De poging tot omzetting van de Europese nitraatrichtlijn van 1991 gebeurt in Vlaanderen via het Mestactieplan (MAP). Ondertussen bestaan er zeven opeenvolgende MAP's6de ACTIEPROGRAMMA IN UITVOERING VAN DE NITRAATRICHTLIJN 2019-2022, 22 mei 2019. Gearchiveerd op 21 februari 2024..
Het mestactieplan bestaat uit een reeks van maatregelen. Zo bepaalt het plan bijvoorbeeld hoeveel mest landbouwers mogen gebruiken, wanneer en waar ze mogen bemesten, waar bufferstroken nodig zijn en in welke gebieden al dan niet strengere maatregelen nodig zijn.
Doel Het doel van deze actieplannen is de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater opnieuw te verbeteren en te herstellen.
Overbemesting, met te hoge concentraties van nitraat als gevolg in het grond- en oppervlaktewater, leidt tot een uitbundige groei van algen en eendenkroos, waardoor de andere fauna en flora te weinig zuurstof en zonlicht krijgen. Het drijft ook de kosten voor drinkwater op, omdat zowel het grond- als oppervlaktewater sterker gezuiverd moet worden.
Om de invloed van de landbouw op te volgen doet de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) regelmatig metingen in grond- en oppervlaktewater. Deze meetnetten zijn actief sinds 1999 om het effect van de opeenvolgende Mestactieplannen op te volgen. Ook de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) verricht wetenschappelijk onderzoek naar de mestproblematiek.
Geschiedenis MAP 1 De Europese Nitraatrichtlijn dateert van 1991. Om die te halen werd op 23 januari 1991 het Mestdecreet ingevoerd.Decreet van 23 januari 1991 inzake de bescherming van het leefmilieu tegen de verontreiniging door meststoffen, www.vlm.be. Gearchiveerd op 21 februari 2024. In de nacht van 29 op 30 september 1993 stelden Luc Van den Brande (CVP) en Norbert De Batselier (SP) het eerste mestactieplan voor. De dagen daarvoor en ook daarna was er hevig verzet vanuit landbouworganisaties, waaronder de Boerenbond onder leiding van Robert Eeckloo en het Algemeen Boerensyndicaat onder leiding van Kamiel Adriaens, met ook grimmigeOp 20 september 1993 reden zo’n dertig tractoren naar de woning van toenmalig Vlaams minister van milieu Norbert De Batselier (SP) in Sint-Gillis-Dendermonde. Als protest tegen het mestactieplan stortten ze mest uit op het voetpad voor zijn huis en op de wagen van zijn vrouw. en gewelddadige manifestaties met als dieptepunt de aanval van 350 boeren van het Algemeen Boerensyndicaat op het kantoor van de Vlaamse Milieumaatschappij in Erembodegem op 12 december 1994.Johny Vansevenant, De Strijd om de macht, Lannoo, 2024 Eeckloo richtte zijn pijlen in de eerste plaats op Wivina Demeester, die toen Vlaams minister van Financiën en Begroting was en 'tot de Boerenbond werd gerekend'. Hij verweet haar onvoldoende weerwerk geboden te hebben en verklaarde haar persona non grata. Op 30 november 1993 stelde de Vlaamse regering de invoering van het MAP uit tot april 1994. Het zou lang niet het laatste uitstel zijn.
Op 15 maart 1995, in het zicht van de komende verkiezingen, kwam het tot een openlijke breuk in de regering over het mestactieplan: SP en VU steunden het plan terwijl de CVP, onder druk van Robert Eeckloo van de Boerenbond, het verwierp. Omdat de verkiezingen al aangekondigd waren, besloten de partijen om de korte tijd tot aan de verkiezingen te overbruggen als volwaardige regering.Guido Tastenhoye, “Een rechtstreeks verkozen parlement voor de Vlamingen : Kroniek van de politiek in Vlaanderen in 1995”, Res Publica 1996 , p. 543; debat in het Vlaams Parlement op 21 maart 1995 p. 1303 e.v. Gearchiveerd op 26 september 2024.
