miniatuur|1940: Philemon Hauman in de militaire school. Philemon Hauman (Temse, 1917 – Baai van Lübeck, 1945) was een Belgische verzetsstrijder. Hij richtte in Temse de lokale afdeling van de Nationale Koninklijke Beweging (NKB) op, was actief in Brussel binnen de groep Storck binnen het Geheim Leger en was lid van het kampverzet in het concentratiekamp Neuengamme. Hij kwam om op 3 mei 1945 bij het Britse bombardement op het stoomschip Cap Arcona in de Baai van Lübeck.
In Temse zijn een straat en een wandelpad naar hem vernoemd.
Jeugd Philemon Hauman (1917–1945) was de tweede zoon van de kleermakersfamilie Hubert Hauman (1890–1973) en Josephine Janssens (1892–1974), die rond 1912 hun eigen kledingzaak in de August Wautersstraat in Temse oprichtten. HIj behoorde tot de de hogere katholieke middenklasse van Temse. Philemon Hauman volgde lager onderwijs bij de Broeders van Liefde in Temse en studeerde moderne humaniora aan het Franstalig internaat Saint-Berthuin in de abdij van Malonne (Namen). Vervolgens behaalde hij het diploma van reserve kandidaat-onderluitenant aan de militaire school van Namen en aan de artillerieschool van Brasschaat.
Oorlog De Tweede Wereldoorlog brak uit tijdens zijn afstudeerjaar aan de militaire academie. Als adjudant vocht hij mee tijdens de achttiendaagse veldtocht (10 -28 mei 1940) onder het achtste artillerieregiment (I/8A). Zijn artilleriegroep leverde dagenlang zwaar slag bij de laatste verdedigingsstelling van het Belgische leger rond het bruggenhoofd Gent. Na de Belgische capitulatie werd hij als krijgsgevangene opgesloten in de kazerne van Beverlo, die inmiddels door de Duitse bezetter was opgeëist en omgevormd in een concentratiekamp.
Verzetsactiviteiten miniatuur|1941-42: de Belgische verzetsleider Philemon Hauman in modieuze Oxford bags. Na zijn vrijlating uit het kamp van Beverlo in november 1940 richtte Philemon Hauman in Temse de lokale afdeling op van de Nationale Koninklijke Beweging (NKB), een clandestiene en royalistische organisatie gericht op de hogere middenstand die tot doel had om jonge mensen weg te houden uit de collaboratie en over te gaan tot humanitaire verzetsdaden. Binnen de NKB Temse organiseerde Hauman kleine sabotageacties zoals het vernietigen van administratieve lijsten, het verbergen van verzetsleden en neergestorte geallieerde piloten en hulpverlening aan voortvluchtigen, werkweigeraars en Joden.
Kort daarna sloot Hauman zich in Brussel aan bij het Armée Belge Reconstituée (ABR), (het Herstelde Belgisch Leger), dat het Belgische leger clandestien wilde heropbouwen na de Duitse demobilisatie. Deze organisatie groeide later uit tot het Geheim Leger (Armée Secrète), de grootste gewapende verzetsgroep van België en de enige die afhing van de Belgische regering in ballingschap in Londen. Hoewel NKB en Geheim Leger onafhankelijk opereerden, deelden ze een leopoldistische overtuiging en militaire structuur.
In Brussel werkte hij binnen de groep Storck van het Geheim Leger, geleid door Jacques Storck (1921–1943). Deze eenheid was actief in zware sabotage, inlichtingenwerk en de bestrijding van collaboratie, waaronder gewapende acties. In naoorlogse verslagen werd groep Storck omschreven als “terroristes armées”. Ze bliezen op 3 oktober 1942 de mijn van Eisden op en planden een grote militaire aanval op de luchtmachtbasis van Evere.Het kostbare kruid, p. 61-68.
Vanuit deze basis, met de groep Storck als spil, bouwde Hauman een uitgebreid verzetsnetwerk uit in het Waasland en Brussel, actief in gewapend verzet, het verzamelen en doorgeven van inlichtingen en sluikpers.
Daarnaast werkte Hauman voor drie spionagenetwerken: ABC, Michelli en Les Trois Mousquetaires (sectie Porthos). Zijn opdrachten omvatten het in kaart brengen van militaire installaties vooral luchtafweer, het verzamelen van politieke, militaire en economische informatie en schaduwwerking, vooral in Brussel, Eeklo (vliegveld Maldegem) en het Waasland.Het kostbare kruid, p. 69-74.
Het verraad van Wemmel Philemon Hauman werd op 9 oktober 1942 gearresteerd in Wemmel tijdens een gecoördineerde actie van de Gestapo. Samen met leden van groep Storck en andere gewapende verzetsgroepen liep hij in een door de Duitsers opgezette val, opgezet door een Belgische dubbelagent uit Marcinelle.
