1943

Het jaar 1943 is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

januari 14 - Conferentie van Casablanca: De Britse premier Winston Churchill en de Amerikaanse president Franklin Roosevelt, houden in de Marokkaanse stad Casablanca een conferentie. Hierbij eist Roosevelt de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland, Italië en Japan. Tevens komt de invasie van Sicilië in het voorjaar aan de orde en wordt de invasie van West-Europa naar 1944 verschoven. Charles de Gaulle en Henri Giraud bespreken met Roosevelt het bestuur over de Franse koloniën. 18 - Belegering van Leningrad: Russische legereenheden breken het beleg van Leningrad door de herovering van Sjlisselburg, 40 km ten oosten van het Ladogameer. 22 - 1181 patiënten en 50 personeelsleden van de Joodse psychiatrische inrichting Het Apeldoornsche Bosch worden vanuit Apeldoorn naar Auschwitz gedeporteerd. 23 - Het Britse 8e Leger onder bevel van generaal Bernard Montgomery verovert Tripoli. Het voltooit hiermee een veldtocht van 1.800 km, sinds het drie maanden geleden vanuit El Alamein een tegenoffensief begon. 31 - Slag om Stalingrad: De restanten van het Duitse 6e Leger onder bevel van veldmaarschalk Friedrich Paulus geven zich in Stalingrad over.

februari 2 - De noordelijke formatie van het Duitse 6e Leger geeft zich eveneens in Stalingrad over. De Duitse tegenstand aldaar is gebroken, hetgeen een keerpunt van de oorlog betekent. In Duitsland en de bezette gebieden wordt drie dagen van openbare rouw afgekondigd. 2 - Een Britse Pathfinder Stirling stort neer bij Hendrik-Ido-Ambacht (nabij Rotterdam) waarna de Duitsers de overblijfselen van een H2S cm-radar vinden. Het gevonden Rotterdam Gerät is de aanleiding om een wedren tegen de tijd te starten om de Britten bij te benen in de ontwikkeling van de cm-radar. 4 - Minister-president Gerbrandy houdt voor Radio Oranje in Londen een toespraak waarin hij het overheidspersoneel in Nederland opdracht geeft alle maatregelen te saboteren die de Duitse oorlogvoering moeten bevorderen. 5 - Benito Mussolini ontslaat zijn schoonzoon, graaf Galeazzo Ciano, als minister van Buitenlandse Zaken en neemt zelf deze functie over. Ciano wordt ambassadeur bij het Vaticaan, het gehele Italiaanse kabinet wordt gereorganiseerd. 5 - De verzetsgroep CS-6 pleegt een dodelijke aanslag op Hendrik Seyffardt, luitenant-generaal b.d. en commandant van het Vrijwilligerslegioen Nederland. Honderden studenten worden gearresteerd. 7 - CS-6 pleegt opnieuw een aanslag, en wel op de pasbenoemde secretaris-generaal van Volksvoorlichting en Kunsten, de NSB-prominent Hermannus Reydon. De man raakt zwaargewond en zijn vrouw sterft direct. 8 - Het Stille Oceaan-eiland Guadalcanal wordt eindelijk door de Amerikanen op de Japanners veroverd. 8 - In de Doetinchemse voormalige pastorie 'Villa Bouchina' worden zes 'Mussert-Joden' geïnterneerd vanwege hun rol voor het Duitse Rijk van voor de oorlog. 9 - Bij razzia's in bijna alle Nederlandse steden worden ca. 1.200 jongemannen opgepakt en naar concentratiekamp Vught overgebracht. Aanleiding is de aanslag op Hermannus Reydon. 19 - Derde Slag om Charkov: Veldmaarschalk Erich von Manstein lanceert een tegenoffensief bij Charkov. Duitse pantsereenheden van het 2e SS Pantserkorps onder bevel van SS-Gruppenführer Paul Hausser proberen de Russische linies te doorbreken. 20 - De Mexicaanse vulkaan Paricutín ontstaat. 22 - Hans en Sophie Scholl worden door een Duitse rechter veroordeeld tot de doodstraf wegens het verspreiden van anti-nazistische pamfletten. 27 - Het Nederlandse onderzeebootmoederschip de Colombia werd de ter hoogte van Simon's Town door de Duitse onderzeeboot U-516 tot zinken gebracht.

