfecta Tricolor' en creëerde zo Neoregelia 'Ladd's Choice', met een bonte streep in het midden van het blad, en Neoregelia 'Ladd's Extra Choice', met een bonte streep aan de rand van het blad.Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Ladd's Choice', geraadpleegd 27 juni 2016Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Ladd's Extra Choice', geraadpleegd 27 juni 2016
Neoregelia 'Rosy Fireball', Neoregelia 'Gorrion' en Neoregelia 'Zoe' zijn rozebonte vormen met de formule Neoregelia ((carolinae × 'Fireball') × 'Fireball') × 'Fireball', ontstaan toen de Costa Ricaanse kweker Chester Skotak een kruising tussen Neoregelia carolinae en Neoregelia 'Fireball' tweemaal terugkruiste met 'Fireball'.Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Rosy Fireball', geraadpleegd 27 juni 2016Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Gorrion'. geraadpleegd 27 juni 2016Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Zoe', geraadpleegd 27 juni 2016
De sterk op 'Rosy Fireball' lijkende Neoregelia 'Donger' zou daarentegen geen hybride zijn, maar komt volgens de kweker voort uit een bonte scheut aan een reguliere 'Fireball'.Bromeliad Cultivar Register: NEOREGELIA 'Donger', geraadpleegd 27 juni 2016
Kruisingen met andere Neoregelia's