Bij deze operatie, waarbij de bezetter met grote militaire overmacht optrad, werden ongeveer dertig verzetsleiders opgepakt tijdens een zogenaamd geheim diner in de Chalet des Bouleaux in Wemmel. Zij waren uitgenodigd onder het voorwendsel een kolonel van het Deuxième Bureau (de Franse militaire inlichtingendienst) te ontmoeten om financiële steun en verbindingen met het Parijse verzet te bespreken.
De infiltratie van de Gestapo-agent, zijn criminele achtergrond en de avontuurlijke gebeurtenissen rond de hinderlaag staan bekend als "De Zaak Wemmel" of de "Affaire Wemmel", een spionagezaak die werd onderzocht en beschreven door de journalist Freddy Philips in een artikel “De zaak Wemmel: verklikking en moord”.
Concentratiekamp Neuengamme miniatuur|Mei 1944: na een jaar concentratiekamp schrijft hij naar huis: "Mijn moraal is fantastisch". Op 29 mei 1943, na acht maand geheime opsluiting, werd Philemon Hauman zonder proces gedeporteerd naar het concentratiekamp Neuengamme nabij Hamburg. Dit kamp was een van de grootste in Duitsland en telde het hoogste aantal Belgische gevangenen en slachtoffers. De leefomstandigheden waren er extreem zwaar, met voortdurende honger, kou, mishandelingen en dodelijke dwangarbeid. Ongeveer de helft van de gevangenen stierf binnen enkele maanden, de gemiddelde overlevingsduur was drie tot acht maanden. Hauman, kampnummer 21921 verbleef ongeveer twee jaar in het kamp tot het in april 1945 werd ontruimd.
In het kamp was hij met groep Storck actief binnen de Belgische sectie van het internationale kampverzet, geleid door de Gentse verzetsman André Mandryckx (1915–1945) en Julien Lahaut, die deel uitmaakte van de negenkoppige internationale verzetsraad van Neuengamme. Zij deden voornamelijk kleine sabotages, het stelen van voedsel of wapens, en administratieve sabotage.Het kostbare kruid, p. 143-151.
Vanuit het kamp schreef hij maandelijks briefkaarten waarin zijn morele kracht en vastberadenheid opvallen. In 1944 bijvoorbeeld, na een jaar gevangenschap, schreef hij: Mijn moraal is fantastisch (“Meine Moral ist fabelhaft”).
Cap Arcona Vlak voor het einde van de oorlog deporteerde de SS in dodenmarsen duizenden overlevende kampgevangenen van Neuengamme naar een stoomschip, de Cap Arcona in de baai van Lubeck. Op 3 mei 1945, een dag voor de capitulatie van die regio, bombardeerde de Britse luchtmacht (RAF) alle schepen in de baai, onder andere de Cap Arcona met 5500 ex-kampgevangenen aan boord. Dit was de tweede grootste scheepsramp ooit. Ook Hauman kwam hierbij om. Zijn lichaam zou pas zestien jaar later gerepatrieerd worden naar Temse.
Eerbetoon miniatuur|1947: inhuldiging van de Philemon Haumanstraat aan het kleermakersbedrijf en winkel van zijn ouders. Al kort na de oorlog kreeg Hauman eerbetoon in Temse, met het Philemon Haumanpad in juni 1947 en de Philemon Haumanstraat op 7 september 1947. In 1961 vond zijn officiële repatriëring van het kerkhof van Sandbostel naar Temse plaats. Deze drie huldes werden door de gemeente Temse gevierd met veel luister en vertoon. Telkens vergezelde een lange stoet mensen zijn familie door de gemeente samen met muziekkapellen en verenigingen. In de cadettenschool van Laken werd de 12e promotie van het jaar 1966 naar hem vernoemd.
Philemon Hauman staat vermeld in het grote gedenkboek Livre d'or de la Résistance Belge.
Boek In oktober 2022 publiceerde zijn achterneef Remi Hauman het boek Het Kostbare kruid: over Philemon Hauman en het verzet in Temse en Brussel. Dit boek kreeg in 2024 een eervolle vermelding op de uitreiking van de tweejaarlijkse literaire prijs van de Stichting Geheim Leger 1940-1945.
Algemene bronnen
Het Kostbare kruid: over Philemon Hauman en het verzet in Temse en Brussel, auteur Remi Hauman, uitgeverij Polemos, 2022 Temse, Tielrode, Steendorp, Elversele in de goeie ouwe tijd, Luc De Ryck, Het Streekboek, 1999
Categorie:Belgisch verzetsstrijder omgekomen in de Tweede Wereldoorlog Categorie:Belgisch krijgsgevangene Categorie:Belgisch militair in de Tweede Wereldoorlog Categorie:Kampgevangene in Neuengamme