maart 1 - Operatie Büffel: Duitse eenheden van Legergroep Midden voeren een reeks lokale terugtrekkende bewegingen uit aan het Oostfront. Deze terugtocht elimineert de Rzjev Saillant en verkort de frontlinie met ruim 350 km, waardoor 21 divisies vrijkomen. 4 - De NSB'er Pé Tammens, herenboer uit het Westerkwartier, wordt geïnstalleerd als burgemeester van Groningen. 9 - Operatie Creek gaat van start, onder leiding van de Britse SOE en wordt om tien voor drie s'nachts succesvol afgerond. 9 - Generaal Hans-Jürgen von Arnim volgt veldmaarschalk Erwin Rommel op als opperbevelhebber van het Duitse Pantserleger Afrika. Rommel gaat met ziekteverlof. 10 - Eerste inzet in een onderscheppingsactie boven Frankrijk van een nieuw Amerikaans jachtvliegtuig: de P-47 Thunderbolt. 11 - Seyss-Inquart richt de Landstorm Nederland op, een formatie van vrijwilligers die alleen in Nederland dienst zullen doen, een soort bijzonder dienstplichtigen. 22 - Bloedbad van Chatyn. De bevolking van dit dorp in Wit-Rusland wordt door de Duitsers samengedreven in een schuur die vervolgens in brand wordt gestoken. Het is een represaille voor de beschieting van een Duits bataljon. 27 - Bij een spectaculaire overval op het bevolkingsregister van Amsterdam wordt grote schade aangericht. De daders worden na een week verraden, opgepakt en gefusilleerd. 31 - Bombardement op het westen van Rotterdam, met 326 doden en vierhonderd gewonden tot gevolg.

april 1 - Koos Vorrink en andere prominente verzetsleiders worden door verraad van Anton van der Waals opgepakt en naar Sachsenhausen gedeporteerd. 5 - Bij een geallieerd bombardement vallen in Mortsel 936 doden en 1300 gewonden bij de burgerbevolking. De aanval was gericht tegen de Minerva-fabriek maar de bommen vallen meer dan een kilometer daarvandaan. 13 - Duitsers vinden in de bossen van Katyn bij Smolensk een massagraf met 3000 Poolse officieren en burgers. Het zijn de slachtoffers van het bloedbad van Katyn. 18 - De Amerikanen halen het vliegtuig neer waarmee de Japanse vlootvoogd Isoroku Yamamoto een inspectievlucht uitvoert. De admiraal komt om. 19 - Begin van de Opstand in het getto van Warschau. 19 - Het twintigste jodentransport vanuit de Dossinkazerne te Mechelen richting Auschwitz wordt op de spoorlijn Mechelen-Leuven (tussen Boortmeerbeek en Haacht) tegengehouden door drie jonge verzetslieden waardoor een aantal van de gedeporteerden kan ontsnappen. Nergens in Europa wordt er tijdens de Tweede Wereldoorlog een dergelijke bevrijdingsactie uitgevoerd. 19 - Albert Hofmann ontdekt het hallucinogene effect van lsd. 19 - Oprichting van SMERSJ door Stalin. 21 - De Joden uit Villa Bouchina worden naar Concentratiekamp Theresienstadt getransporteerd, alwaar vier van hen (de groep is inmiddels uitgebreid tot acht) overlijden. 25 - De wielerkoers Parijs-Roubaix finisht voor de eerste maal in het Vélodrome André Pétrieux. 27 - Op de Gemeentetram van Amsterdam verschijnen voor het eerst vrouwelijke conducteurs, vanwege de gedwongen uitzending van mannelijke arbeidskrachten naar Duitsland. 27 - Op dezelfde dag stort een Engelse Halifax-bommenwerper neer op het centrum van de stad. 29 - Duitsers maken bekend dat de Nederlandse krijgsgevangenen van mei 1940 opnieuw geïnterneerd zullen worden met de April-meistaking tot gevolg. De Duitsers kondigen het standrecht af.

