De Stadsgracht is een gracht in de stad Leeuwarden in de Nederlandse provincie Friesland. De Stadsgracht om de Binnenstad van Leeuwarden heeft een lengte van vijf kilometer.
Geschiedenis In de 14e eeuw werden verbindingsgrachten gegraven tussen de Ee, het Vliet en de Potmarge. Aan de zuidzijde werd de stadsgracht in westelijke richting doorgetrokken. De oude stadsgracht liep langs het Naauw, de Nieuwestad, Bagijnesteeg, Sint Anthonystraat, Perkswaltje, Nieuweburen, Voorstreek, Tuinen, Turfmarkt, Tweebaksmarkt, Druifstreek, Zwitserswaltje en de Weaze.Monumenten in Leeuwarden Stenvert, Ronald [et al.] (2000) Fryslân. Monumenten in Nederland, deel 6. Zeist: Rijksdienst voor de Monumentenzorg / Zwolle: Waanders.
In de 15e eeuw werd na stadsuitbreidingen tussen 1481 en 1494 een nieuwe stadsgracht (singelgracht) gegraven. Naast de drie landpoorten (Wirdumerpoort, Onze Lieve Vrouwepoort en de Hoeksterpoort) werden er ook vier waterpoorten gebouwd: de Hoeksterwaterpoort, de Tuinster- of Vlietsterpoort, de Lievevrouwewaterpoort bij de Schavernek en de Wirdumerwaterpoort. In de jaren 1818-1841 werden de poorten gesloopt. In 1640 begon men rondom de stadsgracht een singel aan te leggen (Ooster- Noorder- Harlinger- Wester- en Zuidersingel).
In de 19e eeuw vonden er enkele veranderingen plaats. In 1859 werd door een doorgraving bij Camstraburen het noordwestelijk deel van de stadsgracht verbonden met de Dokkumer Ee. Het noordoostelijk deel van de stadsgracht bij de Noorderkade werd gedempt, waardoor omstreeks 1862 de Noorderweg aangelegd kon worden.W. Dolk, Leeuwarder straatnamen (1997). Oudere straatnamen buiten de grachten (pdf)] via Historisch Centrum Leeuwarden. Voor de aanleg van de Zuiderkade in 1868 werd het westelijk deel van de Zuiderstadsgracht rechtgetrokken.
Indeling Noorderstadsgracht langs de Noorderplantage en Prinsentuin met de Noorderbrug Hoekstergracht met de Hoeksterpoortsbrug Oosterstadsgracht met de Vlietsterbrug en de Oosterbrug Zuiderstadsgracht, met de Blokhuispoortbrug en Wirdumerpoortsbrug en de Prins Hendrikbrug bij de Willemskade Westerstadsgracht met de Vrouwenpoortsbrug
Verbindingen Dokkumer Ee bij de Noorderstadsgracht. Vliet, gedempt in 1969, bij de Oosterstadsgracht. Nieuwe Kanaal (1895). Bij de Eerste Kanaalsbrug in de zuidoosthoek van de stadsgracht. Potmarge bij de Zuiderstadsgracht. Harlingervaart. Bij de zuidwesthoek van de stadsgracht.
Zie ook Geschiedenis van Leeuwarden Lijst van bruggen in Leeuwarden
Categorie:Gracht in Leeuwarden