Een recensiebom of reviewbom (Engels: ) is een gecoördineerde online actie waarbij een grote groep mensen massaal negatieve recensies plaatst om de gemiddelde beoordeling van een product, dienst of werk te verlagen. Het fenomeen doet zich met name voor bij media en entertainment, zoals films, televisieseries en computerspellen, maar treft ook fysieke bedrijven. Het doel is doorgaans om zichtbaarheid te genereren voor specifieke onvrede, imagoschade toe te brengen of de verkoopcijfers te beïnvloeden.
Achtergrond en motieven Beoordelingssystemen zijn primair ontworpen om consumenten te informeren over de kwaliteit van een product of dienst. Bij een recensiebom wordt dit systeem echter gebruikt als actiemiddel. De motieven hiervoor lopen uiteen en hebben niet altijd direct betrekking op de kwaliteit van het recensieobject.
Productwijzigingen en inhoud In de computerspel- en software-industrie ontstaan recensiebommen regelmatig uit onvrede over bedrijfskundige of inhoudelijke beslissingen. Dit betreft vaak de introductie van microtransacties, het uitblijven van updates, controversiële plotwendingen of verplichte accountkoppelingen. Zo ontvingen de spellen Team Fortress 2 en Starfield aanzienlijke hoeveelheden negatieve beoordelingen vanwege respectievelijk een aanhoudend probleem met de aanwezigheid van bots en de introductie van betaalde mods.
Diversiteit en maatschappelijke debatten Een andere oorzaak is de reactie op sociaal-maatschappelijke keuzes in producties, zoals veranderingen in de casting en een grotere nadruk op representatie van minderheden. Dit speelt met name in mediafranchises die van oudsher een overwegend wit en heteroseksueel publiek bedienden. Een voorbeeld hiervan is de komst van personages van kleur in de serie The Rings of Power, wat leidde tot een georganiseerde stroom aan negatieve recensies van kijkers die vonden dat dit afweek van het bronmateriaal van Tolkien. Volgens diverse mediawetenschappers is dergelijk beoordelingsgedrag een uiting van een bredere maatschappelijke weerstand tegen diversiteit.
Acties buiten het platform Soms is een recensiebom gericht op de persoonlijke acties of uitspraken van individuen achter een bedrijf of product. De fysieke onderneming wordt dan als doelwit gebruikt om onvrede over de persoon te uiten. Zo ontving de sportschool van Radmilo Soda massaal eensterren-beoordelingen naar aanleiding van zijn tactische keuzes in het televisieprogramma Expeditie Robinson, die onvrede opwekten bij een deel van de kijkers.
Een vergelijkbaar mechanisme treedt op wanneer conflicten via sociale media escaleren. Een sushirestaurant in Utrecht kreeg in 2016 te maken met een gecoördineerde stroom negatieve recensies nadat een online discussie tussen de eigenaar en een klant over de afhandeling van een klacht publiek werd gedeeld en viraal ging.
Trolling en willekeurige doelwitten In incidentele gevallen mist een recensiebom een duidelijke aanleiding en worden doelen willekeurig gekozen om online te provoceren. Het computerspel Kunai werd bijvoorbeeld het slachtoffer van een georganiseerde recensiebom vanwege de afwezigheid van een specifiek personage in de animeserie Pokémon de Serie: Zon & Maan, een franchise waar de ontwikkelaars van Kunai geen enkele relatie mee hadden.
Naamsverwarring en nevenschade Producten met een gelijkaardige naam raken soms per abuis betrokken in een recensiebom die voor een ander object bedoeld is. Toen de Disney+-serie The Acolyte in 2024 doelwit werd van negatieve beoordelingen, kreeg de gelijknamige Star Wars-fanfilm uit 2008 hier eveneens mee te maken. Eenzelfde verwarring trof het spel Call of Duty: Modern Warfare 3 uit 2011, dat beoordeeld werd door spelers die eigenlijk kritiek wilden uiten op de gelijknamige reboot uit 2023. Daarnaast kunnen eerdere delen uit een serie onbedoelde nevenschade oplopen; het originele spel Helldivers incasseerde negatieve recensies vanwege controverses rondom het verplichte PSN-beleid in de opvolger, Helldivers 2.
Impact en gevolgen Een plotselinge daling in de gemiddelde score op overzichtssites als IMDb, Google Maps, Rotten Tomatoes of Metacritic kan leiden tot aanzienlijke reputatieschade en het algoritme beïnvloeden, wat potentiële consumenten ontmoedigt het product aan te schaffen of de dienst af te nemen. Desondanks is de daadwerkelijke invloed van recensiebommen op de populariteit of uiteindelijke verkoopcijfers moeilijk meetbaar. Negatieve publiciteit kan het publieke bewustzijn rondom een titel vergroten. In sommige gevallen zien producenten of uitgevers de controverse rondom een recensiebom als een vorm van gratis marketing, aangezien de media-aandacht de zichtbaarheid van het product verhoogt.
Maatregelen door recensieplatforms Om de integriteit van hun scores te beschermen, hebben diverse online platformen in de loop der jaren technische en beleidsmatige maatregelen ingevoerd. Zo gebruikt het gamedistributieplatform Steam een algoritme dat abnormale pieken in beoordelingsgedrag detecteert. Wanneer een dergelijke afwijking wordt vastgesteld als een gecoördineerde actie zonder direct verband met de werking van het spel, worden de beoordelingen uit die specifieke periode uitgesloten van de algemene score.
Andere platformen kiezen voor meer preventieve of wegende oplossingen. Websites zoals Amazon en Metacritic schakelen bij controversiële releases de mogelijkheid tot het plaatsen van recensies soms tijdelijk uit. Binnen de filmindustrie heeft Rotten Tomatoes de voorwaarde toegevoegd dat recensenten moeten verifiëren daadwerkelijk een bioscoopkaartje te hebben aangeschaft voordat hun recensie in de publieksscore wordt meegewogen. IMDb hanteert een onzichtbaar, gewogen beoordelingssysteem dat de impact van extreme stempatronen, zoals het uitsluitend achterlaten van één of tien sterren, tracht te neutraliseren.
Positieve recensiebommen Naast de negatieve variant bestaat de 'positieve recensiebom' (ook wel review boosting genoemd). Hierbij coördineert een groep gebruikers het massaal plaatsen van de hoogst mogelijke scores. Dit gebeurt veelal als expliciete tegenreactie op een negatieve recensiebom, met als doel het evenwicht in de gemiddelde score te herstellen. Mediawetenschappers merken op dat dit fenomeen de betrouwbaarheid van overkoepelende scores verder compliceert, omdat het resulteert in een weergave van een online conflict in plaats van een accurate weergave van de productkwaliteit.
Categorie:Media Categorie:Internetcultuur Categorie:Neologisme Categorie:Conflict Categorie:Sociale invloed