De associatie van oranjesteeltje en langkapselsterretje (Tortello-Bryoerythrophylletum) is een associatie uit het duinsterretjes-verbond (Tortulo-Koelerion). De associatie omvat door bladmossen gedomineerde, pionierende microvegetatie die vooral te vinden is op de vochtige noordzijde van zeeduinen.

Naamgeving en codering Syntaxoncode voor Nederland (rVvN): r14Ca03 BWK-karteringscode: hd Natura2000-habitattypecode (EU-code): H2130 Corine biotope: 16.22 - Dunes grises Eunis Habitat Types: B1.4 - Coastal stable dune grassland (grey dunes)

De wetenschappelijke naam Tortello-Bryoerythrophylletum is afgeleid van de botanische namen van respectievelijk langkapselsterretje (Tortula subulata) en oranjesteeltje (Bryoerythrophyllum recurvirostrum).

Fysiognomie De associatie van oranjesteeltje en langkapselsterretje is een microgemeenschap waarin vooral kussenvormende mossen de fysiognomie bepalen. (1996). Koelerio-Corynephoretea. In: De vegetatie van Nederland – 3 (pp. 122–124). Opulus Press, Uppsala/Leiden. De vegetatiestructuur wordt gevormd door een dominante moslaag met daarboven een zeer ijle kruidlaag van overwegend eenjarige planten. Een struik- en boomlaag zijn afwezig.

Ecologie De associatie van oranjesteeltje en langkapselsterretje is een pioniergemeenschap die tot ontwikkeling komt op steile (hellende tot loodrechte) hellingen en steilkanten in kalkrijke zeeduingebieden. Het gaat om standplaatsen met een hoge relatieve luchtvochtigheid en een expositie op het noorden. Het substraat bestaat uit min of meer kalkrijk zand met een humushoudende toplaag. Het gaat om kleine opengemaakte plekken tussen grasland of dwergstruweel, waardoor de kale bodem wel bijeengehouden wordt door het wortelstelsel en de humushoudende toplaag behouden blijft. De kleinschalige, kale vestingmilieus waarvan deze gemeenschap afhankelijk is, ontstaan veelal door erosie, tred of graafgedrag van konijnen.

Subassociaties Binnen de associatie van oranjesteeltje en langkapselsterretje worden twee subassociaties onderscheiden.

Typische subassociatie De typische subassociatie (Tortello-Bryoerythrophylletum typicum) is de meest typische vorm van de associatie van oranjesteeltje en langkapselsterretje. De syntaxoncode voor Nederland (rVvN) is r14Ca03a.

Subassociatie met groot klokhoedje Een subassociatie met groot klokhoedje (Tortello-Bryoerythrophylletum encalyptetosum) komt voor op nog kalkrijkere standplaatsen dan de typische subassociatie. Het substraat is rijk(er) aan fijn schelpgruis. Differentiërende soorten voor deze subassociatie zijn groot klokhoedje en kalkgoudmos. De syntaxoncode voor Nederland (rVvN) is r14Ca03b.

Vegetatiezonering De associatie komt hoofdzakelijk voor als microgemeenschap in graslandgemeenschappen uit de fakkelgras-orde of dwergstruweelgemeenschappen uit het kraaihei-verbond. Soms kunnen er duidelijke vegetatiemozaïeken ontstaan wanneer konijnen een 'gatenkaas'-patroon graven op een duinnoordhelling, waarbij de associatie de opengemaakte plekken koloniseert.

Biogeografie Het volledige verspreidingsgebied van de associatie van oranjesteeltje en langkapselsterretje op Aarde is niet bekend. Het is alleen bekend uit Nederland, en alhier beperkt tot de duinen. In de Kennemerduinen zijn de mooiste voorbeelden te vinden, maar ook op Voorne, Texel, Ameland en Schiermonnikoog komt deze gemeenschap voor.

Diagnostische taxa voor Nederland en Vlaanderen Deze associatie heeft enkel topkapselmossen als specifieke kensoorten, waaronder de naamgevende soorten oranjesteeltje en langkapselsterretje de meest voorkomende zijn, naast duinkronkelbladmos, groot klokhoedje en muurdubbeltandmos. Van de hogere niveaus zijn vooral kalksmaltandmos en gewoon klauwtjesmos meestal aanwezig. De hogere planten zijn vertegenwoordig door kleine, mosachtige plantjes als kandelaartje, sierlijke vetmuur en zandhoornbloem. Het gelatineuze korstmos duinzwelmos kent zijn optimum in deze gemeenschap.

Differentiërende soorten ten opzichte van de nauw verwante associatie van vetkruid en tijm zijn zachte haver, kweek, goudhaver en bevertjes.

Kruidlaag Kentaxon Diff.soort Presentie Triviale naam Botanische naam Opmerking Afbeelding kV - > 20% zanddoddegras Phleum arenarium 100px kV - > 20% kandelaartje Saxifraga tridactylites 100px kV - > 10% duinreigersbek Erodium cicutarium subsp. dunense 100px kO - > 40% ruw vergeet-mij-nietje Myosotis ramosissima 100px kO - > 40% smal fakkelgras Koeleria macrantha 100px kO - > 10% duinviooltje Viola curtisii 100px kO - < 10% kruipend stalkruid Ononis spinosa subsp. repens 100px kO - < 10% kleine steentijm Clinopodium acinos Buiten Limburg 100px kK - > 50% zandhoornbloem Cerastium semidecandrum 100px kK - > 30% geel walstro Galium verum 100px kK - > 20% zandzegge Carex arenaria 100px bg - - sierlijke vetmuur Sagina nodosa 100px Moslaag Kentaxon Diff.soort Presentie Triviale naam Botanische naam Opmerking Afbeelding kA - > 60% oranjesteeltje Bryoerythrophyllum recurvirostrum 100px kA - > 60% langkapselsterretje Tortula subulata 100px kA - > 50% duinkronkelbladmos Tortella flavovirens 100px kA - > 40% groot klokhoedje Encalypta streptocarpa subassociatie met groot klokhoedje 100px kA - > 20% duinbekermos Cladonia pocillum 100px kA - > 20% kalkgoudmos Campyliadelphus chrysophyllus 100px kA - > 20% muurdubbeltandmos Didymodon vinealis 100px kV - > 30% kalksmaltandmos Ditrichum flexicaule 100px kV - > 20% groot duinsterretje Syntrichia ruralis var. ruraliformis 100px kV - > 20% klein duinsterretje Syntrichia ruralis var. calcicola 100px kV - - duinzwelmos Leptogium gelatinosum 100px kK - > 70% gewoon klauwtjesmos Hypnum cupressiforme 100px kK - > 20% gewoon purpersteeltje Ceratodon purpureus 100px kK - > 20% klein leermos Peltigera rufescens 100px

Zie ook Droog kalkrijk duingrasland

Oranjesteeltje en langkapselsterretje