Leendert Cornelis (Elco) Brinkman (Dirksland, 5 februari 1948 – Leiden, 31 augustus 2026) was een Nederlands politicus en bestuurder. Hij was minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur (1982-1989) en fractievoorzitter in de Tweede Kamer (1989-1994) namens het Christen-Democratisch Appèl (CDA). Van 2005 tot 2011 was hij commissaris bij tabaksfabrikant Philip Morris. Van 2011 tot 2019 was Brinkman CDA-fractievoorzitter in de Eerste Kamer.

Jeugdjaren Elco Brinkman kwam uit een burgemeestersfamilie: zowel zijn vader Bram Brinkman, als diens vader Leendert Cornelis Brinkman bekleedden dit ambt.

Hij volgde basisonderwijs aan de Rehobothschool in Hardinxveld-Giessendam en voortgezet onderwijs aan het Christelijk Lyceum in Dordrecht. Daarna ging hij zowel politicologie (1966) als staatsrecht (1967) studeren aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. Hij werd lid van het Studentencorps aan de VU en het dispuut Het wijsgerig gezelschap Tao. In 1972 respectievelijk 1974 behaalde hij in deze studies zijn doctoraalexamen.

Brinkman begon zijn loopbaan als wetenschappelijk medewerker bij de afdeling bestuurskunde van de VU (1970-1974). Vervolgens was hij beleidsmedewerker van het coördinatiebureau voor het Noordelijk deel van de Randstad (1974-1975) bij het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Hierna ging hij werken bij het ministerie van Binnenlandse Zaken, waar hij begon als algemeen assistent departementsleiding bureau van de secretaris-generaal (1975-1977). Via de functies van hoofd bureau (1977-1979) en plaatsvervangend secretaris-generaal (1979-1980) klom hij op tot directeur-generaal Binnenlands Bestuur (1980-1982).

Politieke carrière

Zijn politieke carrière begon in 1982, toen hij namens het CDA minister werd van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur in kabinet-Lubbers I en kabinet-Lubbers II. Deze samenwerking tussen CDA en VVD, en het beleid van Brinkman, werd gekenmerkt door de westerse trend van het neoliberalisme. Er werden stevige bezuinigingen op de overheidsuitgaven doorgevoerd en werk werd overgedragen aan marktpartijen, onder de noemer meer markt, minder overheid. In dat kader bedacht hij als minister onder meer de term Zorgzame Samenleving, een voorloper op de participatiesamenleving van de latere (2002-2010) CDA-premier Balkenende.

In 1987 ontstond er ophef, omdat Brinkman het Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem wilde sluiten. Dit is niet doorgegaan, omdat bezoekers hier massaal op tegen waren. Het museum werd in 1991 verzelfstandigd. De collectie bleef eigendom van het rijk.Geschiedenis Nederlands Openluchtmuseum (gearchiveerd)

Na de verkiezingen van 1989 werd hij fractievoorzitter van de CDA-fractie in de Tweede Kamer. Door premier Ruud Lubbers werd hij genoemd als opvolger. Het CDA wees hem aan als lijsttrekker bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1994. Brinkman toonde zich echter weinig loyaal aan het kabinet-Lubbers III, een samenwerking tussen CDA en PvdA. In een spreekbeurt waarschuwde hij: "Het speelkwartier is over", waarmee hij Lubbers een kras over de ziel gaf. Tijdens de verkiezingscampagne werd hij, gecoacht door fractievoorlichter Frits Wester, als leider nieuwe stijl gepresenteerd: draadloze microfoon op de revers, vrij lopend op het podium, hand losjes in de zak, de zogenaamde Brinkman shuffle. Kort voor de verkiezingen veroorzaakte hij echter grote onrust door tegen het NOS Journaal te verklaren dat de bevriezing van uitkeringen ook moest gelden voor de AOW. Ook maakte journalist Fons de Poel in een uitzending van Brandpunt bekend dat Brinkman een commissariaat bij het bedrijf Arscop had verzwegen.Brinkman blijft in functie bij Arscop, de Volkskrant, 9 april 1994

Onverwacht kondigde Lubbers aan bij de verkiezingen niet op Brinkman, maar op de nummer 3 op de lijst, Ernst Hirsch Ballin, te zullen stemmen. De verkiezingen leverden het CDA een historisch verlies op (van 54 naar 34 zetels). Brinkman trad eind van de zomer 1994 af als fractievoorzitter. Een jaar later verliet hij de Tweede Kamer.

Na de politiek In 1995 werd Brinkman voorzitter van het Algemeen Verbond Bouwbedrijf (AVB). In 1998 werd de ziekte non-Hodgkin bij hem geconstateerd. Hij herstelde hiervan, maar in 2002 werd opnieuw kanker vastgesteld, ditmaal aan zijn speekselklieren. Ook ditmaal herstelde hij. Een week na zijn laatste chemokuur verscheen hij al voor de parlementaire enquêtecommissie Bouwnijverheid in 2002. Het Algemeen Verbond Bouwbedrijf fuseerde eind 2004 met BouwNed, VIANED, Bolegbo-vok, vocBetonbouw en WRI tot Bouwend Nederland, waarvan Brinkman voorzitter werd.

