Tussen eind september 1944, na afloop van Operatie Market Garden, en 5 mei 1945, de Duitse overgave in Nederland, was de Betuwe een bij tijd en wijle hard bevochten oorlogsgebied. Een keur aan Duitse, Britse, Canadese, Amerikaanse en Belgische eenheden raakte bij deze gevechten betrokken. Achtergrond Door de geallieerde Operatie Market Garden werd de Betuwe opnieuw oorlogsgebied vanaf 17 september 1944 door de luchtlandingen rond Arnhem, maar zeker vanaf 22 september 1944, toen Britse grondtroepen de Betuwe introkken via de burg bij Nijmegen. Ook nadat Market Garden officieel op 26 september 1944 beëindigd was, ging de strijd door. De Duitsers beschouwden het geallieerde bruggenhoofd in de Betuwe als een duidelijk gevaar voor een verdere geallieerde opmars. Op 25 september 1944 vaardigde Adolf Hitler een bevel uit, waarin hij persoonlijk opdracht gaf het geallieerde bruggenhoofd te vernietigen. Daarop werden verschillende Duitse aanvallen tot uitvoering gebracht. In de winter 1944/45 werd het vervolgens over het algemeen rustiger, met uitzondering van enkele scherpe Duitse lokale aanvallen en de perikelen rond de door de Duitsers veroorzaakte innundatie van de Betuwe.
In het hierna volgende overzicht zijn alle grotere Duitse en geallieerde eenheden opgesomd, die tussen 26 september 1944 en 5 mei 1945 in en direct om de Betuwe in actie kwamen, gedurende kortere of langere tijd. De Duitse eenheden in september/oktober 1944 waren meest opgebrande resten (Kampfgruppen) van divisies die uit Normandië teruggekomen waren. Daarnaast waren de Duitsers meesters in snel Kampfgruppen en Sperrverbanden te vormen uit allerlei voorhanden eenheden en die meteen in te zetten. Enkele divisies waren zeer recent pas gevormd. Tegen het einde van de oorlog was de Duitse mankracht aan het einde. De geallieerde troepen in september/oktober 1944 waren goed en sterk, maar wel deels versleten na de strijd vanuit Normandië van de maanden ervoor. Uitzonderingen waren de Amerikaanse luchtlandingsdivisies, wat elite eenheden waren. In het voorjaar van 1945 waren de geallieerde troepen vol uitgerust en op sterkte.
De term “The Island” (Het Eiland) valt regelmatig en is een door de geallieerden gegeven naam van het gebied waarin gevochten werd tussen Rijn (noord) en Waal (zuid) en tussen Opheusden (west) en Doornenburg (oost). Duitse eenheden thumb|right|90px 9e Pantserdivisie Commandant: Generalleutnant Harald Freiherr von Elverfeldt De 9e Pantserdivisie (Duits: 9. Panzer-Division) was na de zware gevechten in de herfst 1944, o.a. bij Aken, zwaar gedecimeerd. Op 23 september werden ter versteking de resten van de Panzerbrigade 105 ingevoegd. De divisie werd naar Nederland verplaatst en ingezet begin oktober 1944 bij het Duitse tegenoffensief in de Overbetuwe bij Elst. Al na een paar dagen werd dit offensief afgebroken wegens gebrek aan resultaat. Tussen 13 en 15 oktober werd de divisie met veerboten overgezet over het Pannerdensch Kanaal en bij Xanten kort opgefristLexikon der Wehrmacht: 9. Panzer-Division. Geraadpleegd op 5 juni 2022.. thumb|right|90px 116e Pantserdivisie Commandant: Generalmajor Siegfried von Waldenburg De 116e Pantserdivisie (Duits: 116. Panzer-Division) was ingezet in september 1944 bij Aken. De divisie werd vervolgens naar Nederland verplaatst en ingezet begin oktober 1944 bij het Duitse tegenoffensief in de Overbetuwe noordelijk van Elst. Het pantserregiment was daar niet bij. Al na een paar dagen werd dit offensief afgebroken wegens gebrek aan resultaat. Vanaf 8 oktober 1944 werd de divisie uit het front gehaald, met veerboten over de Nederrijn gezet en bij Velp verzameld. Vanaf daar ging de divisie op transport naar het front bij AkenLexikon der Wehrmacht: 116. Panzer-Division. Geraadpleegd op 5 juni 