mei 3 - April-meistaking bloedig neergeslagen. Einde gelijkschakelingspolitiek; verzet neemt toe. 7 - Het gedecimeerde Vlaams Legioen wordt ingelijfd bij de SS onder de naam Sturmbrigade Langemarck. 10 - Duits-Italiaanse eenheden van Heeresgruppe Afrika accepteren de geallieerde eis tot onvoorwaardelijke overgave bij Kaap Bon in Tunesië. Ruim 25.000 man geven zich over, onder wie de Duitse opperbevelhebber Hans-Jürgen von Arnim en de Italiaanse generaal Giovanni Messe. 11 - Slag om Attu: Amerikaanse eenheden landen op de Aleoeten eilandengroep Attu. Het Japanse garnizoen (ongeveer 3.000 man) voert verbeten tegenstand. De Amerikaanse soldaten zijn slecht uitgerust tegen de extreme weersomstandigheden. 12 - Trident Conferentie: In Washington wordt een conferentie gehouden over de verder te bewandelen strategie van de geallieerden. Deelnemers zijn president Franklin Roosevelt, Winston Churchill en hun chefs van staven. De streefdatum van Operatie Overlord (invasie in Normandië) wordt gesteld op 1 mei 1944. 13 - Met de overgave van de laatste Italiaanse en Duitse troepen eindigt voor de geallieerden de Noord-Afrikaanse Veldtocht. Ruim 250.000 man raken in krijgsgevangenschap. 13 - Via de kranten in Nederland wordt bekendgemaakt dat alle radiotoestellen en -onderdelen geconfisqueerd worden. Ze moeten worden ingeleverd bij politiebureaus of postkantoren, voorzien van naam en adres. 15 - In Nederland wordt het politiestandrecht weer opgeheven. 15 - Opheffing van de Komintern door het presidium van het uitvoerend comité in Moskou. 15 - De Japanse bezetting stelt het Getto van Shanghai in voor joden die sinds 1937 naar de stad zijn gevlucht uit Duitsland en de Sovjet-Unie. 16 - Duitse eenheden onder bevel van SS-Gruppenführer Jürgen Stroop slaan de opstand in het getto van Warschau neer. Tijdens de opstand sneuvelen ongeveer 7.000 Pools Joodse opstandelingen, Ruim 40.000 Joden worden naar de vernietigingskampen Majdanek en Treblinka afgevoerd.Goldstein, Bernard (2005). Five Years in the Warsaw Ghetto, p. 256. Oakland:AK Press. . 17 - Operatie Chastise: Het RAF 617e Squadron onder bevel van Guy Gibson, vernietigt met een bombardement in het Ruhrgebied twee stuwdammen (de Möhnedam en de Ederdam), waardoor de Duitse wapenindustrie een maand zonder stroom komt te zitten. Er vallen circa 1.200 doden, terwijl door de overstromingen naar schatting 120.000 burgers dakloos worden. 27 - Stichting van het Comité National de la Résistance, de koepel van het Franse verzet. Het Comité erkent generaal Charles de Gaulle als enige leider. 29 - De Surinaams-Nederlandse KNIL-onderofficier Harry Voss wordt door de Japanners geëxecuteerd. 30 - Generaal Chen Cheng begint een tegenoffensief in Hubei en dringt de Japanse eenheden terug op verschillende fronten. mei - De Japanners beginnen met de aanleg van een tweede spoorweg tussen Thailand en Burma, de Kra Isthmus spoorweg, door de Romoesja.

juni 1 - Bloedbad van Sochy: De Duitsers branden het Poolse dorp Sochy plat, hierbij komen 185 mensen om het leven. Dit als vergelding voor steun van sommige dorpelingen aan de partizanen. 1 - De KLM DC-3 G-AGBB (voorheen PH-ALI, Ibis) op de BOAC lijndienst Bristol-Lissabon, met passagiers en KLM bemanning wordt aangevallen door Luftwaffe jagers. Het vliegtuig stort in zee en er zijn geen overlevenden (BOAC vlucht 777). 1 - Op Ambon worden de leiders van een verzetsgroep onder wie de ex-KNIL-sergeants Matthijs de Fretes en Jacob Tahuteru door de Japanners onthoofd. 3 - De Nederlandse oud-minister Folkert Posthuma, gemachtigde voor landbouw van Anton Mussert, wordt in Vorden door het verzet geliquideerd. 3 tot 8 - Zoot Suit Riots in Los Angeles tegen Mexicaanse jongemannen en hun kleding. 11 - Britse legereenheden landen op het Italiaanse eiland Pantellaria, gelegen tussen Sicilië en Tunesië. De bezetting, murw gemaakt door 20 dagen luchtbombardementen, geeft zich over. 13 - Amerikaanse B-17 "vliegende forten" bombarderen de Duitse onderzeebootbasissen bij Bremen en Kiel. 26 Amerikaanse toestellen worden daarbij neergehaald, de meeste boven Kiel.

juli 1 - In het zuidelijk Zuidzeegebied beginnen de geallieerden een groot offensief tegen de Japanners; als eerste landen ze op het eiland New Georgia. De leiding is in handen van generaal Douglas MacArthur. 5 - Slag om Koersk: Duitse eenheden van Legergroep Midden onder bevel van veldmaarschalk Günther von Kluge en Legergroep Zuid onder bevel van veldmaarschalk Erich von Manstein beginnen een zomeroffensief langs het front tussen Belgorod en Orjol. 6 - Duitse tankeenheden van het 2e SS Pantserkorps onder bevel van generaal Paul Hausser doorbreken bij Belgorod de versterkte Russische frontlinies. Het korps, bestaande uit drie elite SS-divisies, vormt de speerpunt van de zuidelijke aanval bij Koersk.