Enkele jaren later kwam er na moeizaam overleg onder leiding van CVP-minister Theo Kelchtermans uiteindelijk een goedgekeurd Mestactieplan, waarvan het eerste op 1 januari 1996 in werking trad. In het plan kwam een nauwkeurige omschrijving van het begrip 'gezinsbedrijf'Tot 31 december 1999 waren dat bedrijven met 300 zeugen, 2.250 mestvarkens, 150 melkkoeien, 450 stuks melkvee, 900 kalveren of 105.000 stuks pluimvee of een combinatie omdat deze van een soepelere regeling konden genieten, waardoor de kostprijs van het MAP beperkt kon worden tot 1,1 miljard frank per jaar. De kostprijs van de vroegere MAP-versie werd op 7,5 miljard frank geraamd.
MAP 2 en MAP 2bis (1999-2006)
MAP 3 (2007-2011)
MAP 4 (2011-2014)
MAP 5 (2015-2018) Op woensdag 10 juni 2015 werd het voorstel van decreet dat uitvoering gaf aan het vijfde mestactieprogramma goedgekeurd in de plenaire vergadering van het Vlaams Parlement.
MAP 6 (2019-2022) Vanwege de grote regionale en lokale verschillen in de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater zette MAP6 sterk in op een gebiedsgerichte aanpak.
MAP 7 (2023-2025) In 2022 werd het zevende plan voorbereid. Dat had al in 2024 in werking moeten zijn, maar het plan raakte niet op tijd af. In november 2022 vroeg minister Demir de landbouw-, milieu- en natuurorganisaties om in overleg zelf tot een akkoord te komen.Natuur- en landbouworganisaties krijgen van Demir zelf touwtjes in handen om tot akkoord mestactieplan te komen, VRT, 8 november 2022. Gearchiveerd op 21 februari 2024. Eerder was er eind oktober 2022 ophef ontstaan bij landbouworganisaties over voorstellen die er in een gelekt intern werkdocument stonden.Vlaams minister Demir na "verbijsterde" reacties op eerste tekst over nieuw mestactieplan: "Duidelijk gelekt om dit te torpederen", VRT, 30 oktober 2022. Gearchiveerd op 21 februari 2024. In februari 2023 stelde de Europese Commissie de Belgische regering in gebreke omdat België verzuimd had op het grondgebied van het Vlaamse Gewest aanvullende en verscherpte maatregelen te nemen. In maart 2023 leek het erop dat de landbouw-, milieu- en natuurorganisatiesDe landbouw-, natuur- en milieuorganisaties die tot dit princiepsakkoord kwamen waren Natuurpunt, de Boerenbond, het Algemeen Boerensyndicaat, Groene Kring, JongABS, BioForum, de Bond Beter Leefmilieu, de West-Vlaamse Milieufederatie en het Vlaams Agrarisch Centrum het eens waren geraakt over MAP7Vlaamse milieu- en landbouworganisaties raken het eens over zevende mestactieplan, VRT, 7 maart 2023. Gearchiveerd op 21 februari 2024.Landbouw- en milieuorganisaties bereiken princiepsakkoord als basis voor een nieuw mestactieplan, Natuurpunt, 7 maart 2023 met een akkoord dat opgebouwd was uit zes pijlers:
Gebiedsgerichte verstrenging voor het behalen van de waterkwaliteitsdoelen Begeleiding van landbouwers naar meer duurzame landbouwpraktijken Een herwaardering van mest als grondstof voor een betere bodemkwaliteit en een circulair landbouwmodel. Inzetten op meer klimaatrobuuste landbouwpraktijken. Stimuleren van praktijken die een positieve impact hebben op de bodemkwaliteit. Vereenvoudigde handhaafbaarheid Samenwerking tussen overheden en middenveld binnen de opvolging
In november 2023 werd echter duidelijk dat ze het niet eens waren over de nulbemesting in kwetsbare gebieden, waaronder het Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN)Mestakkoord boeren en natuurverenigingen op de helling, De Standaard, 22 november 2023. Gearchiveerd op 21 februari 2024.. Na dagenlange boerenprotesten in februari 2024, waarbij landbouwers verschillende havens en industriegebieden blokkeerden, onderhandelde de Regering-Jambon op 15 februari 2024 met het mes op de keel een akkoord met de Boerenbond, het Algemeen Boerensyndicaat en Groene Kring dat ook een impact had op het MAP7: de nulbemesting in VEN-gebied zou uit het milieueffectenrapport (MER) van het nieuwe mestactieplan