2022. Gearchiveerd op 15 september 2022.. thumb|right|90px 9e SS-Pantserdivisie Hohenstaufen Commandant: SS-Standartenführer Walter Harzer De 9e SS-Pantserdivisie Hohenstaufen (Duits: 9. SS-Panzer-Division Hohenstaufen) was vanaf 17 september 1944 rond Arnhem en Oosterbeek in actie tegen de Britse 1e Luchtlandingsdivisie. Delen van de divisie waren ook in actie in de Betuwe tussen Arnhem en Elst, maar eind september werd de divisie teruggetrokken naar Paderborn voor rust en herstel. thumb|right|90px 10e SS-Pantserdivisie Frundsberg Commandant: SS-Brigadeführer Heinz Harmel De 10e SS-Pantserdivisie Frundsberg (Duits: 10. SS-Panzer-Division Frundsberg) was ook vanaf 17 september 1944 ten zuiden van Arnhem en bij Nijmegen in actie, in eerste instantie meest tegen de Amerikaanse 82e Luchtlandingsdivisie. Nadat de brug bij Nijmegen in geallieerde handen gevallen was, moest de divisie verdedigen rond Elst en Bemmel tegen Britse grondtroepen van het 30e Legerkorps voor de rest van september. Vanaf 1 oktober 1944 nam de divisie deel aan het Duitse tegenoffensief in de Overbetuwe en vormde daarbij de zuidelijkste aanvalsrichting langs de Waal. Al na een paar dagen werd dit offensief afgebroken wegens gebrek aan resultaat. Nadat de 9e en 116e Pantserdivisies medio oktober werden teruggetrokken, bleef de 10e SS de enige divisie in het bruggenhoofd, tot op 19 november 1944 de 6e Parachutistendivisie de sector overnam en de 10e SS op transport kon richting de Aken-sector. thumb|right|90px 34e SS Freiwilligen Grenadier Divisie Landstorm Nederland Commandant: SS-Standartenführer Martin Kohlroser De SS-Freiwilligen-Grenadier-Brigade Landstorm Nederland werd op 2 november 1944 opgericht uit de SS-Grenadier-Regiments 1 Landstorm Nederland plus een aantal andere (SS-) eenheden. De nieuwe brigade kreeg de relatief rustige frontsector tussen Waal en Nederrijn. Op 10 februari 1945 werd de brigade omgevormd tot 34e SS Freiwilligen Grenadier Divisie Landstorm Nederland. Deze omvorming was louter theoretisch, want ze had nauwelijks de sterkte van een brigade. De divisie verving het 7e Parachutistenregiment aan het front. Het 83e Regiment nam posities in op de Betuwe achter de Waal en het 84e Regiment was gelegerd langs de zuidelijke Veluwezoom. Op 24 februari voerde de divisie nabij Zetten een succesvolle aanval uit tegen een Britse stelling van de 49e Divisie. In tegenstelling tot bij andere Waffen-SS-divisies verliep de capitulatie van Landstorm niet vlekkeloos. Uit angst voor Nederlandse wraak gaf de divisie zich pas op 10 mei 1945 over nadat de Britse 49e Infanteriedivisie zich garant stelde voor hun veiligheid Georg Tessin - Verbände en Truppen der Duitse Wehrmacht en Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939-1945. Funfter Band: Die Landstreitkräfte 31-70.. thumb|right|90px 363e Volksgrenadierdivisie Commandant: Generalleutnant August Dettling De 363e Volksgrenadierdivisie werd op 17 september 1944 opgericht op Oefenterrein Wildflecken uit de 566e Volksgrenadierdivisie om de in Normandië vernietigde 363e Infanteriedivisie te vervangen. Hoewel de training nog verre van volledig was, werd de divisie al op 28 september op transport gezet naar Nederland. Van 5 tot 15 oktober lanceerde de verse divisie een reeks van felle aanvallen in en rond Opheusden, waar de Amerikaanse 101e Luchtlandingsdivisie net gearriveerd was. Op 13 november droeg de divisie zijn front over aan de 712e Infanteriedivisie. In deze tijd had de divisie 53 officieren en rond 1.500 manschappen verloren. De divisie vertrok naar het gebied oostelijk van Venlo in DuitslandLexikon der Wehrmacht: 363. Volks-Grenadier-Division. Geraadpleegd op 5 juni 2022. Gearchiveerd op 18 januari 2022.Ralf Anton Schäfer, Helmut Gohlke Division – Dettling - 363. Infanterie-Division: Die Geschichte der 363. Infanterie- und Volksgrenadier-Division. thumb|right|90px 712e Infanteriedivisie Commandant: Generalleutnant Friedrich-Wilhelm Neumann, vanaf 25 februari 1945 Generalmajor Joachim von Siegroth De 712e Infanteriedivisie was in de herfst van 1944 in actie in Noord-Brabant en werd tijdens Operatie Pheasant begin november 1944 over de Maas teruggedreven. Daarna nam de divisie de frontsector langs de Waal op zich van Heesselt via Tiel tot Opheusden. Op 15 januari 1945 kreeg de divisie bevel zich uit het front terug te trekken en werd vervolgens vanuit Utrecht op transport gesteld naar het oostfront, richting Heeresgruppe ALexikon der Wehrmacht: 712. Infanterie-Division. Geraadpleegd op 5 juni 2022. Gearchiveerd op 6 juni 2023.Lexikon der Wehrmacht: Lagekarte 01.12.1944. Geraadpleegd op 5 juni 2022. Gearchiveerd op 5 februari 2023.. thumb|right|90px 2e Parachutistendivisie Commandant: Generalleutnant Walter Lackner De 2e Parachutistendivisie (Duits: 2. Fallschirm-Jäger-Division) had zich op 20 september 1944 in Brest overgegeven. Kort daarna werd de divisie heropgericht in Oldenburg en in december naar Nederland verplaatst. Op 20 december nam de divisie de frontsector over van de 6e Parachutistendivisie in de Betuwe, maar zonder het 2e Parachutistenregiment (Duits: Fallschirmjäger-Regiment 2). Deze sector begon bij Angeren, via Elst en Zetten tot Opheusden. Bij de gevechten in Zetten in januari 1945 leed de divisie, en met name het 7e Parachutistenregiment, stevige verliezen. Na het begin van de Slag om het Reichswald werden de twee parachutistenregiment na elkaar uit het front gehaald en naar het Reichswald overgeplaatstLexikon der Wehrmacht: 2. Fallschirm-Jäger-Division. Geraadpleegd op 5 juni 2022. Gearchiveerd op 17 mei 2022. Georg Tessin - Verbände en Truppen der Duitse Wehrmacht en Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939-1945. Zweiterband: Die Landstreitkräfte 1-5.HQ Twelfth Army Group situation map 26-12-1944 en verder. Geraadpleegd op 17 juli 2022. Gearchiveerd op 5 februari 2023.. thumb|right|90px 6e Parachutistendivisie Commandant: Generalleutnant Hermann Plocher De 6e Parachutistendivisie (Duits: 6. Fallschirm-Jäger-Division) werd tijdens de Duitse terugtocht vanuit Normandië in de pocket van Mons vernietigd. Na een herbouwoperatie in Duitsland en Nederland nam de divisie op 19 november 1944 de front sector van het II SS Pantserkorps over. Deze sector begon bij Angeren, via Elst en Zetten tot Opheusden. Het 16e Parachutistenregiment van de divisie voerde in samenhang met Fall Storch een aanval uit op Haalderen op 4 december 1944, met als uiteindelijk doel de brug bij Nijmegen. Deze aanval werd door de Britse 49e Infanteriedivisie bloedig afgeslagen. Op 20 december 1944 gaf de divisie haar sector over aan de 2e Parachutistendivisie en betrok stellingen aansluitend aan deze divisie tot aan Heesselt, vanaf 22 december zelfs uitbreidend tot aan het Hollandsch Diep. Daarmee had de divisie een frontsector van 80 km te verdedigen. Begin februari 1945 werd hier ook nog het 16e Parachutistenregiment (Duits: Fallschirmjäger-Regiment 16) weggehaald om naar Gennep verplaatst te worden. Vanaf 10 februari 1945 werd de rest van de divisie ook weggehaald en volgde haar separate regimentLexikon der Wehrmacht: 6. Fallschirm-Jäger-Division. Geraadpleegd op 5 juni 2022. Gearchiveerd op 17 mei 2022. Georg Tessin - Verbände en Truppen der Duitse Wehrmacht en Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939-1945. Dritter Band: Die Landstreitkräfte 6-14.HQ Twelfth Army Group situation map 26-11-1944 en verder. Geraadpleegd op 17 juli 2022. Gearchiveerd op 5 februari 2023.. Schwere Panzer-Abteilung 506 Commandant: Major Eberhard Lange