Brinkman was van 2005 tot 2011 commissaris bij tabaksfabrikant Philip Morris. Op 10 juni 2006 werd Brinkman uitgeroepen tot 'invloedrijkste bestuurder van Nederland' op grond van een netwerkanalyse door de Erasmus Universiteit Rotterdam (waarvan koningin, bewindslieden en Tweede Kamerleden waren uitgesloten). Op basis van deze analyse is een top-200 gemaakt, die is gepubliceerd door de Volkskrant.Brinkman invloedrijkste man van Nederland, de Volkskrant, 10 juni 2006 Dit onderzoek is een vervolg op het onderzoek Graven naar macht (1972) van de politicologen Mokken en Stokman van de Universiteit van Amsterdam. De term Top 200 is een verwijzing naar een uitspraak van NVV-voorzitter Arie Groenevelt, die in 1971 in een toespraak stelde dat de Nederlandse economie in essentie werd bestuurd door 200 personen die allerlei dubbelfuncties bekleden. Het onderzoek van Mokken en Stokman was erop gericht om deze stelling methodologisch te toetsen.

Van 2001 tot 2009 was Brinkman voorzitter van het bestuur van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP). Vanaf 2004 was Brinkman voorzitter van het Algemeen Bestuurscollege van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag en van de raad van toezicht (president-commissaris) van de Stichting Philadelphia Zorg. In 2008 eisten de vakbonden zijn vertrek daar, omdat hij medeverantwoordelijk werd gehouden voor de miljoenentekorten bij deze organisatie. Uit onderzoek van het College Sanering Zorginstellingen (CSZ) bleek begin januari 2009 dat er sprake was van wanbeleid en dat het toezicht door de raad van commissarissen gefaald had. Daarop kondigde Brinkman zijn aftreden aan.

Terugkeer in de politiek Brinkman was op 23 mei 2011 lijsttrekker van het CDA bij de Eerste Kamerverkiezingen. Hij werd fractievoorzitter in de senaat en behield deze functie na de Eerste Kamerverkiezingen van 2015. In augustus 2018 maakte hij bekend zich niet opnieuw kandidaat te stellen voor het lijsttrekkerschap en de politiek na het verstrijken van zijn tweede termijn, halverwege 2019, definitief te zullen verlaten. Hem was namelijk het 'incidentalisme' en 'cliëntelisme' van politiek Den Haag tegen gaan staan.CDA-coryfee Elco Brinkman stapt uit de politiek, NRC Handelsblad, 17 augustus 2018. Gearchiveerd op 25 juni 2022.

Persoonlijk leven Elco Brinkman was getrouwd met de kunstschilderes Janneke Salentijn en had drie kinderen met haar. Brinkman was een neef (oomzegger) van de Nederlandse jachtvlieger en oorlogsfotograaf/filmer van het 322 Dutch Squadron RAF vaandrig Frans van Eijk.

Op 31 augustus 2026 overleed hij na een "kort en intensief" ziekbed in zijn woonplaats Leiden op 78-jarige leeftijd.

Onderscheidingen Grootkruis in de orde van het Legioen van Eer (6 februari 1984) Grootkruis in de Orde van Leopold II (10 september 1988) Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau (20 november 1989)

Bibliografie Elco Brinkman: Bouwen en bewaren. Memoires, Amsterdam : Prometheus, 2019. Politici. Kijken in de ziel (o.a. Elco Brinkman), Coen Verbraak (interviews), Amsterdam : Rap, 2012, Elco Brinkman: De strijd om de ruimte in Nederland, Lelystad : IVIO uitgeverij, 2006 (AO-reeks nr. 2866), Marcel Metze: De stranding. Het CDA van hoogtepunt naar catastrofe, Nijmegen : SUN, 1995 over de dramatisch afgelopen machtsoverdracht van Lubbers aan zijn kroonprins Elco Brinkman, Welzijn, profijt en cultuur, L.C. Brinkman, J.C.J. Lammers, J.A.A. van Doorn; met een inl. van K.L. Poll, Amsterdam : Vereniging voor Onderwijs, Kunst en Wetenschap (OKW), 1983 (congresbundel),

Externe links Brinkman op website parlement.com CDA-geschiedenissite over Elco Brinkman

Categorie:Politicus voor het Christen-Democratisch Appèl Categorie:Nederlands ambtenaar Categorie:Nederlands bestuurder Categorie:Nederlands minister van Sport Categorie:Nederlands minister van Volksgezondheid Categorie:Nederlands werkgeversbestuurder Categorie:Tweede Kamerlid Categorie:Eerste Kamerlid Categorie:Nederlands minister van Cultuur