worden gehaald.Na uren onderhandelen met het mes op de keel bereiken Vlaamse regering en landbouwers een akkoord, Het Nieuwsblad, 16 februari 2024. Gearchiveerd op 21 februari 2024.Overleg Vlaamse Regering (VR) met landbouworganisaties – donderdag 15/02/2024, Departement Landbouw en Visserij, 16 februari 2024MAP-7 In de MER van het MAP-7 wordt in het VEN geen bijkomende nulbemesting ingevoerd op percelen waarop de huidige nulbemestingsregeling niet van toepassing is; De Vlaamse Regering engageert zich om aan de dienst-MER te vragen de MER-richtlijnen en de kennisgevingsnota aan te passen; De Vlaamse Regering zal na de goedkeuring van MAP-7 ook de overeengekomen derogatie op grasland terug aanvragen en verdedigen bij de Europese Commissie, waarna het plan in decreetteksten omgezet kan worden; De Vlaamse Regering is bereid om opnieuw actie te ondernemen om de Europese Commissie te verzoeken renure toe te laten als alternatief voor kunstmest. Natuurpunt en de Bond Beter Leefmilieu reageerden misnoegd over dit akkoord, omdat zij niet mee aan de onderhandelingstafel werden uitgenodigd. Ze kwalificeerden de totstandkoming van het akkoord als 'een democratie onwaardig' en de handelwijze van de landbouwsector als een 'hold-up'.Natuurpunt en Bond Beter Leefmilieu misnoegd over akkoord tussen boeren en Vlaamse regering: "Een hold-up door de landbouw, VRT, 16 februari 2024. Gearchiveerd op 26 september 2024.
MAP 7 werd op 18 december 2024 in het Vlaams Parlement goedgekeurd, maar de algemene consensus was dat het plan niet ging volstaanDaar is het zevende mestactieplan, en we weten al dat het niet zal volstaan, Tom Ysebaert, De Standaard, 19 december 2024 en de Europese Commissie bevestigde dit op 24 januari 2025 met een verzoekschrift aan het Europese Hof van JustitieCommission v Belgium, Case C-45/25
De Vlaamse Regering was bereid om opnieuw actie te ondernemen om de Europese Commissie te verzoeken renure toe te laten als alternatief voor kunstmest. In april 2024 kwam de Europese Commissie met een voorstel voor goedkeuring van renure. Een meerderheid van de Europese lidstaten heeft ingestemd met de toepassing van Renure, oftewel kunstmest gemaakt uit mest.
Waterkwaliteit in Vlaanderen De Europese Kaderrichtlijn Water die in 2000 van kracht werd, stelt als doel ervoor te zorgen dat het oppervlaktewater terug een goede ecologische toestand verkrijgt tegen 2027. Dat doel werd in 2023 bijna nergens in Vlaanderen bereikt.Mestbeleid, Vlaamse Landmaatschappij. Gearchiveerd op 26 september 2024. In 2022 voldeed slechts 1 van de 195 Vlaamse waterlopen aan de Europese kwaliteitsnormen.Vlaanderen in stroomversnelling: komende 6 jaar meer dan 1000 wateracties, www.vmm.be, 8 juli 2022 De eerste zes mestactieplannen bleken ontoereikend te zijn. Na een lichte verbetering van de waterkwaliteit gedurende de jaren 2004 tot en met 2014, kwam er een stagnatie van 2015 tot en met 2022 en ging de waterkwaliteit er in Vlaanderen in 2023 globaal gezien terug op achteruit. Daarom is er geen marge voor een soepeler mestbeleid.Waterkwaliteit boert opnieuw achteruit: geen marge voor soepeler mestbeleid, De Standaard, 21 februari 2024. Gearchiveerd op 1 maart 2024.Nutriënten in oppervlaktewater en grondwater in landbouwgebied 2022-2023, VMM, 19 februari 2024
De Kaderrichtlijn Water voorziet uitzonderingsregels waardoor een land of regio tot maximum twee maal toe uitstel kan gevraagd worden (respectievelijk tot 2021 en 2027). De Vlaamse regering maakte gebruik van beide uitstelmogelijkheden.Watercoalitie na verontrustende Europese doorlichting: “Maak van water een topprioriteit",www.velt.nu, 7 februari 2025 Deskundigen betwijfelen echter of Vlaanderen tegen 2027 de Europese norm zal halen.
Zie ook Actieprogramma Nitraatrichtlijn Nitraatzaak Overbemesting Programmatorische Aanpak Stikstof (PAS)
Categorie:Stikstofcrisis Categorie:Landbouw in Vlaanderen Categorie:Vlaams decreet